Σχόλια στο Ευαγγέλιο της Κυριακής

ΒΙΒΛΟΣ ΓΕΝΕΣΕΩΣ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ (Ματθ.Α΄,1-25)

          Βρισκόμαστε στην τελευταία Κυριακή πριν τη Γέννηση, μια ξεχωριστή μέρα για την Ορθόδοξη Λατρεία. Με πολλή χαρά οι παππούδες  μας περίμεναν  την ώρα που θα άκουγαν τη «Βίβλο Γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαυίδ, υιού Αβραάμ». Ακόμα και σήμερα, μ’ όλη την αλλοτρίωση που έχομε υποστεί, πολλοί είν’ εκείνοι που νιώθουν ιερό ρίγος στο άκουσμα αυτής της περικοπής. Ας προσπαθήσουμε να  την προσεγγίσουμε,  με βαθύ σεβασμό στο Μέγα Μυστήριο της Σαρκώσεως του Κυρίου.

Οι γενεαλογίες

          Δύο ευαγγελιστές παρουσιάζουν το λεγόμενο «γενεαλογικό δέντρο» του Κυρίου, αλλά, με αξιόλογες διαφορές μεταξύ τους. Ο μεν Ματθαίος  αρχίζει το Ευαγγέλιό του από τον Αβραάμ, για να καταλήξει στον Ιωσήφ, «τον άνδρα Μαρίας, εξ ης εγεννήθη ο λεγόμενος Χριστός» (Α΄,16). Ο δε Λουκάς, στο τρίτο κεφάλαιο, αντίστροφα: ξεκινάει τη γενεαλογία από τον Ιησού, για να φτάσει στον Αδάμ, το γενάρχη του ανθρωπίνου γένους και στον ίδιο το Θεό! Βέβαια, υπάρχουν κι άλλες διαφορές, που απασχόλησαν αρχαίους και νεώτερους ερμηνευτές. Πριν προχωρήσουμε, είναι ανάγκη να πούμε ότι τα ευαγγέλια δεν ταυτίζονται απολύτως, γιατί, καθένας συγγραφέας, είχε ιδιαίτερους θεολογικούς  και ποιμαντικούς σκοπούς. Έτσι, ο μεν Ματθαίος απευθύνεται σε χριστιανούς που προέρχονταν από το ιουδαϊκό περιβάλλον, γι’ αυτό και συσχετίζει τη γενεαλογία του Χριστού με τα βασικά στάδια της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. Αντίθετα, ο Λουκάς, μαθητής, ως γνωστόν, και συνεργάτης του Αποστόλου των εθνών, καταλήγει357ι9 τη γενεαλογία του στο Θεό, θέλοντας να τονίσει ότι ο Ιησούς είναι ο Σωτήρας όλων των ανθρώπων. Κάτι άλλο που πρέπει να τονιστεί, είναι η σημασία  των γενεαλογικών καταλόγων για κάθε Εβραίο εκείνη την εποχή. Μ’ αυτούς, δινόταν έμφαση στη συγγένεια με τους μεγάλους Πατριάρχες. Η ανάδειξη της καταγωγής του ήταν σημαντική, όχι μόνο για κάθε κοινωνική, θρησκευτική ή πολιτική διεκδίκηση, αλλά, και για την ελπίδα της γεννήσεως του Μεσσία από την οικογένειά του, καθώς υπήρχε από πολύ παλιά η προσδοκία του ερχομού Του. Αν λάβουμε, επίσης, υπόψη ότι ο Ηρώδης είχε καταστρέψει τους γενεαλογικούς καταλόγους που φυλάσσονταν στο Ναό, μπορούμε να κατανοήσουμε και τις διαφορές των ευαγγελιστών στην παράθεση των ονομάτων. Αυτή, ακριβώς, η ασυμφωνία, που, πολλές φορές  παρατηρείται στα Ευαγγέλια, αποτελεί μια πολύ ισχυρή απόδειξη της ιστορικότητάς τους. Η εξιστόρηση του Ματθαίου χωρίζεται σε τρεις μεγάλες περιόδους, πολύ σημαντικές για τον εβραϊκό λαό.  Ο Ιησούς είναι ο «υιός Δαυίδ», εκπληρώνοντας τις αρχαίες προφητείες για την προέλευση του Μεσσία από τον «οίκο» και τη «ρίζα» εκείνου του ένδοξου προφήτη και βασιλιά. Μ’ άλλα λόγια, η διαβεβαίωση της καταγωγής του Χριστού από τον Δαυίδ,  απόγονο του Αβραάμ, και της εκπληρώσεως των υποσχέσεων του Θεού προς αυτές τις μεγάλες προσωπικότητες, συνέβαλλε στη στερέωση της πίστης των εξ Ιουδαίων χριστιανών. Και, μάλιστα, στα πρώτα χρόνια της ζωής της Εκκλησίας, που οι αιρετικοί αμφισβητούσαν, ακριβώς, την ανθρώπινη ύπαρξη του Κυρίου. Θα χρειαζόταν δε, Απόστολοι, όπως ο Παύλος και ο Ιωάννης, να τονίσουν με έμφαση και δυναμισμό τη θεανθρώπινη υπόσταση του Χριστού και τη σημασία της αποδοχής της πίστεως της Εκκλησίας. Διδάσκοντας, βεβαίως, και τους σημερινούς πιστούς, πώς να προφυλάσσονται από τους «πλάνους» και «αντιχρίστους». Η νομική και κοινωνική αναγνώριση του Θείου Βρέφους ήταν αναγκαίος όρος επιβίωσης, ιδιαίτερα σε μια ανδροκρατική και απάνθρωπη κοινωνία. Επειδή ο Ιησούς «ενομίζετο υιός Ιωσήφ», επιλέγεται  η γενεαλόγησή Του απ’ αυτόν. Ωστόσο, αξίζει να αναφερθεί εδώ, ότι και η Παναγία μας καταγόταν από το Δαυίδ, όπως βεβαιώνουν οι άγιοι Ιγνάτιος και Ιουστίνος και διακηρύσσει η υμνολογία της Εκκλησίας.

