ΣΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

   Μόλις πριν λίγες μέρες απολαύσαμε τη φιλοξενία του Κυρίου μας στο φτωχικό Σπήλαιο της Βηθλεέμ. Και, να, που, η Εκκλησία μας προσκαλεί, με τους ωραιότατους ύμνους, τα κείμενα και τις ιερές Ακολουθίες της, να τρέξουμε  να ιδούμε άλλο ένα παράξενο μυστήριο, που προξενεί την ουράνια λαμπρότητα.

Στον Ιορδάνη Ποταμό

          Από τα ευαγγέλια γνωρίζουμε ότι, μετά τη Γέννηση, ακολούθησαν: η φυγή στην Αίγυπτο, η σφαγή των αγίων νηπίων από τον αιμοσταγή Ηρώδη και η επιστροφή της Αγίας Οικογένειας στη Ναζαρέτ. Από παλιά, πολλοί συγγραφείς έχουν εκθειάσει την ομορφιά αυτής της κωμοπόλεως, που είχε τη μοναδική ευλογία να φιλοξενήσει τον Κύριο κατά την παιδική και τη νεανική Του ηλικία. Σ’ ένα περιβάλλον χαριτωμένο και ειρηνικό ο Ιησούς συναναστρεφόταν απλούς ανθρώπους- γεωργούς, βοσκούς, μικροεμπόρους, τεχνίτες- αντλώντας, έτσι, και ωραιότατες εικόνες για τις ανεπανάληπτες Παραβολές Του. Αφήνοντας ο Ιησούς την ήρεμη ζωή της Ναζαρέτ, στην ηλικία των τριάντα ετών, ετοιμαζόταν πια για την έναρξη της δημόσιας δράσης Του, που θα γινόταν με τη Βάπτισή Του. Επίγεια τα φαινόμενα, που, με εξαιρετική απλότητα παρουσιάζουν οι ευαγγελιστές. Αλλά, «υπέρ τους ουρανούς» τα νοούμενα της μεγάλης Εορτής, που, τόσο πολύ έχει διαποτίσει τη ζωή του λαού μας, όπως δείχνουν και τα πολυποίκιλα έθιμά του. Με συγκίνηση ατενίζουμε τον Ιορδάνη, που τα νερά του αγιάστηκαν από την παρουσία  του Κυρίου. Στη μνήμη μας έρχονται ιερές ιστορίες και  μεγάλες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης, που έζησαν τόσα θαύματα σ’ αυτό τον ποταμό. Όλα αυτά τα γεγονότα αναφέρονται σε ψαλμούς και ύμνους της Εορτής, για να φανούν οι προεικονίσεις της Βαπτίσεως του Χριστού και οι σπουδαιότατοι συμβολισμοί τους. Ας θυμηθούμε, όμως,  το έργο που επιτελούσε ο τελευταίος και μεγαλύτερος των Προφητών, ο Ιωάννης ο Βαπτιστής: η «φωνή του Λόγου», ο «λύχνος του φωτός», ο αυγερινός του Ηλίου της δικαιοσύνης. Καλούσε τους ανθρώπους σε μετάνοια, κήρυσσε την έλευση της Βασιλείας των ουρανών, βάπτιζε πλήθη ανθρώπων που τον αναζητούσαν στην έρημο του Ιορδάνη και ήλεγχε αυστηρά τους ισχυρούς, πληρώνοντας αυτό τον έλεγχο, όπως γνωρίζουμε, με τον αποκεφαλισμό του. Αντικρίζοντας, αυτός ο επίγειος άγγελος, τον Κύριο, τρόμαξε, αλλά, τελικά,  υπακούοντας,  με απερίγραπτο δέος τον βαπτίζει!

