ΜΕΡΟΣ Α΄

Ήδη από τη μεγάλη γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, σ’ όλους τους ορθόδοξους ναούς ψάλλονται οι ωραιότατες Καταβασίες των Χριστουγέννων, έργο του ιερού Κοσμά . Όχι μόνο με τον πιο χαρμόσυνο, α΄ ήχο, αλλά, προπαντός με το εξαίσιο περιεχόμενό τους, γεμίζει η ύπαρξή μας με ουράνια συναισθήματα και άγιες σκέψεις. Ανυψώνεται  στις σκάλες του Ουρανού, ξεφεύγοντας, έστω και για λίγο, από τα γήινα, κι ονειροπολώντας την αληθινή μας πατρίδα. Βέβαια, θα με ρωτήσετε, φίλοι μου, και δικαιολογημένα: μα, ποιοι πάνε πρωί-πρωί, να απολαύσουν αυτή την απαράμιλλη ποίηση; Κι από όσους θα τύχει να την ακούσουν, πόσοι και τί καταλαβαίνουν; Σίγουρα, το ζήτημα  κατανοήσεως των ύμνων της Ορθόδοξης Λατρείας και της αληθινής βιώσεώς της είναι σοβαρότατο και, δυστυχώς, οι υπεύθυνοι ελάχιστα, ή και καθόλου δεν ασχολούνται. Αν αρχίζαμε τις ιστορίες  με  τα κωμικοτραγικά, τα ευτράπελα κι απαράδεκτα που συμβαίνουν στην τέλεση των Μυστηρίων, θα γράφαμε ολόκληρο βιβλίο! Διαπιστώνουμε με πόνο ότι πολλοί συνάνθρωποί μας βαδίζουν με «γυμνά πόδια» σε «χωράφια γεμάτα με αγκάθια». Ενώ κατέχουν το αληθινό Φως, ψηλαφίζουν στο σκοτάδι. Ενώ η Βασιλεία του Θεού, η αληθινή χαρά, το νόημα και το πλήρωμα ζωής βρίσκονται πολύ κοντά τους, αυτοί περιφέρονται σε ξένους τόπους, ψάχνοντας, σαν τον Άσωτο, τα ξυλοκέρατα, για να διώξουν την πείνα τους. Σκύβουν στα  δηλητηριώδη απονέρια κοσμικών θρησκειών, συστημάτων και ιδεολογιών, για να ξεδιψάσουν ! Εμείς θα επιχειρήσουμε εδώ να προσεγγίσουμε απλά τις  Καταβασίες, με σκοπό να βοηθήσουμε τους καλοπροαίρετους πιστούς τούτες τις μέρες, που με διάφορους τρόπους θα επιχειρήσουν ενσυνειδήτως, ή θα παρασυρθούν σε ένα νοερό ταξίδι προς το Σπήλαιο της Βηθλεέμ. Έτσι, έχομε:   [audiotube id=”goSqIDGBXjE”] 

1. Την α΄Ωδή:

Χριστὸς γεννᾶται· δοξάσατε. Χριστὸς ἐξ οὐρανῶν· ἀπαντήσατε. Χριστὸς ἐπὶ γῆς· ὑψώθητε. ᾌσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ, καὶ ἐν εὐφροσύνῃ, ἀνυμνήσατε λαοί· ὅτι δεδόξασται. Πριν προχωρήσουμε, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι  αποτελεί σχεδόν αυτούσια αντιγραφή τμήματος του λόγου του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, ο οποίος με τα κείμενά του επηρέασε πολλούς εκκλησιαστικούς υμνογράφους. Γεννιέται, λοιπόν, ο Χριστός. Έρχεται στη γη από τον Ουρανό, κι εμείς καλούμαστε να τον δοξολογήσουμε. Να ανεβούμε ψηλά, για να τον υποδεχτούμε. Όλη η Κτίση ας του τραγουδήσει, όλοι οι λαοί ας τον ανυμνήσουν με βαθιά χαρά, γιατί είναι δοξασμένος! Όλη η προεόρτια και εόρτια υμνογραφία των ημερών αυτών, με πολλά σχήματα εξυμνεί την «κένωση» της θεότητας, την άκρα ταπείνωση του  Θεανθρώπου, που, ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί να χωρέσει. Πώς η θεϊκή φύση ενώθηκε με την ανθρώπινη, «ασυγχύτως, ατρέπτως αχωρίστως, αδιαιρέτως»; Κατά τρόπο ακατάληπτο, ο Υιός και Λόγος του Θεού προσλαμβάνει την ανθρώπινη σάρκα από την Παρθένο Μαρία. Όμως, αξίζει να προσέξουμε, ότι ο Χριστός «γεννάται». Πρόκειται για τον παρόντα χρόνο, το «Σήμερον» της εκκλησιαστικής Λατρείας, καθώς μέσα στο λειτουργικό χρόνο αναπαριστάνονται και επενεργούν τα κοσμοσωτήρια γεγονότα. Αυτή η νοερή «συνάντηση» με τον Κύριο, στην οποία μας προτρέπει ο υμνογράφος, φέρνει στο μυαλό μας την περιγραφή του Αποστόλου Παύλου για τη Δευτέρα Παρουσία, που όντως θα γίνει ψυχοσωματικά, μετά την ανάσταση των σωμάτων! Μόνο που τότε δε θα έρθει ξανά για να ταπεινωθεί, να υποφέρει, να θανατωθεί, αλλά, με όλη Του τη δόξα, ως Κριτής της Οικουμένης.

