ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ Η΄ΛΟΥΚΑ, ΑΓΙΟΥ ΙΩ. ΕΛΕΗΜΟΝΟΣ (Β΄ Κορ. Θ΄, 6-11)
Μίμηση του φιλανθρώπου και ελεήμονος Θεού
Μέσα στο πλούσιο εορτολογικό λιβάδι του Νοεμβρίου, πολλοί Άγιοι, σαν υψηλά σκιερά δέντρα, ξεχωρίζουν με την πλούσια φυλλωσιά και τους γλυκύτατους καρπούς τους. Ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων είναι ένας απ’ αυτούς. Το αποστολικό ανάγνωσμα της Κυριακής-που είναι και η γιορτή του-εναρμονίζεται πλήρως με τη ζωή του. Είναι φανερό πως ο τίτλος και μόνο του «Ελεήμονος», που του αποδόθηκε από την Εκκλησία, μαρτυρεί τι ήταν, αλλά εμμέσως παραπέμπει και στο περιεχόμενο της περικοπής. Ας ξεκινήσομε με τη σύντομη παρουσίαση της αξιοθαύμαστης βιωτής του Αγίου.
Γεννημένος στην Αμαθούντα της Κύπρου από πλούσια οικογένεια, μα και με χριστιανική παιδεία, ένιωθε ότι η περιουσία του-όπως έλεγε-«δεν μπορούσε να είναι ανώτερη από το χρέος προς το συνάνθρωπό του». Έγινε αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας το 610 μ. Χ., αφού το ζήτησαν οι πιστοί από τον Ηράκλειο, αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Η δεκαετής παραμονή του στο θρόνο ήταν τόσο πλούσια σε έργα αγαθά, ώστε να τον σέβονται ακόμα και οι ειδωλολάτρες! Παρέδωσε τη μακάρια ψυχή του στον Κύριο το 619μ.Χ. στη γενέτειρά του, την Κύπρο. Η φιλανθρωπία προς όλους, η ατελείωτη μέριμνά του για τους ανθρώπους σφράγισαν τη ζωή του.
Μία άλλη πτυχή του ποιμαντικού του έργου, που ίσως δεν έχει πολύ τονιστεί, είναι η καταπολέμηση της αιρέσεως του Μονοφυσιτισμού, που αρνούνταν την ανθρώπινη φύση του Χριστού και τόνιζε περισσότερο την αξία της ψυχής, ως δήθεν άυλης, εις βάρος του σώματος, ως «υλικού». Εκφράζοντας την ειλικρινή, χριστιανική αγάπη του ο Άγιος Ιωάννης, όπως όλοι οι Πατέρες της Εκκλησίας, βίωνε και συνέχιζε το Ορθόδοξο εκκλησιαστικό φρόνημα και ήθος, που υπαγορεύει τη φροντίδα συγχρόνως του σώματος και της ψυχής. Την κάλυψη υλικών και πνευματικών αναγκών κι όχι τη «σωτηρία» μόνο τής δήθεν «φυλακισμένης» ψυχής στο «αμαρτωλό», ταλαίπωρο σώμα- που, ως «κατώτερο», μπορεί να πάει σε καύση κι όχι ταφή! Κι είναι η Ορθόδοξη διδασκαλία-ζυμωμένη επί αιώνες με τη ζωή και τις περιπέτειες του λαού μας-πολύ επίκαιρη και σήμερα, καθώς πολλοί υποτιμούν την Εκκλησία και τη θέλουν στο περιθώριο-ίσως γιατί τη θεωρούν εμπόδιο στη μονοπώληση των ιδεών τους περί ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Μα είναι κι εντελώς απαράδεκτη η έμμεση «δίωξη» του Μαθήματος των Θρησκευτικών από την Εκπαίδευση, ως δήθεν δευτερεύοντος και αχρείαστου, αταίριαστου με τις ιδέες των ψευτοπροοδευτικών, που λες και ενορχηστρώνονται στην εκθεμελίωση των παραδόσεων του λαού μας. Θαυμάζοντας, πάντως, το πνεύμα αυταπαρνήσεως, φιλανθρωπίας, ολιγάρκειας και προσφοράς του Αγίου Ιωάννου, θα λέγαμε ότι του ταιριάζουν απολύτως τα λόγια του Ψαλμωδού, που και ο Παύλος παραθέτει στο ανάγνωσμά μας: «Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν· η δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα»!
