ΣΤΟΝ ΑΔΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΗ ΕΛΠΙΔΑ
02,Απρ
«Αναστήσονται οι νεκροί, και εγερθήσονται οι εν τοις μνημείοις»
Όσο πλησιάζομε προς το Πάσχα, μια γλυκιά προσμονή, σαν αύρα του Πνεύματος, περιτριγυρίζει τις καρδιές, που αποζητούν να μαλακώσει ο πόνος τους, να πάρουν κουράγιο, για να αντέξουν τις πιέσεις, στο βάρος που συνθλίβει το δυναμισμό τους. Ο Χριστός έρχεται στη Βηθανία, όπου θα αναμετρηθεί με το θάνατο και θα αναστήσει το Λάζαρο, για να δώσει χαρά στα φιλικά Του πρόσωπα και, συγχρόνως, μια πρόγευση της κοινής αναστάσεως, που οι χριστιανοί πιστεύουν. Θα ακολουθήσει η Εβδομάδα των Παθών, με αποκορύφωμα τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Κυρίου.
«Όντως φοβερώτατον το του θανάτου μυστήριον, πώς ψυχή εκ του σώματος βιαίως χωρίζεται», ακούμε στη Νεκρώσιμη ακολουθία. Τι είναι, λοιπόν, ο θάνατος; Πώς πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε; Τι είναι η ανάσταση των νεκρών; Γιατί ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως ότι την «προσδοκούμε»;
[audiotube id=”OMUNRMQLE7A”] Όλοι οι άνθρωποι μένουν έκπληκτοι μπροστά στο φοβερό μυστήριο, αδυνατώντας να το ερμηνεύσουν. Κι ενώ στις περισσότερες θρησκευτικές παραδόσεις και σε αρχαίες φιλοσοφίες πίστευαν στην αθανασία της ψυχής, στο Χριστιανισμό ο θάνατος και η επόμενη ζωή έχουν άλλο, πολύ βαθύτερο νόημα. Έτσι, ο σωματικός θάνατος, φαινόμενο πανανθρώπινο, που ήρθε μετά την Πτώση των πρωτοπλάστων, λυτρώνοντας από τα δεινά, εκτός από το ότι είναι πρόσκαιρος, δεν είναι και ο χειρότερος. Αντιθέτως, ο χωρισμός του ανθρώπου από το Θεό, ο πνευματικός θάνατος, συνιστά ασύλληπτη δυστυχία. Μάλιστα, αν γίνει αιώνιος, θα είναι η πραγματική Κόλαση μετά τη Δευτέρα Παρουσία. Αλλά και η πίστη στην Ανάσταση ήταν εντελώς άγνωστη στον αρχαίο κόσμο.
Τι είναι, λοιπόν, το πέρασμά μας από τούτη την πρόσκαιρη ζωή; Τι άλλο, παρά ένα «δέσιμο» με το θάνατο, μια συνεχής πορεία για την «υποδοχή» του; Μια διαδοχή μικρών και μεγάλων «θανάτων», μέχρι την τελική αναχώρηση για το «αιώνιο ταξίδι»; Ζωή και θάνατος σε αέναη συμπόρευση. «Ως αποθνήσκοντες και ιδού ζώμεν», λέει ο Παύλος (Β΄Κορ. 6, 9): με τις θλίψεις, τις ασθένειες, τις απογοητεύσεις, τις δοκιμασίες, τις μεταφυσικές ανησυχίες. Όλα τούτα, αν αντιμετωπιστούν σωστά, μπορούν να οδηγήσουν στην αιώνια ευτυχία. Για να αποκτήσει νόημα η ζωή, πρέπει να καταξιωθεί ο θάνατος, που, τελικά, έρχεται να την επισφραγίσει. Όμως, μπορεί ο άνθρωπος μόνος του να βρει το φως στο «σκοτεινό τούνελ» της ζωής, που διαχρονικά αναζητάει;
«Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν, ᾍδου τὴν καθαίρεσιν, ἄλλης βιοτῆς, τῆς αἰωνίου ἀπαρχήν», τραγουδεί ο υμνογράφος. Εδώ, ακριβώς, έρχεται να βοηθήσει ο Χριστός, που, όπως είπε ο ίδιος, είναι η Ανάσταση και Ζωή. Τη νύκτα της Αναστάσεως, στην ωραιότατη ευχή του ιερού Χρυσοστόμου, διακηρύσσεται: «Μηδεὶς φοβείσθω θάνατον· ἠλευθέρωσε γὰρ ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος ὁ θάνατος. Ἀνέστη Χριστός, καὶ ζωὴ πολιτεύεται. Ἀνέστη Χριστός, καὶ νεκρὸς οὐδεὶς ἐπὶ μνήματος. Χριστὸς γὰρ ἐγερθείς ἐκ νεκρῶν ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο». Αιχμαλωτίζει το Διάβολο, χαρίζει την αιώνια ζωή, τη δυνατότητα κοινωνίας του Θεού με τους ανθρώπους. Ο θάνατος, ενώ προβάλλει τραγικός και αδιανόητος και προκαλεί δέος, κατά βάθος αποτελεί δώρο του Θεού, έκφραση της άπειρης ευσπλαχνίας Του, αληθινή ευλογία. Όπως λέει ο Χρυσόστομος, «μετάσταση» για τους ενάρετους «επί τα βελτίω», «ύπνο και αποδημία», «ανάπαυση», «απάνεμο λιμάνι»!
