ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΜΟΥΣΙΚΗ (Μέρος Δεύτερον)

[mp3_embed playlst=”http://www.evaggelistria.gr/homepage/wp-content/uploads/2012/10/psalmos-50.mp3″ colors=”#900345″ id=”1″ nums=”1″ ] Όταν, πριν χίλια, περίπου, χρόνια, οι απεσταλμένοι του μεγάλου ηγεμόνα του Κιέβου Βλαδίμηρου επισκέφθηκαν την Κωνσταντινούπολη και βρέθηκαν στη θεία λειτουργία στην Αγιά Σοφιά, περιέγραφαν τις εντυπώσεις τους ως εξής: «Οι Έλληνες Ορθόδοξοι μας επήγαν στον τόπο της λατρείας τους. Δεν ξέραμε  αν ήμαστε στη γη ή στον ουρανό! Είναι αδύνατο να περιγράψει κανείς με λόγια αυτά που είδαμε. Αυτό μόνο μπορούμε να πούμε: Ο Θεός είναι εκεί, σ’ αυτό το λαό! Η λατρεία τους είναι η πιο μεγαλειώδης, που μπορεί κανείς να ιδεί. Δεν θα ξεχάσομε ποτέ την ομορφιά της. Όποιος δοκιμάσει το γλυκύ, δεν του αρέσουν πια τα πικρά. Και εμείς δεν μπορούμε πια να ζήσομε εδώ, όπως ζούσαμε μέχρι τώρα!». Προφανώς, τους είχαν γοητεύσει η μεγαλοπρέπεια του πιο λαμπρού ναού της Ανατολής και η ορθόδοξη λατρεία, με την ανεπανάληπτη μουσική της. Η προσωπική τους μαρτυρία, σύμφωνα με τους ιστορικούς, συνέβαλε στην απόφαση του εκχριστιανισμού των σλαβικών φύλων και στη δημιουργία της «Αγίας Ρωσίας». Aνάλογα, βέβαια, συναισθήματα μπορεί να νιώθουν πολλοί άνθρωποι σε μικρότερους ναούς και σε πιο απλές ιερές ακολουθίες. Στα γραφικότατα ξωκλήσια μας, στις φτωχές σκήτες και στα ταπεινά κελιά των μοναχών, χωρίς τις ωραίες χορωδίες, ή τους καλλίφωνους Πρωτοψάλτες των μεγάλων πόλεων. Η αληθινή σχέση και επικοινωνία με το Θεό αποτελούν ένα μεγάλο μυστήριο και, όπως ο Ίδιος είπε, οφείλουμε να τον προσκυνούμε με το πνεύμα και την καρδιά μας. Πολλοί, όμως, παράγοντες, συμβάλλουν στην αληθινή λατρεία Του, η οποία, ασφαλώς, δε σημαίνει «ξερούς τύπους», ευχάριστα συναισθήματα, ή, μόνο μια ανθρώπινη τελετουργία. Ούτε και είναι ατομική υπόθεση, καθώς, δυστυχώς, τη θεωρούν πολλοί συνάνθρωποί μας, αγνοώντας την Ορθόδοξη Παράδοση και επηρεασμένοι- αν όχι αλλοτριωμένοι εντελώς- από τις  δυτικές, προτεσταντικές αντιλήψεις. Ο Μητροπολίτης Σηλυβρίας Αιμιλιανός σημειώνει: «Οι πιστοί από κοινού, ανεξαρτήτως αποστάσεων και τοπικών συνθηκών, ψάλλουν το <καινόν άσμα> στο Χριστό. Υμνούν το Χριστό, την κοινή πίστη, την κοινή ελπίδα, την κοινή χαρά. Ποτέ δεν καταργείται το δικαίωμα για ατομική προσευχή. Όμως προέχει το κοινό άσμα, το εν ενί στόματι και μια καρδία» («ΑΣΑΤΕ ΤΩ ΚΥΡΙΩ», σελ.15). Ωστόσο, αυτή η θεσπέσια μουσική, που για πολλούς αιώνες μαγνήτιζε τους πιστούς και  κρατούσε αμείωτο το ενδιαφέρον τους, ώστε να συμμετέχουν, ως «λαός», στις ιερές ακολουθίες, για πολλούς λόγους περιορίστηκε στους «χορούς», ή, το χειρότερο, στους Ψάλτες,  συχνά εντελώς άσχετους, όχι μόνο με τις μελωδίες, αλλά, το Τυπικό και το ορθόδοξο εκκλησιαστικό ήθος. Κάτι, ασφαλώς, ήξεραν οι Πατέρες, όταν αποφαίνονταν ότι, «αταξία ομολογουμένως συμβαίνει και χασμωδία όταν ψάλλη ο τυχών αμαθής και άμουσος, τουναντίον δε ευταξία και συγκίνησις, όταν ψάλλωσιν οι μουσικής έμπειροι και της εκκλησιαστικής τάξεως γνώσται» (ΙΕ΄Κανόνας της Συνόδου της Λαοδικείας). Το τί, πώς και πότε ψάλλεται σε πολλούς ναούς, η ασυνεννοησία που επικρατεί στην τήρηση των διαφόρων εκκλησιαστικών