Iωάννης ο Βαπτιστής και οι «πρόδρομοι» του Χριστού
Πλησιάζοντας στο τέλος του Αυγούστου, η μνήμη του Αποκεφαλισμού Ιωάννου του Βαπτιστή συγκεντρώνει περισσή συγκίνηση, με εκδηλώσεις της λαϊκής ευσέβειας, με ανάμιξη φόβου και αγάπης στο πρόσωπό του. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο Κύριος τον χαρακτήρισε ως «τον μεγαλύτερο ανάμεσα στους ανθρώπους»! Ούτε ότι μόνο η Θεοτόκος κι αυτός γιορτάζουν αρκετές φορές το χρόνο, η δε εικόνα του πλαισιώνει, μαζί με Εκείνην, στην Ωραία Πύλη, τον Αρχιερέα Χριστό.
Ξέρομε βέβαια ότι για πολλούς αιώνες η ανθρωπότητα προετοιμαζόταν για την Ενανθρώπηση του Θεού. Στην Παλαιά Διαθήκη βλέπουμε να ξετυλίγεται όλο το σχέδιο της σωτηρίας του κόσμου. Ο Θεός αποκαλύπτεται σε εκλεκτούς ανθρώπους και τους καλεί να υπηρετήσουν το θέλημά Του. Ιδιαιτέρως οι Προφήτες μιλούσαν «εξ ονόματός» Του. Ήλεγχαν τους άρχοντες, τους ιερείς και το λαό, ενώ προέβλεπαν τα μέλλοντα και προέλεγαν τον ερχομό του Χριστού. Είναι εκπληκτικό ότι προφητεύτηκαν και εκπληρώθηκαν- και μάλιστα με καταπληκτικές λεπτομέρειες-τα κυριότερα γεγονότα της ζωής του Χριστού. Οι Προφήτες επιτελούσαν το έργο τους με παρρησία, θάρρος, δύναμη, χωρίς δειλία και κολακείες. Ίσως γι’ αυτό και το εβραϊκό κατεστημένο φόνευσε τους περισσότερους-όπως επιβεβαίωσε ο Ίδιος ο Ιησούς!
Πολλά έχουν γραφτεί και για την παγκόσμια προσδοκία του Λυτρωτή. Αυτός «πολυμερώς και πολυτρόπως» «μίλησε» στους ανθρώπους-και πάντα θα «μιλάει» η αγάπη Του, άλλο αν αυτοί δεν θέλουν να ακούσουν! Δεν μπορούμε να αναφερθούμε διεξοδικά στις εκπληκτικές προσδοκίες των λαών, όπως: Πέρσες, Αρμένιοι, Αιγύπτιοι, Ινδοί, Ιάπωνες, Ρωμαίοι, Κέλτες, Σκανδιναβοί, Εσκιμώοι, Ινδιάνοι, Μεξικανοί, κ.ά. Πρόκειται για το φαινόμενο του «σπερματικού λόγου», πολύ εμφαντικό στους αρχαίους Έλληνες. Παραλείποντας άλλους συμβολισμούς, θα υπενθυμίσουμε τον «Προμηθέα Δεσμώτη», ο οποίος, καρφωμένος στον Καύκασο, «προφητεύει» τον ερχομό του Θεανθρώπου, που θα λυτρώσει την ανθρωπότητα από τα δεινά της. Και να τελειώσουμε, με τον μέγιστο των φιλοσόφων, τον Σωκράτη, που κήρυσσε την ύπαρξη του ενός Θεού, κατηγορήθηκε ότι «εισάγει καινά δαιμόνια και τους νέους διαφθείρει», και καταδικάστηκε σε θάνατο από τους Αθηναίους. Κι είναι από τα πιο «ζωντανά» στιγμιότυπα της διδασκαλίας των Αρχαίων ελληνικών στη μνήμη των μαθητών ο διάλογος του Σωκράτη με τον Κρίτωνα εκείνο το πρωινό στη φυλακή, όπου ο τελευταίος προτείνει στο δάσκαλο να αποδράσει δωροδοκώντας τους φύλακες. Μα εκείνος δε δέχτηκε. Έμεινε, ήπιε το κώνειο και πέθανε, συνεπής με όσα δίδασκε μια ζωή. Για να μείνει μέγιστο πρότυπο συνέπειας θεωρίας και πράξης για τις επόμενες γενιές. Καταλαβαίνομε γιατί γίνεται λόγος για «χριστιανούς προ Χριστού», καθώς και γιατί έχουν ζωγραφισθεί οι μορφές αρχαίων φιλοσόφων σε ιερούς χώρους -όπως πρόναους στο Άγιο Όρος. Μάλιστα κάποιοι φανατικοί πρότειναν και την αγιοποίησή τους!
