Σχόλια στο Ευαγγέλιο της Κυριακής

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΘΩΜΑ (Ιωάν. Κ΄, 19-31)

          Με τη συμπλήρωση των επτά ημερών της Διακαινήσιμης Εβδομάδας, με όλους τους γλυκύτατους ήχους των ωραιότατων ύμνων και το αναστάσιμο φως να διαχέονται παντού, ευφραίνοντας τις καρδιές των ορθοδόξων, η Εκκλησία μας αφιερώνει την Κυριακή αυτή στον Απόστολο Θωμά. Συγχρόνως, γιορτάζει τα «εγκαίνια» της Αναστάσεως. Η όλη διάρθρωση του Τυπικού και της υμνολογίας δείχνει μια ξεχωριστή Δεσποτική εορτή.

Τα γεγονότα

          Η ευαγγελική περικοπή της Θ. Λειτουργίας μάς βοηθάει να ψηλαφήσουμε σπουδαία γεγονότα και να λάβομε ανάλογα μηνύματα στη ζωή μας. Έχομε, λοιπόν, τα εξής: α. Την εμφάνιση του αναστημένου Κυρίου στους δέκα μαθητές το βράδυ της Κυριακής της Αναστάσεως, κατά την οποία τους μετέδωσε τη δική Του ειρήνη, τη Χάρη του Πνεύματος και την εξουσία να συγχωρούν αμαρτίες. β. Την πληροφόρηση του Θωμά, που απουσίαζε, και την άρνησή του να πιστέψει, χωρίς να δει ο ίδιος τον Ιησού και να ψηλαφήσει τις πληγές Του. γ.  Την εμφάνιση του Κυρίου την όγδοη ημέρα σ’ όλους τους μαθητές, το διάλογό Του με το Θωμά, την ομολογία της θεότητας και τον τονισμό της αξίας της αληθινής πίστης από το Χριστό. δ. Την περικοπή κλείνει ο ευαγγελιστής, εξαίροντας την αξία των θαυμάτων του  Κυρίου για την πίστη και την αιώνια ζωή. Πριν προχωρήσουμε, πρέπει να επισημάνουμε ότι, η μισή, περίπου, περικοπή (στ. 19-25) είναι γνωστή και από τον πανηγυρικό «Εσπερινό της Αγάπης», ή, «Δεύτερη Ανάσταση», καθώς σε πολλούς ναούς απαγγέλλεται  σε πολλές γλώσσες, για να φανεί έτσι η οικουμενικότητα της Εκκλησίας.

«Εις το μέσον των μαθητών»

Για να καταλάβομε την ψυχολογία των μαθητών, ας θυμηθούμε το Λουκά και τον Κλεόπα, που, λίγες ώρες πριν, βάδιζαν προς τους Εμμαούς και, ενώ ο Κύριος εμφανίστηκε, πορεύτηκε και συνομιλούσε μαζί τους, δεν τον αναγνώρισαν, παρά μόνο «εν τη κλάσει του άρτου» (Θεία Ευχαριστία). Το ίδιο ανυποψίαστοι είναι το  βράδυ εκείνο και οι άλλοι μαθητές, φοβισμένοι και κλειδαμπαρωμένοι στο ευλογημένο εκείνο υπερώο των Ιεροσολύμων. Αλήθεια, πόσοι από μάς δεν έχομε κλείσει τις «πόρτες» της καρδιάς  μας, όχι μόνο στον Κύριο, αλλά, και στους διπλανούς μας, σε γνωστούς και αγνώστους, είτε από εγωκεντρισμό, είτε με τις απασχολήσεις μας, είτε από ξενοφοβία, προτιμώντας την ησυχία, την εσωστρέφεια στη «ζωή μας»; Αναρωτηθήκαμε ποτέ, μήπως ο Χριστός χτυπά την πόρτα μας, στα πρόσωπα συνανθρώπων που περιμένουν τη βοήθειά μας; Πάντως, Εκείνος διαλύει το φόβο και τις αμφιβολίες των μαθητών. Διώχνει τη θλίψη τους. Η παρουσία Του γεμίζει χαρά τις ψυχές τους. Η δική Του ειρήνη είναι μοναδική.  Όχι πρόσκαιρη, επιφανειακή, αλλά εσωτερική, υπαρξιακή, τρισδιάστατη: με το Θεό, τον εαυτό σας και το περιβάλλον. Συγχρόνως, τους προετοιμάζει για το ιεραποστολικό, οικουμενικό έργο τους. Τους δίνει τη Χάρη του Πνεύματος και την εξουσία να συγχωρούν αμαρτίες. Μ’ άλλα λόγια, έχομε εδώ τη μετάδοση της διακονίας των μυστηρίων της Εκκλησίας του Χριστού.