Ωραία, βεβαίως, όλ’ αυτά, αλλά, από τη στιγμή της εξόδου από τούτη τη ζωή, μετά την εναγώνια διαδικασία του χωρισμού του σώματος από την ψυχή, αρχίζει η ατέρμονη πορεία της στον κόσμο του μυστηρίου. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, οι ψυχές πηγαίνουν στη «Μέση κατάσταση», μέχρι την ώρα της Κρίσεως, στη Δευτέρα Παρουσία. Για την κοινή ανάσταση, μας έχει διαβεβαιώσει ο Κύριος ότι «έρχεται ώρα εν η πάντες οι εν τοις μνημείοις ακούσονται της φωνής αυτού και εκπορεύσονται οι τα αγαθά ποιήσαντες εις ανάστασιν ζωής, οι δε τα φαύλα πράξαντες εις ανάστασιν κρίσεως» (Ιω. Ε΄, 28-30).
Λοιπόν, υπό το φως της Αναστάσεως, η θνητότητα και η φθορά εξαφανίζονται. Με το πρόσταγμα του Θεού γίνεται αυτή η παγκόσμια σύναξη των αναστημένων και μεταμορφωμένων υπάρξεων. Τούτο το ταλαίπωρο σώμα, το κατοικητήριο της ψυχής, θα είναι «πνευματικό». Αποπνευματοποιημένο, παρόμοιο με το σώμα του Αναστημένου Κυρίου. Με εντελώς νέες ιδιότητες, πέρα από κάθε υλική δέσμευση, τόπου και αναγκών, δοξασμένο και χαριτωμένο, στη δόξα του Πνεύματος, αναλόγως του κατά πόσο αξιώθηκε στην επίγεια ζωή να είναι ναός Του. Πάντως, κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, θα έχει τη «σφραγίδα» της ψυχής ή την προηγούμενη μορφή, ίδιο και διαφορετικό συγχρόνως!
Από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, από τους «θανάτους» τούτης της ζωής, στον οριστικό και τελευταίο, που ανοίγει την πύλη στο άγνωστο μέλλον. Μα, για τους πιστούς, με την ελπίδα στην αγάπη του Χριστού, που, κατά τον Παύλο, κατέβηκε στα κατώτατα μέρη της γης, «ο αναβάς υπεράνω των ουρανών, ίνα πληρώση τα πάντα» (Εφεσ. 4, 10). Κι είναι εντυπωσιακό ότι, σ’ όλα τα κοσμοσωτήρια γεγονότα, στην ορθόδοξη εικονογραφία και την υμνογραφία, από τη Γέννηση μέχρι την Ανάσταση, ακόμα και στην Πεντηκοστή, ο Κύριος παρουσιάζεται να συμμετέχει στον Άδη, για να διαλύσει το σκοτάδι του, να φωτίσει τον κόσμο και τη ζωή των ανθρώπων, να τους δώσει ξανά την αρχαία ομορφιά τους.
Η Εκκλησία μας, κοινωνία ζώντων και κεκοιμημένων, παρέχει μια ζωή αναστάσεως, αγάπης, ελευθερίας. Από τον Άδη των παθών, της φθοράς, της αμαρτίας, μπορεί να γεννηθεί η αναστάσιμη ελπίδα. Κι εφ’ όσον ο θάνατος, ο «έσχατος εχθρός», καταργείται, καλούμαστε να αλλάξουμε τρόπο αντιμετωπίσεως των μεγάλων υπαρξιακών προβλημάτων. Όπως γράφει ο άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς: «Ευλογημένοι είναι εκείνοι που σ’ αυτή τη ζωή αγάπησαν το Χριστό κι έμαθαν να επικαλούνται το όνομά Του μέρα και νύχτα. Πάνω από την άβυσσο θα γνωρίζουν ποιόν πρέπει να καλέσουν για βοήθεια. Θα ξέρουν ποιο όνομα να επικαλεστούν, από ποιο ιμάτιο να πιαστούν. Εκείνοι θα βρίσκονται πραγματικά εκτός κινδύνου, θα καλύπτονται από τις φτερούγες του αγαπημένου Κυρίου» («ΚΑΙΡΟΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ», σελ.156).
