ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

 

«Ἑορτὴ ὑπέρλαμπρος, ἡ τοῦ Δεσπότου, ἦλθε, δεῦτε ἅπαντες, ἐπὶ τῷ ὄρει νοερῶς, προκαθαρθέντες ἀνέλθωμεν»

 

          Μέσα στις ολόλαμπρες αυγουστιάτικες μέρες, έρχεται η ωραία γιορτή της Μεταμορφώσεως να σκορπίσει  το Θαβώριο φως της  παντού, έλκοντας και ευφραίνοντας  τους πιστούς, που πάρα πολύ την αγαπούν και την τιμούν πολυτρόπως. Θα επιδιώξουμε να προσεγγίσουμε  το νόημά της, γνωρίζοντας ότι πολλά είναι τα παράδοξα που συνέβησαν σ’ εκείνο το ευλογημένο βουνό, τα οποία η ανθρώπινη γλώσσα αδυνατεί να περιγράψει κι ο ανθρώπινος νους να χωρέσει.

Θεϊκά μεγαλεία

          Ξεκινώντας από τα γεγονότα, επισημαίνουμε ότι δεν συνέβησαν στην εποχή του καλοκαιριού, αλλά, λίγο πριν από  τη Σταύρωση. Σύμφωνα με τους ευαγγελιστές, ο Κύριος, έξι μέρες μετά την προειδοποίησή Του για τα Πάθη, αλλά και το μελλοντικό δοξασμό Του, πήρε τους τρεις αγαπημένους Του μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη,  κι ανέβηκε στο όρος Θαβώρ, (απέναντι από τη Ναζαρέτ). Εκεί μεταμορφώθηκε μπροστά τους και έλαμψε το πρόσωπό Του όπως λάμπει ο ήλιος, ενώ τα ιμάτιά Του γενήκανε λευκά σαν το φως. Και, να, φάνηκαν ο Μωυσής και ο Ηλίας, συζητώντας μαζί Του. Ύστερα, μια νεφέλη φωτεινή τους επισκίασε και από μέσα μια φωνή ακουγόταν να λέει: «Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα. Αυτού ακούετε». Οι μαθητές, θαμπωμένοι και κατατρομαγμένοι, έπεσαν στη γη. Ο Κύριος τους πλησίασε, τους άγγιξε και τους είπε να σηκωθούν και να μη φοβούνται. Αυτοί, κοιτάζοντας είδαν τον Ιησού μοναχό. Και, ενώ κατέβαιναν από το ψηλό βουνό, τους είπε να μην πουν σε κανένα τίποτε, πριν Εκείνος αναστηθεί (Ματθ. ΙΖ΄, 1-9). Άραγε, πώς εξηγούνται αυτά τα μυστηριώδη γεγονότα; Ποια είναι η σημασία τους στη ζωή της Εκκλησίας; Ποιά σχέση μπορεί να έχουν με μάς, στη ζωή μας, σ’ ένα ταραγμένο κόσμο; Όλοι γνωρίζομε πως ο Ιησούς ήταν ταπεινός, από τη στιγμή της Γεννήσεως, μέχρι το θάνατό Του. Σ’ όλη τη διάρκεια της δημόσιας δράσης Του, κι όταν ακόμα θαυματουργεί, δεν επιδιώκει την προβολή, τιμές, δόξα. Η  κρυμμένη θεότητά Του κατοικεί στο πανάγιο σώμα Του και περιφέρεται με απίθανη συγκατάβαση προς όλους όσοι τον περιτριγυρίζουν. Το φιλεύσπλαχνο πρόσωπό Του αγκαλιάζει τον κόσμο εν σιωπή, αλλά η παρουσία Του ανοίγει διαρκώς σχισμές αοράτου φωτός, που διαχέεται κυρίως στις ψυχές όσων τον ακούνε και τον ακολουθούν, ώστε να αλλάξουν ριζικά τρόπο ζωής και να γίνουν μάρτυρες της αγάπης, της πραότητας, της ειρήνης και της χαράς Του. Πάνω  στο Όρος παίρνει τους τρεις μαθητές, ως ικανότερους να δεχτούν τις αποκαλύψεις της θείας πραγματικότητας. Εμφανίστηκαν και οι δύο Προφήτες, για να κάμουν φανερή την κυριότητα του Χριστού σε νεκρούς και ζώντες. Κι έρχεται η μαρτυρία του Θεού Πατέρα, όπως και στη Βάπτιση, να επιβεβαιώσει τη θεία προέλευση του Ιησού και τον προορισμό Του. Αυτόπτες μάρτυρες όλων αυτών των θαυμασίων οι Απόστολοι, θα τα επικαλεστούν αργότερα, για να στερεώσουν την πίστη του ποιμνίου  της πρωτοχριστιανικής Εκκλησίας.    

