Στη Γιορτή της Ζωοδόχου Πηγής
H Διακαινήσιμος Εβδομάδα-που στη Λατρεία μας είναι όλη σαν μια αναστάσιμη ημέρα-είναι γεμάτη με λατρευτικό πλούτο- με τις καθημερινές Λειτουργίες και τις Γιορτές των Αγίων να ομορφαίνουν τα ξωκκλήσια στα νησιά, στους κάμπους, στις ρεματιές και στις βουνοπλαγιές, σ’ έναν «άτυπο συντονισμό» με τους κελαηδισμούς των πουλιών και τους ήχους όλων των ζωντανών, που διαρκώς εκπέμπονται σαν μια ασυνείδητη δοξολογία του Δημιουργού από ολόκληρο το Σύμπαν.
Σε πολλά μέρη, οι πασχαλινές λιτανείες και πομπές, με τις εικόνες, τις ψαλμωδίες και τις δεήσεις, στους δρόμους, στα σταυροδρόμια και στην εξοχή, δε ζωντανεύουν απλώς χαμένες μνήμες. Αναβιώνουν πλούσια ήθη και έθιμα. Αναζωογονούν τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους και με το Περιβάλλον και, τελικά, φέρνουν την ευλογία του Θεού στα χωριά, στα χωράφια και σ’ όλη την Κτίση. Κι έρχεται να «κλείσει» ο κύκλος αυτών των ημερών την Παρασκευή, με την όμορφη Γιορτή της Ζωοδόχου Πηγής, που από την Κωνσταντινούπολη επεκτάθηκε στις Ορθόδοξες χώρες. Μας δίνεται λοιπόν η ευκαιρία να ιχνηλατήσουμε το νόημά της και να αναζωογονήσομε τον ψυχικό μας κόσμο με τη χάρη της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Όσοι είχαν την ευλογία να επισκεφτούν τη Βασιλεύουσα, πιστεύω να ανηφόρησαν στον ιστορικό λόφο στην περιοχή του Επταπυργίου, όπου βρίσκεται το ιερό προσκύνημα της Ζωοδόχου Πηγής του Μπαλουκλί-αλλιώς, Παναγία η Μπαλουκλώτισσα. Εκεί βρισκόντουσαν τα λεγόμενα «παλάτια των πηγών»-οι θερινές κατοικίες των Αυτοκρατόρων. Η προέλευση της ονομασίας από το τουρκικό Balik, που σημαίνει «ψάρι»-ως φαίνεται, από τα ψάρια που ζούσαν στο νερό της περιοχής. Με ιδιαίτερη συγκίνηση οι προσκυνητές ασπάζονται την εικόνα της Παναγίας και παίρνουν την ευλογία από το Αγίασμα της Μονής. Μνήμες, θρύλοι, θαύματα, παραδόσεις συνδέοντα με τούτο τον ευλογημένο τόπο. Ήταν γύρω στα 450 μ. Χ. που, ένας απλός στρατιώτης, με το όνομα Λέοντας, περιπατώντας στο δασάκι της περιοχής, βλέπει ένα τυφλό να του ζητάει νερό. Έψαξε τριγύρω μα δε βρήκε τίποτα και γύρισε λυπημένος. Τότε ακούει μια φωνή να του φανερώνει την ύπαρξη πηγής, με το νερό της οποίας θεραπεύτηκε ο τυφλός: ήταν η Παναγία! Η πρόβλεψή της πως ο φαντάρος θα γίνει βασιλιάς επαληθεύτηκε-ο αυτοκράτορας Λέων Α΄ έκτισε περικαλλή ναό, αφιερωμένο στην Παναγία( και τιμάται ως Άγιος στις 20 Ιανουαρίου). Στους επόμενους αιώνες αμέτρητα θαύματα ανέβλυσαν από την Πηγή της. Εδώ βρήκαν γιατρειά και πολλά επιφανή πρόσωπα, όπως ο Ιουστινιανός ο Α΄, ο Λέων ΣΤ΄ ο Σοφός και η σύζυγός του Θεανώ, ο Ρωμανός Α΄ ο Λεκαπηνός με τη σύζυγό του, οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Στέφανος και Ιωάννης Ιεροσολύμων και πλήθος άλλο αρχόντων αλλά και απλών ανθρώπων.
