Προς αποδόμηση των «ταυτοτήτων»;

Τί σημαίνει «ταυτότητα», ποιες είναι οι «ταυτότητες» και ποια η σημασία τους για την ύπαρξη, την πρόοδο του ανθρώπου, τις σχέσεις του με τους άλλους, την κοινωνία και το ανθρώπινο γένος;

 Κάθε άνθρωπος (εκτός από την αστυνομική) έχει τη δική του «ταυτότητα», που σημαίνει ότι διαθέτει τα προσωπικά του χαρίσματα, βιώματα, συναισθήματα, σκέψεις, αξίες, εμπειρίες. Ίσον, προσωπικότητα, χαρακτήρα. Είναι μοναδική και ανεπανάληπτη ύπαρξη, με ανώτερο προορισμό: να μοιάσει και να ενωθεί με το Δημιουργό του. Καλός ή κακός, όμορφος ή άσχημος, λευκός, μαύρος, κίτρινος, ερυθρόδερμος ή μιγάς, έχει την ίδια αξία μπροστά στο Θεό. Αλλά, αυτή η ιδιοπροσωπία του σήμερα απειλείται από πολλούς παράγοντες, σε σημείο να κινδυνεύει να υποστεί οντολογική μετάλλαξη, εκφεύγοντας εντελώς από τον προορισμό του. Οι κίνδυνοι «εκτροπής», απώλειας της προσωπικότητας του ανθρώπου ήδη είναι ορατοί, «χειροπιαστοί» στη νέα γενιά, με την επιβολή της «μόδας», που σαν οδοστρωτήρας ισοπεδώνει τα πάντα στο πέρασμά της, συνεπικουρούμενη από την ψηφιακή Τεχνολογία, το καταναλωτικό πνεύμα, το ξεθεμελίωμα των ηθικών και πνευματικών αξιών, που στήριξαν και έθρεψαν πολλές γενιές στους προηγούμενους αιώνες.

           Σ’ όλες τις παραδοσιακές κοινωνίες, οι άνθρωποι συμβίωναν με αλληλεξάρτηση, με την αίσθηση του «κοινωνείν», του «ανήκειν», της κοινής ζωής, της μετοχής σ’ όλες τις δράσεις της κοινότητας. Εδώ βλέπομε τη διαμόρφωση της εθνικής και της πολιτιστικής ταυτότητας, που περιλαμβάνει το σύνολο των πολιτισμικών, ιστορικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών που συνδέουν το άτομο με μια συγκεκριμένη ομάδα ή έθνος.  Βασικά στοιχεία της είναι: η γλώσσα, η ιστορία, ήθη, έθιμα, αξίες, παραδόσεις. Πρόκειται για  την «πολιτιστική κληρονομιά» των λαών, που, σε άλλους χάθηκε και σε άλλους διασώθηκε, δείχνοντας ότι ο άνθρωπος δεν είναι «ό,τι τρώει». Ότι δεν έχει ανάγκη μόνο την υλική τροφή, αλλά και την πνευματική, γιατί  η ψυχή του, ο πραγματικός εαυτός του αναζητά κάτι ανώτερο, αόρατο αλλά ουσιώδες, για να βρει την αληθινή χαρά και απόλαυση, πέρα από τις πρόσκαιρες ηδονές και υλικές απολαύσεις. Σήμερα ζούμε πρωτόγνωρες καταστάσεις-«τραυματικές» τις λένε οι Ψυχολόγοι- και ψάχνομε τη θεραπεία του πόνου με τρόπους και σε δρόμους αδιέξοδους- κι ας είναι  πολυέξοδοι, μεταμορφώνοντας σε «φαύλο κύκλο» τη ζωή μας. Το κλείσιμο στον εαυτό μας, στο υπερφίαλο «Εγώ»- ο περίφημος «ναρκισσισμός»- δρώντας ύπουλα και σαν παράσιτο, μάς αποκλείει από το άνοιγμα στον «άλλο», που είναι κι αυτός «εικόνα» του Θεού. Σκεφτείτε το ενδεχόμενο, δια μέσου των αδελφών μας, να  «χτυπάει»  Εκείνος την πόρτα της καρδιάς μας!  Κι ενώ συνήθως  ψάχνουμε τρόπους αντιμετώπισης του «κακού» «έξω» από μάς, ίσως σκιαμαχούμε, αποφεύγοντας την αυτοκριτική, την ταπείνωση, τη συνδιαλλαγή, το δρόμο της αγάπης.  Βέβαια τα έχει πει ο Χριστός με πολλές Παραβολές, τα ανέπτυξαν και τα εφάρμοσαν οι Πατέρες και οι Άγιοι σ’ όλες τις εποχές, αλλά, πόσοι από μάς τα υπολογίζουμε και δεν τα υποτιμούμε, παρασυρμένοι από αντιλήψεις του τύπου, «αυτά είναι για τους παπάδες και τους θεολόγους»;

