Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ (και οι δεσμοί Μακεδονίας και Κρήτης)
ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΧΥΓΙΑΝΝΑΚΗ, ΠΡΩΤΟΠΡ.ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝ. ΘΡΟΝΟΥ.
Σήμερα, 26 Οκτωβρίου, γιορτάζομε τη μνήμη του Αγίου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλύτου. Και όταν εορτάζει ένα Άγιος μιας πόλεως εορτάζει όλη η πόλη. Ο Ναός του Αγίου Δημητρίου της πόλεώς μας βρίσκεται πάνω στον ομώνυμο λοφίσκο, αριστερά πριν μπούμε στην πόλη του Αγίου Νικολάου. Τώρα, η περιοχή αυτή σχεδόν ολόκληρη έχει καλυφθεί από κτίρια, που μόλις και μετά βίας μπορεί κανείς να διακρίνει το μικρό γραφικό εκκλησάκι του Αγίου, επεκτεινόμενης της πόλεως. Πότε κτίστηκε δεν γνωρίζομε. Πάντως πρέπει, από ορισμένες ενδείξεις που έχομε, να χτίστηκε τα πρώτα χρόνια μετά το 1900, από τον Χατζή-Νικόλαο Μαγουλιανό, με καταγωγή από τους Μέσα Ποτάμους, όπως αναφέρει η επιγραφή αφιέρωσης στην εικόνα του τέμπλου του Χριστού (Δέησις του δούλου του Θεού Χ.Ν.Μαγουλιανού. 1909). Ο συνοικισμός του Ξηρόκαμπου κατοικούταν από Ποταμίτες, κυρίως των Μ. Ποτάμων, οι οποίοι ερχόταν και παραχείμαζαν, λόγω του ηπίου κλίματος της περιοχής.
«Επί της εποχής της Ενετικής κυριαρχίας «εἶχεν ὀχειρωθῇ μέ ξηρολιθιάν, ὡς μικρόν Καστέλλι, παράρτημα τοῦ Καστελλίου (Φρουρίου) Μιραμπέλλου», όπως αναφέρει στις «Ἀναμνήσεις» του ο στρατηγός Ιωάννης Αλεξάκης.
Κατά την εποχή αυτή η περιοχή πρέπει να βρισκότανε σε άνθηση και τότε οι ευσεβείς κάτοικοι ένιωσαν την ανάγκη ανεγέρσεως ναού για την κάλυψη των θρησκευτικών τους αναγκών. Οι άλλοι παλαιοί ναοί που υπήρχαν τότε, της Αγίας Τριάδος, της Παναγίας και του Αγίου Γεωργίου, τους έπεφταν μακριά. Ποιοι λόγοι τους επέτρεψαν τότε να χτίσουν ναό στον Άγιο Δημήτριο δεν γνωρίζομε. Τις εφημεριακές ανάγκες εκτελούσαν οι εφημέριοι των Λακωνίων και της Κριτσάς. Ας ευχηθούμε η μνήμη αυτών και των κτητόρων του ναού να είναι αιωνία, με τις πρεσβείες του Αγίου μεγαλομάρτυρος Δημητρίου.
Γνωρίζομε ότι ο Άγιος Δημήτριος είναι ο προστάτης και πολιούχος της πόλεως Θεσσαλονίκης, αλλά, μην ξεχνάμε και τούτο, ότι όλοι οι Άγιοι είναι παγκόσμιοι. Ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη και στην Κρήτη υπάρχει μια ξεχωριστή σχέση. Είναι ενδεικτικό το Δοξαστικό της εορτής του Αγίου: «Σήμερον συγκαλεῖται ἡμᾶς τοῦ Ἀθλοφόρου ἡ παγκόσμιος πανήγυρις». Και καλεί όλους τους «φιλέορτους νά τελέσουν φαιδρῶς τήν μνήμην αὐτοῦ…» Δηλαδή να γιορτάσουν την μνήμη του με πνευματική αγαλλίαση και ιερά συναισθήματα, γιατί αυτό είναι που μετράει και αυτό μένει, η πνευματική χαρά. Οι χαρές που μας υπόσχεται και μας δίνει ο κόσμος είναι πρόχειρες, χωρίς διάρκεια και στο τέλος κάθε κοσμικής ευωχίας μια σταγόνα πικρίας κλείνει τον κύκλο της.