Ο  Θωμάς και η πίστη

          Ο Ιωάννης μάς πληροφορεί, ότι ο Θωμάς απουσίαζε από κείνη την εμφάνιση του Κυρίου. Και, ενώ οι άλλοι μαθητές τον διαβεβαίωναν, αυτός αμφέβαλλε, προβάλλοντας την ανάγκη προσωπικών πειστηρίων. Θυμόμαστε εδώ τον πατέρα του δαιμονισμένου παιδιού και τη χαρακτηριστική ολιγοπιστία του (Δ΄ Κυριακή Νηστειών). Μήπως, λοιπόν, ο πολύς κόσμος, δε βρίσκεται και σήμερα, σ’ αυτό το επίπεδο πίστης; Πόσοι, άραγε, από τους ευσεβείς χριστιανούς έχουν «πίστη κατ’ επίγνωσιν»; Πόσοι δεν «πιπιλίζουν» συνεχώς το, εντελώς άσχετο με την Ορθοδοξία,  «πίστευε και μη ερεύνα»; Η καλοπροαίρετη αναζήτηση του Θωμά αποδεικνύεται αξιέπαινη, ευλογημένη.  Για να την ικανοποιήσει ο παντογνώστης Κύριος, εμφανίζεται την όγδοη ημέρα, ενώπιον όλων των μαθητών. Αυτός που συγκαταβαίνει και «συνοδοιπορεί» μ’ όλους τους ανθρώπους, σηκώνοντας αοράτως τους σταυρούς τους, τον καλεί να ψηλαφήσει τις νωπές πληγές Του και να γίνει πραγματικά πιστός. Κι αυτός, αμέσως αναφωνεί: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»! Μπορεί, βέβαια, η «καλή απιστία» του Θωμά να φέρνει αποτελέσματα, γι’ αυτό, μάλιστα, και εκθειάζεται πολύ στην υμνογραφία της Κυριακής. Όμως, ο Κύριος προχωρεί πιο πέρα:  ανοίγει τους απέραντους ορίζοντες της αληθινής πίστης, που δεν στηρίζεται στις αισθήσεις του σώματος, σε πειστήρια, αποδείξεις.

«Μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες»

          Στους αιώνες που πέρασαν, πολλοί ήταν οι αρνητές και οι πολέμιοι της χριστιανικής πίστης. Αναρίθμητοι, όμως είναι και κείνοι που ακολούθησαν τον Κύριο, ή και μαρτύρησαν για την αγάπη Του, αν και δεν τον είδαν αυτοπροσώπως. Όμως, πίστεψαν στις μαρτυρίες των αυτοπτών θεατών και ακροατών Του. Είδαν τα έργα Του. «Διαβάζουν» τα «βιβλία» Του σ’ ολόκληρο το Σύμπαν. Ακόμα, τον «συναντούν»  στα βάθη της υπάρξεώς τους, μετέχοντας στην Άκτιστη Χάρη του Πνεύματος, που, μετά την Πεντηκοστή, ενεργεί και θαυματουργεί ακατάπαυστα στην Εκκλησία. Καλλιεργούν, δηλαδή, τα «πνευματικά αισθητήρια», ώστε να βιώνουν «άρρητα ρήματα», «α οφθαλμός ουκ είδε και ους ουκ ήκουσε και επί καρδίαν ανθρώπου ουκ ανέβη, α ητοίμασεν ο Θεός τοις αγαπώσιν αυτόν» (Α΄Κορινθ. Β΄2,9). Καθώς πορευόμαστε στο «Αναστάσιμον», ή «Τριώδιον των ρόδων», ας έχομε τα μάτια της ψυχής μας στραμμένα προς την «οδόν Κυρίου», που οι διηγήσεις των ευαγγελίων και οι όμορφες εκκλησιαστικές γιορτές μάς δείχνουν. Οι  εμφανίσεις Του δε θα πάψουν να είναι γεμάτες ζωή, χαρά κι ευλογία. Για να ψάλλομε μαζί με τον υμνογράφο: «Σήμερον έαρ μυρίζει, και καινή κτίσις χορεύει. Σήμερον αίρονται κλείθρα, θυρών και της απιστίας, Θωμά του φίλου βοώντος, ο Κύριος και Θεός μου» (Εξαποστειλάριον).

Αδέλφια μου, Χριστός Ανέστη και Χρόνια πολλά – Νίκος Σιγανός