Οι Τούρκοι γκρέμισαν το ναό, αλλά στη θέση του έκτισαν οι χριστιανοί παρεκκλήσι και μεγάλο Ναό, που εγκαινιάστηκε το 1835. Εδώ βρίσκονται και οι τάφοι των Πατριαρχών, που οι επισκέπτες προσκυνούνε. Με τις αναρίθμητες θεραπείες της, η «Ζωοδόχος Πηγή» ταυτίστηκε με την Παναγία, «βγήκε» από τα όρια της Πόλης, αγκάλιασε τα πλήθη των πιστών και ριζοβόλησε με μοναστήρια και ναούς, παρέχοντας τις ευεργεσίες της σε πολλά μέρη- ιδιαιτέρως της χώρας μας-όπως στα εξής: Αθήνα, Βοιωτία, Εύβοια, Σάμο, Ιωάννινα, Σίκινο, Κόρινθο, Αίγιο, Πόρο, Τροιζηνία, Κοζάνη, Σάμο, Λήμνο, Ηράκλειο, Χανιά, Ρέθυμνο, Ιεράπετρα, Σητεία!
Όντως αξιοθαύμαστα όλα όσα είδαμε: η «Ζωοδόχος Πηγή», το «αγιασμένο» νερό, σπουδαία γεγονότα. Πρωταρχική είναι η αξία της ζωής και η προστασία της μέγα χρέος. Φυσιολογική η επίκληση της βοήθειας της Παναγίας και των Αγίων μας στα προβλήματα, στις δυσκολίες της ζωής μας. Αλλά, αξίζει τόσο πολύ-ή μόνο- τούτη η ζωή, ώστε να αφιερώνουμε σχεδόν όλες τις μέριμνες, τις φροντίδες, τις δυνάμεις μας στην κάλυψη των υλικών αναγκών; Για τους χριστιανούς, τίποτα δεν είναι τυχαίο. Το Σύμπαν δημιουργήθηκε για τη «δόξα» του Θεού και ο άνθρωπος δε βρέθηκε μόνος του εδώ. Ούτε με το θάνατο γίνεται «σκόνη», αφού η ψυχή του «ανεβαίνει» στον Ουρανό, για να αντικρύσει το Δημιουργό της. Σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία, ο Θεός ευλόγησε τη γη να παρέχει τα πάντα στον άνθρωπο, άρα και τα υλικά αγαθά, που η χρήση τους δεν αποσκοπεί μονάχα στη συντήρηση της ζωής. Η ευχαριστιακή χρήση τους στη Λατρεία της Εκκλησίας δείχνει τη βαθύτερη αξία τους.
Στην εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής η Θεοτόκος συνήθως παριστάνεται μέσα σε μια μαρμάρινη κολυμβήθρα, κρατώντας το Χριστό να αναβλύζει θεραπείες. Ω, πώς άραγε να βρίσκει κανείς την «πηγή» της Θείας Χάρης, που αγιάζει τους πιστούς συνεχώς και αδιαλείπτως; Λοιπόν, αν Εκείνος -όπως είπε- είναι η Ανάσταση και η Ζωή, τότε, η Γιορτή μάς δίνει την ευκαιρία, να τιμήσουμε βέβαια την Παναγία, τη Μητέρα του Κυρίου και όλων των χριστιανών, αλλά, μέσα από την όμορφη τελετουργία, να αναζητήσουμε την αληθινή σχέση μας με Αυτόν που είναι το «Ζων ύδωρ», ο «χορηγός» της αιώνιας Βασιλείας. Μέσα σε μια τέτοια προοπτική, ο χρόνος, οι μέρες, οι μήνες, οι Γιορτές, όλα, αποκτούν άλλο νόημα, λουσμένα στο αναστάσιμο Φως, που ανέτειλε από τον κενό Τάφο του Κυρίου.
Χριστός Ανέστη. Νίκος Σιγανός