Φως στο θείο γνόφο

          Η εξαιρετική υμνολογία  μάς βοηθάει να εισχωρήσομε στο νόημα της Εορτής. Έτσι, στο Κοντάκιό της, ακούμε: «Ἐπὶ τοῦ ὄρους μετεμορφώθης, καὶ ὡς ἐχώρουν οἱ Μαθηταί σου τὴν δόξαν σου, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἐθεάσαντο, ἵνα ὅταν σε ἴδωσι σταυρούμενον, τὸ μὲν πάθος νοήσωσιν ἑκούσιον, τῷ δὲ κόσμῳ κηρύξωσιν, ὅτι σὺ ὑπάρχεις ἀληθῶς, τοῦ Πατρὸς τὸ ἀπαύγασμα». Πρώτα–πρώτα, πρέπει να παρατηρήσομε ότι, μεταμόρφωση εδώ, δε σημαίνει  ότι ο Κύριος άλλαξε μορφή, αλλά ότι αποκάλυψε τη δόξα της θεότητάς Του, που «κρύβεται», συγχρόνως, μέσα στο φως. Κι όπως ο φυσικός ήλιος φωτίζει τον αισθητό κόσμο, έτσι και ο Χριστός, ο «νοητός ήλιος», «του Πατρός το απαύγασμα», φωτίζει το υπεραισθητό σύμπαν. Είδαν οι μαθητές όσο μπορούσαν να αντέξουν. Ο υμνογράφος διατυπώνει και το σκοπό όλων αυτών των απερίγραπτων γεγονότων. Που δεν ήταν άλλος, από το να ενδυναμωθούν οι μαθητές στα Πάθη του Κυρίου, που σύντομα  θα ακολουθούσαν, για να κηρύξουν ύστερα στον κόσμο. Το φως της μεταμορφώσεως έγινε αντικείμενο πολλών θεολογικών συζητήσεων και μάλιστα, κατά το ΙΔ΄αιώνα. Εμείς, πάντως, από τη διδασκαλία των Πατέρων και μάλιστα, του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και την παράδοση της Εκκλησίας, ξέρομε ότι πρόκειται για το άκτιστο φως, ως φυσική ιδιότητα του Θεού, ως εκδήλωση των άκτιστων ενεργειών Του. Κι ακόμη, ότι, στην πορεία της Εκκλησίας, «άνθρωποι του Θεού», «θεούμενοι»,  ως μέλη του Σώματός του Χριστού, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος αξιώθηκαν να δουν το φως Του, ήδη σε τούτη τη ζωή (όπως ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος,  ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ, ο πατήρ Σωφρόνιος κ. ά.) Αυτές οι  η εμπειρίες των αγίων δείχνουν την αξία και του ανθρωπίνου σώματος, την οποία ο ίδιος ο Κύριος ανέδειξε  και με τη Μεταμόρφωσή Του. Έτσι, όχι μόνο για τους μαθητές, αλλά, για όλους τους αγωνιζομένους πιστούς, ανοίγεται ο δρόμος της Βασιλείας του Θεού ως προοπτική, αλλά και κοντινή πραγματικότητα, από «Εδώ» και «Τώρα» της αγιοπνευματικής  και «εν Χριστώ» ζωής.

Ατενίζοντας το Θαβώρ

Κατά τους Πατέρες, σαράντα μέρες πριν από τη Σταύρωση μεταμορφώθηκε ο Χριστός. Τόσες μέρες πριν τη γιορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού έχομε τη γιορτή της Μεταμορφώσεως, γι’ αυτό και ψάλλονται οι  ίδιες, ωραιότατες, Καταβασίες («Σταυρόν χαράξας Μωσής»). Η Εκκλησία μας, φιλανθρώπως φερομένη, ορίζει κατάλυση της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου. Δέχεται δε  και ευλογεί διάφορα φρούτα που φέρνουν οι χριστιανοί στους ναούς (μήλα, αχλάδια, σταφύλια) και, όπως έγραφε ο π. Σμέμαν, «ξαφνικά η ίδια μεταμορφώνεται σ’ ένα μυστικό κήπο, σ’ αυτό τον ευλογημένο παράδεισο απ’ όπου ξεκίνησε η ζωή του ανθρώπου και η συνάντησή του με το Θεό. Η σημασία του αγιασμού είναι πως μέσω αυτού η δόξα ξεχύνεται στην αποκοιμισμένη συνείδησή μας, ανοίγει τα μάτια μας, και η ίδια η ζωή γίνεται δοξολογία, χαρά και ευχαριστία» («ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ», σελ.205). Καθώς ατενίζουμε πέρα μακριά, στο αγιασμένο Όρος, που, χιλιάδες προσκυνητών επισκέπτονται, ζηλεύομε εκείνη τη δόξα, την οποία βιώνοντας  για λίγες στιγμές οι Απόστολοι, ανυψώθηκαν στον «άλλο κόσμο», τον τόσο ωραίο, ώστε, ο Πέτρος, ο πιο αυθόρμητος, να ζητήσει από τον Κύριο να μείνουν για πάντα εκεί!  Περιδιαβαίνοντας, όμως, σε τούτη τη ζωή, με τα καθημερινά προβλήματα, τους πειρασμούς, τις προκλήσεις, νιώθουμε ως επείγον χρέος μας, αλλά και καταξίωση της ελευθερίας και του προορισμού μας, την υπομονή, το συνεχή αγώνα εναντίον των παθών, την υπακοή μας στο θέλημα του Θεού. Για να αξιωθούμε κι εμείς, με τη Χάρη Του, να ανεβούμε στο βασίλειο της  αγάπης, της χαράς, του αιωνίου Φωτός. Καλούμαστε να γιορτάσουμε τη Μεταμόρφωση του Κυρίου με σφιγμένες τις καρδιές, μπροστά στις εκατόμβες των θυμάτων των πολέμων στην Αγία γη και στις άλλες αιματοβαμμένες περιοχές. Ας τον παρακαλέσομε να στείλει την ειρήνη, βάλσαμο στους αδελφούς Του, κουράγιο στον αβάστακτο πόνο τους. Και, να ευχηθούμε, το Φως που έλουσε τους Αποστόλους,  να φέρει και τη δική μας εσωτερική αλλοίωση, καθώς λέει και   ο υμνογράφος:

 «Μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει Χριστὲ ὁ Θεός, δείξας τοῖς Μαθηταῖς σου τὴν δόξαν σου, καθὼς ἠδύναντο. Λάμψον καὶ ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς, τὸ φῶς σου τὸ ἀΐδιον, πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, φωτοδότα δόξα σοι».

Νίκος Σιγανός-θεολόγος