  Μαζί μας ο Θεός

Πολλά από τα ονόματα της γενεαλογίας μεταφέρουν έναν κόσμο γεμάτο από  ιερές ιστορίες, νοήματα, θείες αποκαλύψεις. Το εκπληκτικό, όμως, είναι η αναφορά και πονηρών και αμαρτωλών  προγόνων του Ιησού. Λοιπόν, η πιστότητα στις αρχαίες επαγγελίες του Θεού δεν επρόκειτο να σκοντάψει στην ανθρώπινη καταγωγή Του. Γυναίκες παράνομες και πολύ ανήθικες αναφέρονται στις γενεαλογίες του Κυρίου. Αλλά,  αυτό, ας μη μας σκανδαλίζει. Όπως λέει ο Ευθύμιος Ζιγαβηνός, ο Χριστός ήρθε σα γιατρός κι όχι σαν κριτής της ανθρωπότητας. Βλέπει, μάλιστα, εδώ, το συμβολισμό της οικουμενικότητας της Εκκλησίας, καθώς και μια καλή αφορμή να διδαχτούμε κι εμείς να μην καυχόμαστε τόσο πολύ για τους προγόνους μας. Ούτε, όμως, να ντρεπόμαστε για την καταγωγή μας, παρά μόνο για τις δικές μας αμαρτίες! Στη διήγηση της Κυριακής, ο ευαγγελιστής παρουσιάζει και το δράμα του δικαίου Ιωσήφ, που, βλέποντας έγκυο την Παναγία, θέλησε να την απομακρύνει. Όμως, στον ύπνο του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου και του είπε να μην την εγκαταλείψει, γιατί το Βρέφος θα γεννηθεί εκ Πνεύματος Αγίου. Θα το ονομάσει Ιησού, γιατί θα σώσει το λαό Του. Έτσι θα εκπληρωθεί η προφητεία που λέει ότι θα γεννήσει η Παρθένος υιό και θα τον ονομάσουν Εμμανουήλ, που ερμηνεύεται, μαζί μας είναι ο Θεός. Και ο Ιωσήφ έπραξε όπως τον πρόσταξε ο άγγελος. Οι Πατέρες τονίζουν με έμφαση το αειπάρθενο της Παναγίας, που αποτελεί βασική πίστη της Εκκλησίας μας. Από κείνη τη νύχτα, του φόβου, της κατάνυξης και της υπακοής, το  λαμπρότατο  φως της Χάρης του Θεού αρχίζει να εκτοπίζει το ημίφως του Νόμου. Οι χριστιανοί δε δικαιούνται να μένουν, απλώς, στα γεγονότα. Ούτε στο σεβασμό προς τις μεγάλες, ιερές προσωπικότητες. Αν ο Αβραάμ είναι ο γενάρχης του Ισραήλ, για μάς είναι το πρόσωπο που επέδειξε τη μεγαλύτερη πίστη στο Θεό. Είναι προπάτορας του Χριστού, αλλά, και όλων των χριστιανών. Η εξιστόρηση των γενεών θα μας ήταν εντελώς περιττή, αν δε μας παρακινούσε να στοχαστούμε πάνω  στην πνευματική καταγωγή μας και στις περιπέτειες της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους. Ας σκύψουμε στις διηγήσεις των ευαγγελίων με πίστη και αγάπη προς το Θείο Βρέφος. Η «Βίβλος Γενέσεως», ας  οδηγήσει τη σκέψη μας πιο βαθιά, στη Δημιουργία και τον προορισμό του κόσμου. Ο Ιησούς Χριστός, με την άκρα ταπείνωση και συγκατάβασή Του, για άλλη μια φορά έρχεται ως ο  Σωτήρας μας. Η Γέννησή Του δεν αποτελεί μόνο την εκπλήρωση των αρχαίων προφητειών. Σημαίνει και την απαρχή μιας νέας πραγματικότητας, προσανατολισμένης στην ερχόμενη Βασιλεία του Θεού.

Ν Σ