Στο άγιο Σαρανταήμερο των Χριστουγέννων
Μετά τις Εορτές των Αρχαγγέλων και πλειάδας μεγάλων Αγίων, υποδεχόμαστε το Σαρανταήμερο των Χριστουγέννων, γνωστό και ως «Σαρανταρά» ή «μικρή Σαρακοστή», σε αντιδιαστολή με τη «Μεγάλη»(Σαρακοστή). Εκτός από τη Νηστεία, χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής είναι τα «Σαρανταλείτουργα» και τα μνημόσυνα των προσφιλών μας προσώπων. Παρόμοια φαινόμενα μπορεί να εντοπίσει κανείς σε θρησκείες του κόσμου, αλλά δεν έχουν καμιά σχέση με την Ορθόδοξη Λατρεία.
Ξεφυλλίζοντας διάφορες λαογραφικές μελέτες, θαυμάζομε την υπομονή, τις αντοχές, την εγκαρτέρηση των προγόνων μας, που, μέσα σε πολύ αντίξοες συνθήκες, διατήρησαν την Πίστη, τη φιλοπατρία, την κοινωνικότητα, ισχυρούς δεσμούς αγάπης προς ζώντες και νεκρούς. Με τις γιορτές και τις ιερές Ακολουθίες- ακόμη και σήμερα- ναοί παραμελημένοι λειτουργούνται. Άγριοι τόποι μερώνουν, και οι άνθρωποι κοινωνούν με το Χριστό και μεταξύ τους, αλλά διατηρούν και τους ζωογόνους δεσμούς με την ευλογημένη Φύση. Έτσι, καμαρώνουμε νέους και παιδιά, που, ξεκόβοντας για λίγο από τα «δίκτυα» της Τεχνολογίας, με πολύωρες πορείες, είτε νυχτερινές, είτε μέρα, μέσα στο λιοπύρι-ακόμα και στο τσουχτερό κρύο-σκαρφαλώνουν σε ψηλά βουνά, για να προσκυνήσουν απόμακρα Μοναστήρια και ξωκκλήσια και να αναπνεύσουν το οξυγόνο του Ουρανού, ώστε να ενδυναμωθούν στον αγώνα της ζωής. Σίγουρα οι μεγαλύτεροι από μάς θα αναπολούν τις «αποσπερίδες» και τα «νυχτέρια», στα οποία οι άνθρωποι της ελληνικής υπαίθρου, τις ήσυχες φθινοπωρινές και χειμωνιάτικες βραδιές, με αφορμή τη γιορτή ενός Αγίου, ή συνδυάζοντας διάφορες εργασίες του σπιτιού με τη διασκέδαση, γλεντούσαν απλά και αυθόρμητα και καλλιεργούσαν τις ανθρώπινες σχέσεις. Βίωναν μια «ποιότητα ζωής», που σήμερα χάνεται ολοένα και περισσότερο. Έτσι αποκτούσε αληθινό νόημα και σκοπό η ζωή τους.
Η Νηστεία-θεόσδοτος θεσμός- είναι θέμα σοβαρό, αλλά και υποτιμημένο, αν και πολυσυζητημένο ανάμεσα στους πιστούς. Δυστυχώς πολύς κόσμος την υποτιμά, αγνοώντας ότι αποτελεί θεμέλιο της Ορθόδοξης πνευματικότητας. Βέβαια, το Διαδίκτυο κατακλύζεται από διατροφολόγια, υγιεινές νηστήσιμες συνταγές και «προτάσεις». Ας πάρομε μια πολυποίκιλη, ελκυστική «γεύση»: «Τούτη η νηστεία συμπίπτει με μια ωραία ποικιλία εποχικών υλικών: μανιτάρια, όσπρια, φρούτα, ξηροί καρποί, λαχανικά και δημητριακά γίνονται πίτες, ζυμαρικά, σούπες, γιαχνιστά, λαδερά, προσφάγια και σιροπιαστά και ζουμερά γλυκά, χορτόπιτες και χορτοτηγανίτες, ζουμερά πολυσπόρια, «πιλάφια» από δημητριακά και ξερά φρούτα, χειμωνιάτικες μαγειρειές με λαχανικά και φρούτα μαζί, στιφάδα με ξερά φρούτα, τηγανητά με πυκνές αλευρόσαλτσες, φασουλόρυζα και φακόρυζα, μεζέδες με ξερά σύκα διατηρημένα στο τσίπουρο, τηγανιές με μανιτάρια! («Καθημερινή», 15-11-2025).