          Θεωρώ περιττό να αναφερθούμε αναλυτικά στη σχέση του λαού μας με τη Χριστιανική Πίστη και στο ρόλο της Ορθοδοξίας στη διαμόρφωση της πολιτιστικής του ταυτότητας και τη στήριξη του Έθνους. Η «θρησκευτική ταυτότητα» αφορά την προσωπική πίστη, το δόγμα ή τη θρησκευτική συνείδηση κάθε ατόμου. Αλλά, η Εκκλησία δεν είναι (κοσμική) θρησκεία. Είναι Αποκάλυψη της όντως Ζωής και ως τέτοια την βίωσε επί αιώνες  ο λαός μας. Έτσι βλέπει και την Ορθοδοξία ως βασικό κομμάτι της ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητας του Ελληνισμού. Ο κοινοτικός τρόπος της χριστιανικής Παράδοσης άφησε τα ίχνη του στο «χαρακτήρα» του λαού μας, κι αυτό εν πολλοίς διασώζεται σε εκφάνσεις της ζωής του-όπως: στα έθιμα, στην παραδοσιακή φιλοξενία, στις Τέχνες, στις Γιορτές, στα πανηγύρια, που η αναβίωσή τους τον τελευταίο καιρό-παρά τις αλλοιώσεις, την εμπορευματοποίηση και τα «παρατράγουδά» τους-δείχνει το δυναμισμό και την αξία της Παραδόσεως και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς-σ’ όλο τον κόσμο.

          Δεν ξέρω αν έχομε να κάνομε με «αποδόμηση» ή «πόλεμο κατά των ταυτοτήτων». Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, της βίας και της βαρβαρότητας, πολλά ανατρέπονται. Εθνικές παραδόσεις ισοπεδώνονται. Αξίες, σχέσεις και δεσμοί ποδοπατούνται. Η «κρίση των θεσμών» σημαίνει: άρνηση της Οικογένειας, υποτίμηση της Πολιτικής, έλλειψη εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη, απομάκρυνση από την Εκκλησία, αμφισβήτηση της Δημοκρατίας κ λ. π. Είναι ανησυχητικό, πολίτες-και μάλιστα νέοι- απογοητευμένοι από το «σύστημα», να επιλέγουν την «ιδιώτευση» και το δέλεαρ της «εικονικής πραγματικότητας» της Ψηφιακής Τεχνολογίας. Έτσι βέβαια αυξάνονται: το αίσθημα της μοναξιάς και της ανασφάλειας, η τάση της αυτοκαταστροφικότητας, η απουσία ελπίδας. Ο αρχαίος Διογένης έψαχνε στο καταμεσήμερο για «Άνθρωπο»! Λοιπόν, εμείς, πριν είναι πολύ αργά, οφείλομε να διαφυλάξομε την αληθινή μας «ταυτότητα», ως πρόσωπα, κοινωνία και Έθνος! Πάντως, με σεβασμό των άλλων, εν ελευθερία, δια της αγάπης.

Νίκος Σιγανός