Αλλά, ο Άγιος Δημήτριος, δεν ενώνει την Μακεδονία με την Κρήτη μόνο χριστιανικά, αλλά την ενώνει και ιστορικά, διότι είναι διαπιστωμένο ότι οι σχέσεις και οι δεσμοί που ενώνουν την Κρήτη και τη Μακεδονία είναι ισχυρές και ακατάλυτες. Ο Στράβων, ο μεγαλύτερος γεωγράφος της αρχαιότητος θα μας διαβεβαιώσει για τους ακατάλυτους δεσμούς Μακεδονίας και Κρήτης, που δεν ήταν απλά φιλικοί, αλλά και εξ αίματος. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι κοντά στη λίμνη Βόλβη, ο στρατηγός του Ξέρξη, Αρτάβαζος το 479 π.Χ., κατέσφαξε τους Βοττιαίους που επαναστάτησαν και στο ίδιο μέρος βρισκόταν και «ο Κρητών τόπος», όπου υπήρχε φρούριο που κατοικούνταν από Κρητικούς πρόσφυγες, εκπατρισμένους από τους Ενετούς, κατά την Κρητική επανάσταση των Χορτατζών 1269-1273, στα πρώιμα χρόνια της Βενετοκρατίας.
Στην Μακεδονία, επίσης, αναφέρεται και ο Βιτσέντζος Κορνάρος, ο ποιητής του κορυφαίου έργου της νεοελληνικής λογοτεχνίας, «Ερωτόκριτος», τεκμήριο των καλών σχέσεων που υπήρχαν ανάμεσα στις δύο Ελληνικές περιοχές της Κρήτης και της Μακεδονίας. Αλλά η στενή σχέση Μακεδονίας και Κρήτης είχε και άλλες ιστορικές διαστάσεις. Θέλετε να δούμε κάτι πιο σημαντικό;
Ως γνωστόν, ο επιφανής Ναύαρχος του Μ. Αλεξάνδρου στις νικηφόρες διηπειρωτικές εκστρατείες του ήταν ο Κρητικός Νέαρχος από τη Λατώ, στον οποίο αναγνωρίζοντας ο Αλέξανδρος τον καθοριστικής σημασίας ρόλο του στις εκστρατείες, του απένειμε το χρυσό στεφάνι της αναγνώρισης και της τιμής. Και, εναποθέτοντάς το στο κεφάλι του Νεάρχου, είπε: «Ἔνθα καί χρυσίῳ στεφάνῳ στεφανοῦται ἐξ Αλεξάνδρου Νέαρχος». Έτσι μας πληροφορεί ο Αρριανός Φλάβιος στην «Αλεξάνδρου Ανάβασή του». Σύμφωνα πάλι με τον Αρριανό του στρατού του Μ. Αλεξάνδρου πρόμαχοι υπήρξαν οι περίφημοι Κρήτες τοξότες, γνωστοί για το θάρρος, την ανδρεία και τις αρετές τους.
Στους χριστιανικούς χρόνους η Μακεδονία και η Κρήτη ενώνονται με τις περιοδείες του Παύλου και των Μαθητών του αδελφικά. Στα μετέπειτα δύσκολα χρόνια των Βαλκανικών πολέμων η Ελλάδα αυξήθηκε προς βορρά κατά 70 περίπου τοις εκατόν, ώστε να δικαιωθούν τα όνειρα του Κρητός Ελευθερίου Βενιζέλου, γι’ αυτό ευγνωμόνως προτομές των Κρητών αγωνιστών στολίζουν αρκετές πόλεις του Ελληνικού Βορρά. Και σήμερα ακόμη αρκετοί δάσκαλοι, καθηγητές και ιερείς προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, σ’ αυτά τα ευλογημένα αιματοβαμμένα χώματα της Ελλάδος.