Τυπικών, αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα, που, η ανάπτυξή του ξεφεύγει από τους στόχους του παρόντος. Μιλήσαμε παραπάνω για διάφορα ενδεχόμενα ψαλλόντων στους ναούς, αλλά, όσοι έτυχε να εκκλησιαστούν στα ωραιότατα και γραφικά χωριά μας, σίγουρα θα έχουν εμπειρίες, που μονάχα λύπη προκαλούν. Εννοώ τις πολύ δυσάρεστες περιπτώσεις, στις οποίες, τώρα και αρκετά χρόνια, όπως έλεγε και το λαϊκό τραγούδι, «εις το βουνό ψηλά εκεί»– ή, κάτω στο νησί, που έχει ξεχαστεί- όχι μόνο δεν υπάρχει ψάλτης, αλλά, σε λίγο, όπως πάμε, δεν θα υπάρχει ούτε παπάς. Στην πανέμορφη ελληνική ύπαιθρο, την οποία, «κρίμασιν οις οίδε Κύριος», ανεγκέφαλες και ανελλήνιστες ηγεσίες εγκατέλειψαν, καταδικάζοντάς την σε μαρασμό, παρά τα αμέτρητα «κοινωνικά συμβόλαια», τις υποσχέσεις, τις εξαγγελίες-όλα, πλάνες οικτρές. Και, πράγματι, είναι τραγικό, ακόμη και σε μεγάλα χωριά, πολλές φορές, να μη βρίσκεται ούτε ένας χριστιανός, που να μπορεί να αρθρώσει, όταν πρέπει, ένα «Κύριε ελέησον», ή, ένα «Αμήν». Να διαβάσει, βρε αδελφέ, απλώς, το αποστολικό ανάγνωσμα, ή τους ωραιότατους ύμνους! Αυτό κι αν είναι πρόβλημα για πολλούς ιερείς και  ενορίες. Τότε, λοιπόν, για ποιους «ιεροψαλτικούς χορούς», ποια μεγαλοπρέπεια της λατρείας, να μιλάμε; Μένοντας αδιάφοροι, αμέτοχοι στα τελούμενα στους ναούς, δικαιούμαστε, άραγε, να ασκούμε εύκολη κριτική και να παραπονούμαστε πως δεν ακούμε ωραίες ψαλμωδίες; Η Βυζαντινή Μουσική θεωρείται ως το «ένδυμα» του λόγου, το «όχημα», για το πέρασμα του ψυχικού μας κόσμου προς μια ανώτερη ζωή. Επιβάλλεται, λοιπόν, να αξιολογήσουμε σωστά αυτή την άφθαστη Παράδοση, που έρχεται μέσα από μια πορεία χιλιάδων ετών, διαμορφωμένη με αμέτρητες προσευχές, ξενύχτια, νηστείες,  αίμα και δάκρυα  αγίων και σοφών ανθρώπων και, αποπνέοντας την αύρα του Πνεύματος, για να φτάσει στην εποχή μας, ως μια ανεκτίμητη πνευματική κληρονομιά, για μας, τα παιδιά μας και τον κόσμο. Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, υποψιασμένος, προφανώς, για τη μεγαλοσύνη, το «ήθος»,  της Ορθόδοξης λατρείας, έγραφε: «Και οι Γερμανοί προτεστάντες τραγουδάνε…και οι Ζουλού και οι Εσκιμώοι και οι Μογγόλοι και οι Ταλιμπάν. Αλλά, κανείς από αυτούς στις θρησκευτικές τελετές δεν τραγουδά την πόρνη, τον ληστή, τις παραπλανημένες παρθένες, τον προδότη και τον δειλό μαθητή. …Αυτά τα καμώματά  μας δεν καταλαβαίνουν οι βόρειοι εταίροι μας. Γιατί εκείνοι από τις παραβολές της Γραφής έχουν αναγάγει σε κυρίαρχο ιδεολόγημα τον δούλο που ο κύριός του του εμπιστεύτηκε ένα δηνάριο και εκείνος του το παρέδωσε πολλαπλάσιο! Πώς αυτοί που έχουν αναγάγει την εργασία ως όχημα για τον Παράδεισο και μέσον την αποταμίευση, να κατανοήσουν τον ακτήμονα και πάμφτωχο Έλληνα πατέρα, που, στο γάμο της κόρης του σπάει στο γλέντι και ίσως το μοναδικό καλό πιάτο της γιαγιάς ή του πραματευτή παππού;             …Για να αποκαταστήσομε τις αρχές μιας κοινωνίας με την προτεσταντική ηθική, δεν έχουμε παρά να επιστρέψουμε στον ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ τρόπο του ζην, στη ζούγκλα…Ο πολιτισμός του κατά νόμον ζην, ο πολιτισμός του δικαίου, της αλληλεγγύης, της ανοχής, της αγάπης και των αξιών του ανθρωπισμού είναι αφύσικος στα μάτια των βορείων εταίρων μας» («ΤΑ ΝΕΑ»,1-2/9/12).