Πολλοί συγκρίνουν το Σωκράτη με το Χριστό, μα νομίζω ότι είναι εντελώς άστοχο. Αν ο Ιωάννης ο Πρόδρομος-που φωτιζόταν κατ’ ευθείαν από το Άγιο Πνεύμα-ομολόγησε την ανεπάρκειά του, την αδυναμία του να βαπτίσει τον Κύριο, νιώθοντας τρόμο μπροστά στη θεότητα, πώς, με ποια κριτήρια, να αντιπαραβάλλει κανείς ένα σοφό-ή ιδρυτές θρησκειών-με το Θεάνθρωπο, που όπως είπε, είναι το Φως, η Αλήθεια και η Ζωή; Όσο κι αν τον «μειώσομε» και τον προσαρμόσομε στα ανθρώπινα «μέτρα», το φως που εκπέμπει η παρουσία Του θα λάμπει σαν δισεκατομμύρια ηλίων δίπλα σ’ ένα ισχνό αστεράκι, που, χωρίς το φως του Ηλίου, χάνεται, βυθιζόμενο στο σκότος! Ο άνθρωπος, φέροντας μέσα του τις δωρεές του Θεού, δημιουργεί οικογένεια, κοινωνίες, θεσμούς, Πολιτισμούς. Έχοντας έμφυτη την τάση προς το ανώτερο, το ηθικό, το αιώνιο, τον πόθο για την παλιννόστηση προς τον Πλάστη, δημιουργεί φιλοσοφίες και θρησκείες, με μυστήρια και τελετές, επιδιώκοντας να ξορκίσει το Κακό και να επιτύχει τη λύτρωσή του. Λοιπόν, μυστικιστές και ασκητές θα βρει κανείς σε πολλές θρησκευτικές παραδόσεις, αλλά, το ερώτημα είναι: ως πού μπορεί να φτάσει μόνος του ο άνθρωπος, μέσα στη σκοτεινή Άβυσσο της φθοράς και του θανάτου; Άλλωστε, ποιος θα τον προστατεύσει από τις επιθέσεις του Διαβόλου, που και τον Κύριο τόλμησε να πειράξει και κατά την Αγία Γραφή, σα λιοντάρι «ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»;
Υποκλινόμαστε μπροστά στην αγία μορφή Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστή, του μεγαλύτερου των Προφητών, που βρίσκεται στο μεταίχμιο της Παλιάς και της Καινής Διαθήκης. «Φωνή βοώντος»- όργανο του Αγίου Πνεύματος- ως άγγελος επί της γης, έρχεται από την Έρημο, όχι για να φοβερίσει ή να επιβάλει «ποινές», αλλά, παραδειγματίζοντας με τον τρόπο ζωής του, να φωνάξει στις «ερήμους» των ψυχών και των κοινωνιών: «μετανοείτε, ήγγικεν γαρ η Βασιλεία των Ουρανών». Όταν η αγάπη φονεύεται, η ελευθερία φιμώνεται, η βία, η διαφθορά και η βαρβαρότητα θεριεύουν, νέοι, γέροι, και φιλόσοφοι αυτοκτονούν, και η ανθρωπότητα κινδυνεύει να αυτοκαταστραφεί, ποια άλλη διέξοδος υπάρχει, εκτός από τη μετάνοια-τη βαθύτερη «φιλοσοφία» της ζωής; Καθένας ας κρίνει!
Νίκος Σιγανός
