Στο «άνοιγμα» του Τριωδίου
Δεν είναι πολύς καιρός που «είδαμε» τον Ιησού βαπτιζόμενο στον Ιορδάνη, και η Εκκλησία, «ανοίγει» το Τριώδιο και μάς καλεί να προετοιμαστούμε για το Πάσχα! Πρόκειται για μια ξεχωριστή λατρευτική περίοδο-την πιο όμορφη και πιο κατανυκτική όλου του Έτους. Αλλά και πολύ πλούσια σε ήθη και έθιμα του λαού μας. Παρά τις δυσκολίες, πανάρχαια δρώμενα αναβιώνουν κάθε χρόνο, είτε από ζήλο προς την «Παράδοση», είτε από την έντονη ανάγκη να «χαλαρώσουμε» όλοι. Να διασκεδάσουμε. Να αποτινάξουμε το άγχος και τα βάρη της καθημερινότητάς μας.
Ιδού λοιπόν πώς ξετυλίγονται μπροστά μας οι τρεις πρώτες εβδομάδες, που ταυτίζονται με τις Αποκριές, και οι χριστιανοί ετοιμάζονται σταδιακά για τη νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής: Η πρώτη Κυριακή, του Τελώνη και του Φαρισαίου, προβάλλει τους δύο «τύπους»: τον ένα προς αποφυγή, λόγω της υποκρισίας και του υπέρμετρου εγωκεντρισμού του, και τον άλλο, για μίμηση της βαθιάς ταπεινοφροσύνης του. Η δεύτερη, του Ασώτου, διδάσκει την αξία της μετάνοιας. Ακολουθεί το «Ψυσοσάββατο», αφιερωμένο σ’ όλους τους κεκοιμημένους, γνωστούς και αγνώστους. Η τρίτη Κυριακή, της Απόκρεω, αναφέρεται στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου και στην Κρίση. Τις δύο πρώτες εβδομάδες γίνεται «κατάλυσις εις πάντα»-σ’ όλα τα φαγητά. Και ακολουθεί η «Τυρινή» εβδομάδα, κατά την οποία επιτρέπεται η βρώση τυροκομικών, αυγών και ψαριών. Η τέταρτη Κυριακή, της «Τυροφάγου», αναφέρεται στην «εξορία» των Πρωτοπλάστων και στην απώλεια του Παραδείσου. Με την Καθαρά Δευτέρα αρχίζει η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής-με νηστεία, έντονη προσευχή και τον πλούτο της Λατρείας, όπου μάς καλεί η Εκκλησία, όχι βέβαια για να «περάσει η ώρα μας», ούτε για να «γεμίσει» ο πολύτιμος χρόνος μας. Κηρύσσει το «εγερτήριο σάλπισμα», με το «προσκλητήριο» του Θεού στους ναούς, όπου τελούνται τα Άγια Μυστήρια και οι όμορφες Ακολουθίες.
Βέβαια, οι παλιότεροι αναπολούν τα ωραία έθιμα αλλοτινών εποχών, πολλά από τα οποία αναβιώνουν αυτές τις μέρες σε διάφορες περιοχές της πατρίδας μας. Για πολλούς πιστούς, οι Παραβολές του Κυρίου, οι ευαγγελικές διηγήσεις και οι ιστορίες των Αγίων προβάλλουν απλώς, ως ευκαιρίες παρατηρήσεων και κατάκρισης των συνανθρώπων μας, στα στενά όρια ενός ηθικισμού, που, στο βάθος του «σκοτώνει» την αγάπη. Όμως, το μεγαλείο των αγιογραφικών κειμένων, το περιεχόμενο των γλυκύτατων ύμνων και οι συγκλονιστικοί βίοι των μετανοούντων αμαρτωλών, που προβάλλει η Εκκλησία, πρέπει να μας υποψιάσουν για τις `δύο «αβύσσους» που συγκρούονται: του «Άδη» των αμαρτιών και των παθών, από τη μια μεριά, και της αγάπης του Θεού, από την άλλη. Το τελικό ζητούμενο είναι τούτο: άραγε, πώς μπορούν να «πνιγούν» στο «πέλαγος» του θείου ελέους οι αμαρτίες των ανθρώπων;
Φανταστείτε, φίλοι μου, πως βρισκόμαστε στην αυλή ενός ναού, όπως ο προχριστιανικός κόσμος, που πρόσμενε και ποθούσε τον ερχομό του Θεού στη γη, διατηρώντας στο συλλογικό ασυνείδητο την προαιώνια, παραδεισένια υπόσχεση Εκείνου. Έντονα προβάλλει το δίλημμα: θα παραμείνουμε απλοί, μακρινοί θεατές, στη ραστώνη μας, ανυποψίαστοι για τα τελούμενα στο Ναό, ή θα αποφασίσουμε να ανεβούμε «τα σκαλοπάτια» του, να εισέλθουμε στα ενδότερα, βιώνοντας τη σταυροαναστάσιμη πορεία προς το Πάσχα; Αυτό αφήνεται στη δική μας βούληση, καθότι θεοειδή, ελεύθερα όντα!
Εύχομαι σε όλους, Καλό Τριώδιο
Ν. Σιγανός, θεολόγος
