ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΜΟΥΣΙΚΗ (Μέρος Πρώτον)

           «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού, ποίησιν δε  χειρών Αυτού αναγγέλλει το στερέωμα. Αλληλούια».

[mp3_embed playlst=”http://www.evaggelistria.gr/homepage/wp-content/uploads/2012/10/psalmos-18.mp3″]

Καθώς αφουγκραζόμαστε τον κόσμο τριγύρω μας και η σκέψη μας διαπερνά κοινωνίες και εποχές, χιλιάδες και μυριάδες ήχοι αναδύονται από τα βάθη της γης ως τα δυσθεώρητα ύψη του Ουρανού, με απροσδιόριστες κλίμακες, χρώματα, διαστήματα, φθόγγους. Την ακοή μας πλημμυρίζουνε      αμέτρητες φωνές. Τραγούδια και τραγούδια: του Θεού, του κόσμου, της φύσης, των ανθρώπων, των αγγέλων, του Διαβόλου. Πώς δημιουργήθηκαν, ποιους σκοπούς υπηρετούν, πόσο επιδρούν στη σκέψη, στη ζωή, στις σχέσεις των ανθρώπων; Ποιο ρόλο διαδραματίζει η μουσική στις ανθρώπινες κοινωνίες, στις δημόσιες τελετές, στις θρησκείες, στον πόλεμο και την ειρήνη, στις μεγάλες  κατακτήσεις του πνεύματος, αλλά, και στον έσχατο εξευτελισμό του ανθρώπινου προσώπου;              Θα χρειαζόταν χρόνος και χώρος πολύς, για να απαντούσε κανείς σε τέτοια ερωτήματα. Εκφράζουμε το θαυμασμό μας για τα μεγαλεία του Θεού, μα, και προβληματιζόμαστε, για το πού και γιατί οδηγεί η   καταπληκτική δύναμη της μουσικής. Και μάλιστα, τους νέους και τα παιδιά μας. Ξεκινώντας από τη φύση, παρατηρούμε  απίστευτες  επιδράσεις ήχων και  θορύβων, στον κόσμο των φυτών και των ζώων. Να συμβάλλουν στην ανάπτυξη, ή το μαρασμό τους! Σχετικές πληροφορίες που είχαμε παλιότερα, επιβεβαιώνονται συνεχώς στην εποχή μας, από πειράματα, επιστημονικές έρευνες και παρατηρήσεις. Αν αυτά συμβαίνουν στον άψυχο κόσμο, πόσο, άραγε, επιδρά η μουσική στον άνθρωπο, το μόνο ον, πλασμένο «κατ’ εικόνα και ομοίωσιν» του Θεού; Και, αν τα άψυχα δημιουργήματα, μ’ ένα δικό τους λόγο, δικιά τους  φωνή, πολυμερώς και πολυτρόπως, σιωπηρώς ή μεγαλοφώνως,  υμνούν και δοξολογούν το Θεό, πόσο χρέος και πόση ευθύνη έχει ο άνθρωπος, η κορωνίδα της Δημιουργίας, με το μοναδικό χάρισμα να λειτουργεί ως «φύλακας» και «ιερέας» της κτίσεως, δοξολογώντας το Θεό «εν παντί τόπω της δεσποτείας Του»; Η έμφυτη τάση του ανθρώπου να υμνεί και να δοξάζει το Θεό είναι εμφανής σ’ όλους τους αρχαίους λαούς, αλλά και διαχρονικά, ως την εποχή μας. Άσχετα, βέβαια, αν συχνά «ξεστρατίζει»  σε άπρεπους, ομιχλώδεις, αλλόκοτους δρόμους. Για τους χριστιανούς, η εξύμνηση του αληθινού Θεού, με συγκεκριμένα κείμενα, ξεκινάει, ήδη, από την «Έξοδο»-από τα πρώτα βιβλία της Αγίας Γραφής. Εκπλησσόμαστε πραγματικά, από τα μεγαλειώδη οράματα των Προφητών και τις Ωδές μεγάλων και αγίων μορφών της Π. Διαθήκης- όπως ο Μωυσής, η προφήτισσα Άννα κ. ά.