Οι ωφέλειες της Ορθόδοξης Νηστείας είναι πάρα πολλές, τις οποίες σοβαρές επιστημονικές έρευνες έρχονται να επιβεβαιώσουν. Να θυμίσουμε αυτές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Κρήτης, που έγιναν από την ομάδα του Αντώνη Καφάτου και που απέδειξαν ότι η τήρηση των εκκλησιαστικών νηστειών-συμπίπτοντας εν πολλοίς και με την Κρητική Διατροφή- συμβάλλει, συν τοις άλλοις, και στα εξής: μείωση της «κακής» χοληστερόλης και αύξηση της «καλής» και των βιταμινών, καλύτερη ρύθμιση της γλυκόζης και της αρτηριακής πίεσης, χαμηλά ποσοστά παχυσαρκίας, καταπολέμηση της κατάθλιψης και ψυχολογικών προβλημάτων. Μακάρι να την ακολουθούσαμε όλοι, και μάλιστα τα παιδιά-τα πλέον παχύσαρκα της Ευρώπης!
Οι Άγιοι Πατέρες και πανάξιοι Ποιμένες, γνώστες του ανθρώπινου μυστηρίου, φρόντιζαν για την ψυχοσωματική υγεία των πιστών. Γι’ αυτό στοιχειοθετούν και το βαθύτερο νόημα της Νηστείας, με βάση τη διδαχή του Κυρίου. Ήδη από την εποχή των Προφητών ο Θεός άνοιγε έναν άλλο δρόμο, πέραν της νηστείας των τροφών, προτρέποντας στην επιδίωξη της δικαιοσύνης, της φιλαδέλφειας, της αλληλεγγύης. Εξ άλλου είναι γνωστή η αυστηρότητα του Χριστού απέναντι στην υποκρισία και στην τυπολατρία των Φαρισαίων, που τηρούσαν μεν τους «εξωτερικούς» θρησκευτικούς κανόνες, αλλά ο εσωτερικός τους κόσμος έμοιαζε με βρωμερούς καλοβαμμένους τάφους! Προς την κατεύθυνση, λοιπόν, της εσωτερικής καθαρότητας και της αγαπητικής βιωτής μάς προτρέπουν Πατέρες, όπως ο Μέγας Βασίλειος : «Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν͵ ευάρεστον τω Θεώ. Αληθής νηστεία͵ η του κακού αλλοτρίωσις͵ εγκράτεια γλώσσης͵ θυμού αποχή͵ επιθυμιών χωρισμός͵ καταλαλιάς͵ ψεύδους͵ επιορκίας. Η τούτων ένδεια νηστεία εστίν αληθής».
Θα κλείσομε, φίλοι μου, με ένα από τα πολλά θαύματα του Σαρανταλείτουργου-που αναπαύει τις ψυχές κι ανοίγει τις πύλες του Παραδείσου: σαράντα άγγελοι και αρχάγγελοι εμφανίστηκαν στο σπίτι ενός ανθρώπου που το τέλεσε, κι όταν εκείνος τους ρώτησε ποιοι είναι, αυτοί του απάντησαν: «Εμείς είμαστε άγγελοι και καθημερινά μεταφέραμε τις προσευχές και την «προσφορά» σας από το Σαρανταλείτουργο στο θρόνο του Θεού, στην Αγία Τριάδα»!
Καλό και άγιο Σαρανταήμερο. Νίκος Σιγανός