Όσο πλησιάζομε προς το Πάσχα, μια γλυκιά προσμονή, σαν αύρα του Πνεύματος, περιτριγυρίζει τις καρδιές, που αποζητούν να μαλακώσει ο πόνος τους, να πάρουν κουράγιο, για να αντέξουν τις πιέσεις, στο βάρος που συνθλίβει το δυναμισμό τους. Ο Χριστός έρχεται στη Βηθανία, όπου θα αναμετρηθεί με το θάνατο και θα αναστήσει το Λάζαρο, για να δώσει χαρά στα φιλικά Του πρόσωπα και, συγχρόνως, μια πρόγευση της κοινής αναστάσεως, που οι χριστιανοί πιστεύουν. Θα ακολουθήσει η Εβδομάδα των Παθών, με αποκορύφωμα τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Κυρίου.
«Όντως φοβερώτατον το του θανάτου μυστήριον, πώς ψυχή εκ του σώματος βιαίως χωρίζεται», ακούμε στη Νεκρώσιμη ακολουθία. Τι είναι, λοιπόν, ο θάνατος; Πώς πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε; Τι είναι η ανάσταση των νεκρών; Γιατί ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως ότι την «προσδοκούμε»;
Λοιπόν, υπό το φως της Αναστάσεως, η θνητότητα και η φθορά εξαφανίζονται. Με το πρόσταγμα του Θεού γίνεται αυτή η παγκόσμια σύναξη των αναστημένων και μεταμορφωμένων υπάρξεων. Τούτο το ταλαίπωρο σώμα, το κατοικητήριο της ψυχής, θα είναι «πνευματικό». Αποπνευματοποιημένο, παρόμοιο με το σώμα του Αναστημένου Κυρίου. Με εντελώς νέες ιδιότητες, πέρα από κάθε υλική δέσμευση, τόπου και αναγκών, δοξασμένο και χαριτωμένο, στη δόξα του Πνεύματος, αναλόγως του κατά πόσο αξιώθηκε στην επίγεια ζωή να είναι ναός Του. Πάντως, κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, θα έχει τη «σφραγίδα» της ψυχής ή την προηγούμενη μορφή, ίδιο και διαφορετικό συγχρόνως!
Από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, από τους «θανάτους» τούτης της ζωής, στον οριστικό και τελευταίο, που ανοίγει την πύλη στο άγνωστο μέλλον. Μα, για τους πιστούς, με την ελπίδα στην αγάπη του Χριστού, που, κατά τον Παύλο, κατέβηκε στα κατώτατα μέρη της γης, «ο αναβάς υπεράνω των ουρανών, ίνα πληρώση τα πάντα» (Εφεσ. 4, 10). Κι είναι εντυπωσιακό ότι, σ’ όλα τα κοσμοσωτήρια γεγονότα, στην ορθόδοξη εικονογραφία και την υμνογραφία, από τη Γέννηση μέχρι την Ανάσταση, ακόμα και στην Πεντηκοστή, ο Κύριος παρουσιάζεται να συμμετέχει στον Άδη, για να διαλύσει το σκοτάδι του, να φωτίσει τον κόσμο και τη ζωή των ανθρώπων, να τους δώσει ξανά την αρχαία ομορφιά τους.
Η Εκκλησία μας, κοινωνία ζώντων και κεκοιμημένων, παρέχει μια ζωή αναστάσεως, αγάπης, ελευθερίας. Από τον Άδη των παθών, της φθοράς, της αμαρτίας, μπορεί να γεννηθεί η αναστάσιμη ελπίδα. Κι εφ’ όσον ο θάνατος, ο «έσχατος εχθρός», καταργείται, καλούμαστε να αλλάξουμε τρόπο αντιμετωπίσεως των μεγάλων υπαρξιακών προβλημάτων. Όπως γράφει ο άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς: «Ευλογημένοι είναι εκείνοι που σ’ αυτή τη ζωή αγάπησαν το Χριστό κι έμαθαν να επικαλούνται το όνομά Του μέρα και νύχτα. Πάνω από την άβυσσο θα γνωρίζουν ποιόν πρέπει να καλέσουν για βοήθεια. Θα ξέρουν ποιο όνομα να επικαλεστούν, από ποιο ιμάτιο να πιαστούν. Εκείνοι θα βρίσκονται πραγματικά εκτός κινδύνου, θα καλύπτονται από τις φτερούγες του αγαπημένου Κυρίου» («ΚΑΙΡΟΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ», σελ.156).
Νίκος Σιγανός