2. 2. Στην γ΄Ωδή:

Τῷ πρὸ τῶν αἰώνων ἐκ Πατρὸς γεννηθέντι ἀῤῥεύστως Υἱῷ, καὶ ἐπ’ ἐσχάτων ἐκ Παρθένου σαρκωθέντι ἀσπόρως, Χριστῷ τῷ Θεῷ βοήσωμεν· Ὁ ἀνυψώσας τὸ κέρας ἡμῶν, Ἅγιος εἷ Κύριε. Ο υμνογράφος  μας καλεί να φωνάξουμε δυνατά στον Κύριο, ότι είναι ο μόνος Άγιος. Αυτή  την καθολική πίστη της Εκκλησίας, που την ομολογούμε και στη Θεία Λειτουργία («Εις Άγιος, Εις Κύριος, Ιησούς Χριστός…»). Αυτός, που, από το Θεό Πατέρα και Θεός αληθινός γεννήθηκε προπάντων των αιώνων, μας ενδυνάμωσε με την ενανθρώπησή Του, που πραγματοποιήθηκε με υπερφυσικό τρόπο, εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου. Τώρα ξέρομε, ότι δεν είναι πια ο απρόσιτος, τρομερός Θεός των αρχαίων και πρωτόγονων θρησκειών, ή, ο φανταστικός των αποπροσανατολισμένων πιστών, αλλά, ο πραγματικός φίλος κι αδελφός μας, που, σύμφωνα με τα λόγια Του, θα βρίσκεται μαζί μας ως τη συντέλεια των αιώνων. 3. ᾨδὴ δ’ Ράβδος ἐκ τῆς ρίζης Ἰεσσαί, καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς Χριστέ, ἐκ τῆς Παρθένου ἀνεβλάστησας, ἐξ ὄρους ὁ αἰνετὸς κατασκίου δασέος, ἦλθες σαρκωθεὶς ἐξ ἀπειράνδρου, ὁ ἄυλος καὶ Θεός. Δόξα τῇ δυνάμει σου, Κύριε. Είναι πολλές οι εικόνες και οι αναφορές των Προφητών που χρησιμοποιεί ο υμνογράφος. Εδώ ο Χριστός παρομοιάζεται με τη ράβδο του Ιεσσαί, που βλάστησε, και  άνθος από τη Θεοτόκο, ως από κατάφυτο βουνό. Που σαρκώθηκε από κείνην «ασπόρως» και «αγεωργήτως»: χωρίς σχέση με άνδρα- «άνανδρος ειμί και πώς τέξω Υιόν;», είχε ρωτήσει τον Αρχάγγελο. Κι αυτός της απάντησε πως θα την έρθει το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Θεού θα την επισκιάσει (Λουκ. 1, 35).

4. Παλιότερα, οι χριστιανοί, ανήμερα των Χριστουγέννων σηκώνονταν αξημέρωτα, καθώς ο γλυκόλαλος ήχος της καμπάνας, μέσα στη σιγαλιά της νύχτας, τους καλούσε στις εκκλησιές. Σήμερα, μόνο σε Μοναστήρια και ίσως σε κάποιες κοσμικές ενορίες τηρείται αυτή η συνήθεια.

Στην ε΄Ωδή, ο υμνογράφος, ανάμεσα στα άλλα, περιγράφει ακριβώς αυτή την πραγματικότητα: Θεὸς ὢν εἰρήνης, Πατὴρ οἰκτιρμῶν, τῆς μεγάλης Βουλῆς σου τὸν Ἄγγελον, εἰρήνην παρεχόμενον ἀπέστειλας ἡμῖν· ὅθεν θεογνωσίας, πρὸς φῶς ὁδηγηθέντες, ἐκ νυκτός ὀρθρίζοντες, δοξολογοῦμέν σε Φιλάνθρωπε. Εδώ νομίζω πως απολαμβάνομε μια από τις κορυφαίες συλλήψεις της εκκλησιαστικής ποιήσεως. Εκφράσεις της Αγίας Γραφής επιστρατεύονται και συναρμολογούνται αριστοτεχνικά, για να αποδοθούν οι ύψιστες αλήθειες της Πίστεώς μας. «Θεός ων ειρήνης», ο Ένας και αληθινός, «Πατήρ οικτιρμών», ο όντως και μόνος υπάρχων, η υπέρτατη, απερίγραπτη Αγάπη, μη αντέχοντας να βλέπει το ανθρώπινο γένος να υποφέρει στα δεινά της Πτώσεως, στέλνει τον της «μεγάλης βουλής Άγγελον», τον Υιό και Λόγο Του, για να σκορπίσει τη δική Του ειρήνη στον κόσμο. Το φως το αληθινό, της πραγματικής θεογνωσίας, αιώνιο ζητούμενο των ανθρώπων, θα λάμψει με το Αστέρι της Βηθλεέμ. Το εκπέμπει ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ερχόμενος ως άνθρωπος πραγματικός, θεώνοντας την ανθρώπινη φύση! Για όλα τούτα τα θεσπέσια, αναφωνούμε με τον υμνογράφο: «εκ νυκτός ορθρίζοντες, δοξολογούμεν σε Φιλάνθρωπε»!