- μέχρι την Θ΄ Ωδή της Παναγίας μας. Τους απαράμιλλους Ψαλμούς και τους άλλους ύμνους, που, επί  τόσους αιώνες, ψάλλονται στην Εκκλησία μας, ευφραίνοντας την ακοή και πλημμυρίζοντας τις  ψυχές των πιστών με άγια συναισθήματα, βιώματα και όμορφες σκέψεις. Αλήθεια, πώς να μη νιώσουμε βαθιά κατάνυξη, και μόνο με την πληροφορία, ότι ο Κύριος και οι μαθητές Του, σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, μετά το Μυστικό Δείπνο, «υμνήσαντες εξήλθον εις το Όρος των Ελαιών»; Βλέπομε πως τους παραδειγματίζει ο Ίδιος, παραδίδοντας, συγχρόνως, με απλότητα και ταπείνωση, το φωνητικό είδος της ψαλμωδίας, ως το πιο άμεσο, προσωπικό, εκφραστικό, εξυμνητικό μέσο  επικοινωνίας  με το Θεό. Οι Απόστολοι, μετά την Ανάληψή Του, ακολουθώντας τα ίχνη Του, όπως μας πληροφορεί ο Λουκάς, «ήσαν δια παντός εν τω ιερώ αινούντες και ευλογούντες τον Θεόν». Εδώ εστιάζονται οι βάσεις της χριστιανικής λατρείας και, γενικότερα, της αξιοθαύμαστης ζωής των πρώτων χριστιανών, με τη συχνή τέλεση της Θ. Ευχαριστίας και τη θεία μετάληψη, την ομόνοια, την απλότητα και την κοινοκτημοσύνη των αγαθών. Από  κείνα τα χρόνια, της απλότητας, της αμεσότητας και της συμμετοχής όλου του πληρώματος στα τελούμενα, μέχρι την εποχή μας, η λατρεία της Εκκλησίας, μαζί με τις λειτουργικές τέχνες, πέρασε από πολλά στάδια, με το αποκορύφωμά τους στη Βυζαντινή εποχή, ώστε, από τότε κι ύστερα, να μιλάμε  για Βυζαντινή Μουσική,  Αγιογραφία, Ναοδομία, κ. λ π. Στο διάβα των αιώνων, η εκκλησιαστική  μας μουσική- που, έχει την καταγωγή της στη μουσική της αρχαίας Ελλάδας, της οποίας διασώζει τα βασικά  χαρακτηριστικά-περνώντας από πολλά στάδια, αναπτύχθηκε σε αξιοθαύμαστο βαθμό. Εμπλουτίστηκε με εξαιρετικές συνθέσεις. Επηρέασε τις μουσικές πολλών λαών, ιδιαίτερα στην Ανατολή.  Διαδόθηκε στις ορθόδοξες χώρες, και ως τα πέρατα της γης. Επέδρασε καθοριστικά στη δημιουργία  της δημοτικής μας μουσικής και διαπότισε με το ηχόχρωμά της άλλα μουσικά είδη. Τροφοδότησε σύγχρονους μεγάλους συνθέτες και τραγουδιστές, που τα τραγούδια τους πλημμύρισαν τον κόσμο. Τραγουδιούνται  από μικρούς και μεγάλους, συμβάλλοντας στην…ψυχοθεραπεία τους, στη δημιουργία διεξόδων της αδιέξοδης ζωής τους. Φαίνεται όμως, ότι, μάλλον, δεν μπορούμε να εκτιμήσομε ποιος Πολιτισμός  «κρύβεται» στα σπλάχνα της πονεμένης, αλλά, ένδοξης, Ρωμιοσύνης.