Από την Εικόνα, στη ζωή της Εκκλησίας

          Η ορθόδοξη εικόνα της Βαπτίσεως ιστορεί τα γεγονότα το «δικό της τρόπο,  διδάσκοντας, συγχρόνως, υψηλές αλήθειες. Μ’ ένα σύντομο βλέμμα παρατηρούμε τα εξής: 1.Ψηλά, στη μέση της εικόνας, ένα φωτεινό ημικύκλιο, που συμβολίζει τους «ανοιγμένους ουρανούς». Από κει, χρυσές ακτίνες ξεχύνονται, για να φωτίσουν τον κόσμο. Πιο κάτω, σ’ ένα κύκλο, το Άγιο Πνεύμα συμβολίζεται ως λευκό περιστέρι. 2. Μας εντυπωσιάζουν οι ψηλοί, απόκρημνοι, κοφτεροί βράχοι, συγκλίνοντας, σα να σχηματίζουν σπήλαιο. Κι ανάμεσά τους, το ποτάμι ν’ αγκαλιάζει ολόσωμο τον Κύριο, ο οποίος, ως αναμάρτητος, βγήκε αμέσως. Η κάθοδός Του στα νερά καθαγιάζει ολόκληρη την κτίση. Ενώ, σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο, και με την άνοδό Του σημαίνονται, αντίστοιχα, ο θάνατος και η Ανάστασή Του. 3. Ο Χριστός, γυμνός από τη δόξα της θεότητας, ευλογεί τα νερά και τα ετοιμάζει ως νερά της βαπτίσεως. Το άγιο πρόσωπό Του, σοβαρό. Στοχαστικός- Μέγα το Μυστήριο. Σε μερικές εικόνες, ο Κύριος πατάει σε μια πλάκα, κι από κάτω της, φίδια-πνεύματα ακάθαρτα: «Συ συνέτριψας τας κεφαλάς των δρακόντων επί ύδατος», κατά τον ψαλμωδό. 4. Ο Πρόδρομος, ασκητικός, τρομαγμένος, με έκφραση αυστηρή και σοβαρή, σε στάση προσευχής, τελετουργική- να «χειροθετεί» το Χριστό. Δίπλα του, ένα δέντρο με μιαν αξίνα-σύμβολο των λόγων του Προφήτη (Ματθ. 1,10). Η θεία δίκη, ήδη βρίσκεται ανάμεσά μας, διαλέγοντας τα καρποφόρα από τα άκαρπα δέντρα. 5. Στην όχθη του ποταμού, τρεις άγγελοι, έντρομοι, σε στάση προσκυνήσεως, με τα χέρια σκεπασμένα- ένδειξη τιμής  και σεβασμού. Και, 6. Το τοπίο συμπληρώνεται με ψάρια να κολυμπούν στον ποταμό, καθώς και από έναν άντρα- σύμβολο του Ιορδάνη και μια γυναίκα με ροδόχρωμο φόρεμα- τη Θάλασσα την Ερυθρά να συμβολίζει.   Προεικονίσεις, ύμνοι, ευχές, εικόνες, η Τελετή του Αγιασμού, με τη ρίψη του Σταυρού: όλα προσελκύουν το νου και την καρδιά μας στα μεγάλα και  θαυμαστά γεγονότα του Ιορδάνη. Η Βάπτιση του Κυρίου ήρθε σε μια κρίσιμη, «αποκαλυπτική» στιγμή, σε εκπλήρωση των προφητειών της Παλαιάς Διαθήκης. Ο Χριστός ασκεί  σωστική ελκτική δύναμη, όντας στο κέντρο της ζωής και του κόσμου-όλης της υλικής και πνευματικής δημιουργίας. Όπως και στη Σάρκωση, έτσι και στη Βάπτισή Του, συνειδητώς και εκουσίως ταπεινώνεται. Με την απερίγραπτη συγκατάβασή Του, συμπάσχει με τους ανθρώπους- αδελφούς Του, για να τους σώσει. Άγιοι Πατέρες, όπως ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός, επισημαίνουν διάφορους άλλους λόγους της Βαπτίσεως: τον αγιασμό του Προδρόμου και των υδάτων, την προτύπωση του χριστιανικού βαπτίσματος, κ.ά. Το πιο εκπληκτικό, όμως, είναι η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος και η προσκύνηση της Αγίας Τριάδος. Η Εκκλησία, με τη μεγαλοπρεπή τελετουργία της, δίνει την αίσθηση της αναδημιουργίας του κόσμου, όχι μόνο ως αποκατάσταση της αρχέγονης ομορφιάς, αλλά, στην προοπτική της εσχατολογικής δόξας, χαράς και θείας Παρουσίας.  «Η θάλασσα είδε, και έφυγεν, ο Ιορδάνης εστράφη εις τα οπίσω»: γύρισε προς τις πηγές του ο ποταμός, συμβολίζοντας, κατά τον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο, την αναστροφή της πορείας του ανθρωπίνου γένους. Τη σωτηρία μας, δηλαδή, από τον πνευματικό θάνατο- την αμαρτία.   Ο Κύριος, με την ενανθρώπησή  και όλο το έργο Του, εγκαινίασε μια καινούρια εποχή, μια νέα κοινωνία. Όχι στην καταστροφική παγκοσμιοποίηση της  «Νέας Εποχής», αλλά, στην προοπτική της πραγματικής οικουμενικότητας της Εκκλησίας. Και, όχι για κάποιους «περιούσιους» λαούς, ή ομάδες και «κλίκες» καταχραστών του παγκόσμιου πλούτου και των δικαιωμάτων των λαών, αλλά, για όλη την οικουμένη. Σε μια τόσο κρίσιμη εποχή, όπως η δική μας, η ανάγκη της αληθινής μετάνοιας και της επιστροφής στις πηγές της ζωής της Εκκλησίας μας, προβάλλει επιτακτική. Μονάχα προς αυτή την κατεύθυνση στρεφόμενοι, και, βιώνοντας το Μυστήριο του Χριστού εκκλησιαστικά, μπορούμε να μετέχουμε επαξίως και να ελπίζουμε στην αναγεννητική δύναμη της μεγάλης Εορτής των Θεοφανείων.

Νίκος Σιγανός, θεολόγος