ΣΤΗΝ ΚΟΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ
Τοῦ Πρωτ. Εὐαγγέλου Παχυγιαννάκη
Μέσα στήν καρδιά τοῦ Καλοκαιριοῦ ἡ Ἐκκλησία μας ἑορτάζει καί τιμᾶ τήν Κοίμηση καί τήν εἰς οὐρανούς Μετάσταση τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου. Μέ βάση τήν ἱστορική ἐξέλιξη τῆς ἑορτῆς γνωρίζουμε ὅτι συνεστήθη στήν Παλαιστίνη καί ἑορταζόταν στό Κάθισμα (τοποθεσία ὅπου κατά τήν παράδοση ἡ Παναγία ἀναπαύθηκε κατά τήν ὁδοιπορία της πρός τήν Βηθλεέμ). Ἡ ἑορτή τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου καθιερώθηκε νά τιμᾶται την 15η Αὐγούστου ὡς ἡμέρα τῆς καί μνήμης τῆς Κοιμήσεώς της ἀπό τόν 5ον αἰώνα κ.ἑ. σέ ὁλόκληρη τήν Ὀρθοδοξία. Ἔκτοτε ἡ Θεομητορική αὐτή ἑορτή, ὑπερυψωμένη στή σκέψη καί τή συνείδηση τοῦ λαοῦ μας, καλύπτει τήν καθημερινότητά μας «ὡς Σκέπη τοῦ κόσμου», «Πρεσβεία θερμή καί Τεῖχος ἀπροσμάχητον», καί τό Ἔθνος μας ἡ πολύπαθη, ἁγιασμένη Ρωμιοσύνη, τήν ἔχει «Ὑπέρμαχο Στρατηγό, τάς τῶν ἐναντίων ἑφόδους ἀποτοιχίζουσα» καί βρίσκεται σέ ἀδιάσπαστη ἑνότητα μαζί της.
Σέ πεῖσμα τῆς ὀρθολογιστικῆς κουλτούρας συνευρίσκονται μέσα στό ΄΄κεκρυμμένον μυστήριον΄΄ τῆς σχέσεως τοῦ λαοῦ μέ τήν Ἐκκλησία ἡ ἑορτή τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, μέ τά ἤθη καί τά ἔθιμά του καί εἶναι μιά δροσερή πηγή, μιά νοητή ὄαση, μιά πνευματική ἀνάσταση, γι’ αὐτό καί τήν ἑορτή αὐτή ὁ λαός μας τήν ὀνομάζει «Πάσχα τοῦ Καλοκαιριοῦ».
Ἡ ἑορτή τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου ἀνακαλεῖ στήν σκέψη καί στά βιώματα τοῦ κάθε πιστοῦ τήν εὐλάβεια καί τήν ἀγάπη στό πρόσωπο τῆς Θεοτόκου, πού ἀποτελεῖ δῶρο προερχόμενο ἀπό τήν προσωπική σχέση καί ἐμπειρία ματὰ τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, συνεπῶς εἶναι καρπός αὐτῆς τῆς προσωπικῆς πίστεως καί ἀγάπης. Ἡ Θεοτόκος μέ τήν πίστη καί τήν ὑπακοή της στό σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας ἔγινε τό ὑφαντήριο τῆς θείας καί τῆς ἀνθρώπινης φύσεως τοῦ Χριστοῦ. Γιά τόν λόγο αὐτό καί ὁ λαός βλέπει τό πρόσωπο καί τήν εἰκόνα τῆς Παναγίας μέ συμπάθεια, τρυφερότητα, φροντίδα κι ἐμπιστοσύνη. Τήν ὑμνολογεῖ ὡς ‘‘Τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ, καί ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ’’ καί τήν ἀποκαλεῖ Κυρία καί Βασίλισσα τοῦ οὐρανοῦ καί τῆς γῆς, τήν ὥρα πού ἡ ἴδια ὀνομάζει τόν ἑαυτό της ‘‘δούλη Κυρίου΄΄.
Γιά τήν Κοίμηση τῆς Θεοτόκου ὁτιδήποτε γνωρίζουμε ἱστορικά, ἀπό τήν ἀρχή τῆς συστάσεως τῆς ἑορτῆς μέχρι τίς μέρες μας, εἶναι ἀπό τίς διάφορες προφορικές διηγήσεις, πού ἔχουν τήν ἱστορική τους ἀφετηρία στήν περίοδο τοῦ πρώιμου χριστιανισμοῦ, ἀλλά καί ἀπό τά διάφορα ἀπόκρυφα κείμενα. Πρέπει, ὅμως, νά γνωρίζομε ὅτι ὁ ἑορτασμός καί ἡ μνήμη τῆς Κοιμήσεως καί Μεταστάσεως τῆς Θεοτόκου ἀπό τήν Ἐκκλησία, δέν ἐπικεντρώνεται τόσο στό ἱστορικό πλαίσιο τοῦ γεγονότος, ἀλλά στήν παρουσίαση τῆς οὐσίας καί τοῦ νοήματος τῆς ἑορτῆς, μέσα ἀπό τήν συγχρονική προοπτική τοῦ λειτουργικοῦ χρόνου.