Αλλά, ας έλθομε στον σημερινό Άγιο Δημήτριο της Θεσσαλονίκης να τον γνωρίσομε ως φίλον και αδελφόν. Η ευσέβεια των προγόνων μας τον έφερε και τον εγκατέστησε πάνω σ’ αυτόν τον λοφίσκο, να εποπτεύει της πόλεώς μας. Να την εμψυχώνει με το μαρτύριό του, να την αγιάζει με την χαριτωμένη ζωή του, να την ραντίζει με το αίμα του, να την ευωδιάζει με το μύρον της αθλήσεώς του. Από αυτόν τον μικρόν λοφίσκον, «ὡς ρύστης ἐν τοῖς κινδύνοις καί υπέρμαχος» φυλάσσει τον περιούσιον λαόν του Κυρίου από πάσης επερχομένης απειλής, όπως έπραξε και τελευταία κατά την Γερμανοϊταλική κατοχή. Ιδίως προστατεύει τους νέους, διότι ως νέος αγαπούσε τους νέους και τους δίδασκε στην «χαλκίνη στοά» της Θεσσαλονίκης, προστάτευε τους νέους και τους αφήκε ως παράδειγμα προς μίμησή του την ανδρεία κατά του κακού, της πλάνης, της αδικίας και της αμαρτίας και προπαντός την ακλόνητη αφοσίωσή του στην πίστη του στον Χριστόν.
Η ζωή του Αγίου Δημητρίου υπήρξε ένα μεγαλούργημα, που καλλιτεχνήθηκε με τη σμίλη και την ζωογόνο πνοή του Αγίου Πνεύματος. Γιατί, το ότι ο Δημήτριος αντιστάθηκε σε ποικίλους πειρασμούς και δεσμούς, νεότητα, πλούτο, αξιώματα, τιμές και δόξες εγκόσμιες, σε όνειρα, παρορμήσεις και ορέξεις νεανικές, και προτίμησε τον ατιμωτικό θάνατο του μαρτυρίου, αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα απλά και μόνον περιφρονήσεως των κοσμικών αξιών, αλλά και ηρωική καρτερία, αποκλειστικά και μόνον της εις Χριστόν πίστεώς του και επινοίας του Αγίου Πνεύματος.
Τέλος, για να έρθουμε στη δική μας σημερινή πραγματικότητα. Ο Άγιος Δημήτριος με το παράδειγμά του, την λογχισμένη πλευρά του, το χριστιανικόν ήθος και την ακεραιότητα της πίστεώς του, από τον ταπεινό λοφίσκο της πόλεώς μας «ὡς ἀπό θρόνου ὑψηλοῦ», δείχνει σε όλους εμάς, μικρούς και μεγάλους, κληρικούς και λαϊκούς, που ο Θεός μας ευδόκησε να κατοικούμε σ’ αυτή την πολυάριθμη και πολυθόρυβη πολιτεία, την οδό της αληθινής πνευματικής δυνάμεως και ζωής.
Ιδιαίτερα σήμερα, στην εποχή μας, που σπανίζουν τα πρότυπα των αρετών και υπάρχει η απαξίωση των αξιών της ζωής, είναι ανάγκη να γυρίσομε στις αρετές των προγόνων μας και κυρίως στα ευλογημένα πρότυπα των Αγίων μας. Εκεί στα πρόσωπα των αγίων μορφών τους θα βρούμε την πίστη, την δικαιοσύνη, την πραγματική αγάπη, το φιλότιμο, την ανθρωπιά. Και ο Άγιος Δημήτριος είναι ένα λαμπρόν υπόδειγμα κυρίως για τους νέους, που, κατά πρόνοια Θεού, τα σύγχρονα σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης της πόλεώς μας είναι χτισμένα κοντά του. Την ευλογία του την παρέχει αφειδώλευτα. Αρκεί οι γονείς και οι δάσκαλοι να οδηγούν τα παιδιά κοντά του. Το ευχόμεθα.