Είδαμε πώς ο Άγιος Ιωάννης ενσάρκωνε το ορθόδοξο ήθος, που συνεχίζει την παράδοση της Πρωτοχριστιανικής Εκκλησίας, με την κοινοκτημοσύνη, τις περίφημες «Αγάπες», τις «λογίες», τους αδελφικούς δεσμούς των πιστών. Σ’ αυτό το ωραίο κλίμα, μα και με πολλές δυσκολίες, και μάλιστα εν όψει του επερχόμενου χειμώνα, ο Άγιος Απόστολος προτρέπει τους χριστιανούς της Κορίνθου να ανταποκριθούν στο κάλεσμα της Εκκλησίας για βοήθεια προς τους πάσχοντες αδελφούς τους: «ὁ σπείρων φειδομένως-λέει- φειδομένως καὶ θερίσει, καὶ ὁ σπείρων ἐπ᾿ εὐλογίαις ἐπ᾿ εὐλογίαις καὶ θερίσει». Όπως ο γεωργός σπέρνει τα χωράφια του και προσδοκά την ανάλογη καρποφορία, έτσι, λέει, και ο άνθρωπος, αν δίνει με τσιγγουνιά ή απλόχερα, αναλόγως θα «θερίσει» και τους πνευματικούς καρπούς του. Αλλά, η αλληλοβοήθεια δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια απλή πράξη ευκαιριακής «ελεημοσύνης», που πολλοί την απορρίπτουν ως υποκριτική, τυπική «υποχρέωση» και «κοροϊδία». Ο Παύλος, εξαίροντας ιδιαιτέρως τη σημασία των κινήτρων, συμβουλεύει: «Ἕκαστος καθὼς προαιρεῖται τῇ καρδίᾳ, μὴ ἐκ λύπης ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός». Όχι από λύπηση, με αίσθημα οίκτου, από ανάγκη, φόβο ή κενοδοξία, ή για αυτοπροβολή και δημοσιότητα, αλλά αντιθέτως: με χαρά και αξιοπρέπεια. Κι ακόμα, με μυστικότητα, ως έκφραση αγάπης προς το Θεό και τους συνανθρώπους μας. Ο Απόστολος εύχεται να πληθαίνει ο Κύριος τα αγαθά των πιστών, που έτσι θα δίνουν «ευχαριστία» σ’ Εκείνον.
Αυτή είναι, φίλοι μου, η Παράδοσή μας, που συνοψίζεται στο πατερικό ρητό: «είδα τον αδελφό μου, είδα το Θεό μου»! Τούτες τις ώρες, που τα αιώνια μίση, η εκδικητικότητα, αλλά κυρίως ο παραλογισμός βάρβαρων ηγετών, έχουν οδηγήσει σε απερίγραπτο αιματοκύλισμα ολόκληρους λαούς, ας ευχηθούμε να στείλει ο Θεός το έλεός Του, για να τελειώσει αυτή η αδιανότητη ανθρωποσφαγή. Κλείνουμε, με το Απολυτίκιο του εορταζόμενου Αγίου: «Ἐν τῇ ὑπομονῇ σου ἐκτήσω τὸν μισθόν σου Πάτερ, Ὅσιε, ταῖς προσευχαῖς ἀδιαλείπτως ἐγκαρτερήσας, τοὺς πτωχοὺς ἀγαπήσας, καὶ τούτοις ἐπαρκέσας. Ἀλλὰ πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, Ἰωάννη Ἐλεῆμον μακάριε, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν».
Νίκος Σιγανός, θεολόγος