Ἡ θεολογική προσέγγιση τῆς ἑορτῆς τῆς Κοιμήσεως καί Μεταστάσεως τῆς Θεοτόκου πηγάζει ἀπό τά ἐκφραστικά μέσα καί τήν θεολογία τῆς εἰκόνας της. Ἡ Θεοτόκος, Κοιμωμένη, εἶναι ξαπλωμένη στό νεκρικό κρεβάτι, τήν ὥρα πού οἱ Ἀπόστολοι συναθροίζονται γύρω της, ἐνῶ ὄπισθεν ὁ Χριστός μέσα σέ δόξα, κρατᾶ τήν Μητέρα Του στήν ἀγκαλιά Του, ὡς βρέφος σπαργανωμένο. Μέ εὔληπτο τρόπο διαπιστώνουμε ὅτι στόν θάνατο αὐτό, ὁ ὁποῖος κατά τόν Ἅγιο Ἰωάννη τόν Δαμασκηνό ἦταν ἀναπόφευκτος ἐξαιτίας τῆς ἀδαμικῆς της καταγωγῆς, δέν ὑπάρχει ρήξη ἀλλά ἕνωση, μήτε λύπη ἀλλά χαρά, οὔτε θάνατος ἀλλά ζωή, γιά νά ἐπαληθευτεῖ ὁ ὑμνωδός πού θά πεῖ ‘‘ἐν τῇ Γεννήσει σου σύλληψις ἄσπορος, ἐν τῇ κοιμήσει σου νέκρωσις ἄφθορος’’. Πραγματικά, ἀπὸ τήν Κοίμηση τῆς Παναγίας ἀνατέλλει ἕνα φῶς, ποὺ προέρχεται ἀπό τήν ἄδυτη αὐτή μυστική ἡμέρα, ποὺ συναντᾶμε στό Ἀκάθιστο Ὕμνο καί στόν χαιρετισμό, πού τῆς ἀπευθύνει ὁ ὑμνογράφος: ‘‘Χαῖρε αὐγή μυστικῆς ἡμέρας’’.
Ἡ ἐμπειρία τοῦ “θανάτου” μετατρέπεται σέ μία πράξη ζωῆς καί μέσον εἰσόδου ΄΄στήν ζωή τήν ἄληκτον΄΄, τήν ἀτελεύτητη ζωή τῆς θείας μακαριότητος. Αὐτή πού ἀγάπησε καί προσφέρθηκε ὁλοκληρωτικά καί ἐν ὑπακοῇ στόν Χριστό, τώρα Τόν συναντᾶ μέ τήν Κοίμησή της σέ φωτεινές, οὐράνιες πύλες, πού τήν εἰσοδεύουν στήν ἄνω ζωήν, ἐνῶ διά τῆς Μεταστάσεώς Της περνάει ὑπαρξιακά ἐκεῖ, ὅπου ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἑτοιμάζει τόπον διά τῆς Ἀναστάσεώς Του σέ ὁλόκληρο τὸ ἀνθρώπινο γένος, προπομπός τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ Παρθένος Μαρία. Μέσα στήν ἀναστάσιμη χαρά ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου ἀποτελεῖ ΄΄νέκρωσιν ἄφθορον΄΄ καί ἡ ἀντιφατική λειτουργική συνύπαρξη τῶν παραπάνω λέξεων, ἀποκαλύπτει τό χαρμόσυνο μήνυμα τοῦ μυστηρίου τῆς Κοιμήσεως.
Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης ἐγκωμιάζει τὴν Παναγία στὸ «Θεοτοκάριό» του ὡς «Φαεινότατον Ὄρθρον», ποὺ ἀνέτειλε στοὺς πιστοὺς «τὸν ἀνέσπερον ἥλιον» καὶ «φωτοφόρον ὄχημα τοῦ Ἐμμανουὴλ». Τὴν ἐγκωμιάζει ὡς «ἀνατολὴν νοητὴν, τὴν ἐκ λαγόνων τὸν Χριστὸν ἀνατείλασαν πληροῦντα τὴν οἰκουμένην»», ἔτσι ποὺ ἡ Παναγία γίνεται ὁ ἐννομότατος διακινητὴς τοῦ Φωτὸς καὶ μὲ τὴν ἀνερμήνευτη θεία χάρη ἔρχεται μυστηριακὰ καὶ μέσα ἀπὸ τοὺς ἀθέατους κρουνοὺς τῆς ἀγάπης νὰ μεταμορφώσει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν κτίση. Καὶ ναὶ μὲν ἡ Θεοτόκος μπορεῖ νὰ βρίσκεται ὡς Βασίλισσα παρὰ τὸ πλευρόν τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ὡς «δούλη Κυρίου» βρίσκεται ἐδῶ κοντὰ μας, διακονοῦσα τὸ ἀνθρώπινο γένος καὶ τὶς ἀνάγκες του, καθόσον «ἐν τῇ Κοιμήσει αὐτῆς οὐ κατέλιπε τὸν κόσμον», ὅπως ψάλλομε στο ἀπολυτίκιό της.
