Η Θ΄ΩΔΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
11,Αυγ
Από τα αρχαία χρόνια, πολλοί άνθρωποι ένιωσαν την ανάγκη να εγκωμιάσουν, να υμνήσουν πανηγυρικά, θεούς, ήρωες, άρχοντες, ιδέες, καταστάσεις. Έτσι προέκυψαν οι Ωδές, ως ένα λογοτεχνικό είδος με ιδιαίτερη σοβαρότητα, χάρη και ομορφιά.
Στην εκκλησιαστική λατρεία, πριν δημιουργηθούν οι Κανόνες, ψάλλονταν οι εννέα βιβλικές Ωδές, από τις οποίες, οι οκτώ προέρχονταν από την Παλαιά, η δε ενάτη από την Καινή Διαθήκη. Κι ενώ τα χείλη αμέτρητων πιστών έχουν τραγουδήσει την Ωδή της Θεοτόκου, πολύ λίγοι γνωρίζουν την προέλευσή της, καθώς και το θησαυρό που κρύβεται μέσα σε λίγους στίχους. Τους οποίους, μάλιστα, απολαμβάνομε, «ντυμένους» με γλυκύτατους ήχους, στην Ακολουθία του Όρθρου. Στην ευαγγελική διήγηση του Μικρού Παρακλητικού Κανόνα, που, τόσο συχνά ακούμε όλο τον Δεκαπενταύγουστο, περιέχεται η Ωδή. Ας δούμε το ιστορικό, για να εμβαθύνομε στα νοήματά της.
Λίγες μέρες μετά τον Ευαγγελισμό, η κόρη της Ναζαρέτ παίρνει το δρόμο για την ορεινή περιοχή της Ιουδαίας, όπου θα επισκεφτεί το Ζαχαρία και τη συγγενή της Ελισάβετ, που, όπως της είχε πει ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, κυοφορούσε ήδη τον Τίμιο Πρόδρομο, για να την καταστήσει κοινωνό της άφατης χαράς της. Με την είσοδό της στο σπίτι της Ελισάβετ και τον ασπασμό τους, λέει ο ευαγγελιστής Λουκάς, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της τελευταίας. Κι αμέσως αυτή πλημμύρισε από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και είπε με δυνατή φωνή: «Ευλογημένη συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». «Αλλά-συνεχίζει-πώς συνέβη να με επισκεφτεί η μητέρα του Κυρίου μου; Γιατί, μόλις έφτασε στα αυτιά μου η φωνή του χαιρετισμού σου, σκίρτησε από αγαλλίαση το βρέφος στην κοιλιά μου» (Α΄, 42-44).
Βλέπομε εδώ να πραγματοποιείται αυτό που είχε πει ο Αρχάγγελος Γαβριήλ στο Ζαχαρία για τον Πρόδρομο, ότι δηλαδή, θα πλημμυρίσει από το Άγιο Πνεύμα, ήδη από την κοιλιά της μητέρας του (στ.15). Συνεπαρμένη στα ύψη των θεϊκών μεγαλείων, η Παρθένος Μαρία ανοίγει την καρδιά της, και τα πανάγια χείλη της εκπέμπουν την πιο μεγαλειώδη δοξολογία που ακούστηκε ποτέ προς το Δημιουργό.
1. «Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριον». Ανυμνεί και δοξάζει τον Κύριο, κατά τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη: Με νοήματα μεγάλα, άξια της μεγαλειότητάς Του, με τα μεγάλα και σπουδαία λόγια της, και, γενικότερα, με όλη τη ζωή της, που υπήρξε μια συνεχής δοξολογία του Θεού. Με την εντρύφησή της στα Άγια των Αγίων καταγινόταν συνεχώς με τη «θεωρία» του Θεού. Όπως λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, «μόνη και μόνον τον Κύριον αγαπώσα και μόνη παρά μόνου του Κυρίου αγαπωμένη», καλλιέργησε το δρόμο της «νοητής σιωπής» κι έφτασε στη θεωρία της δόξας του Θεού, τόσο κοντά, όσο κανένα άλλο δημιούργημά Του. Με τη στάση της και σε πολλά σπουδαία γεγονότα, όπως στη Γέννηση του Χριστού, στο Γάμο της Κανά κ. ά., διδάσκει και σε μάς την υπακοή στο θέλημα του Θεού, τον αγώνα για την καθαρότητα των λογισμών, λόγια, αισθήματα και έργα αγνά και, γενικά, θεοσεβή, βίο.
Καρπός της συνεχούς μεθέξεως και της δοξολογίας του Κυρίου ήταν η βαθύτατη χαρά και αγαλλίαση της Θεοτόκου. Αλλά, από την αγία ζωή της, τη «μυστική αυγή» του Χριστού, ανέτειλε η «ημέρα Κυρίου», ώστε, όσοι τον δέχονται και ζουν σύμφωνα με τις εντολές Του, να απολαμβάνουν την ανεκλάλητη χαρά Του.
2. «Ότι επέβλεψεν επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού». Κατά τους αγίους Πατέρες, η Παναγία ήταν στολισμένη με όλες τις αρετές. Όπως όμως μας διαβεβαιώνει η ίδια, περισσότερο προσήλκυσε τη φιλανθρωπία του Θεού η ταπεινοφροσύνη της. Κι απορεί κάθε νους, κατά τον Άγιο Νικόδημο, πώς, αν και ήταν Μητέρα του Θεού και Βασίλισσα όλων των δημιουργημάτων, ονομάζει τον εαυτό της «δούλη» του Θεού.
Η Παναγία προφητεύει ότι θα τη μακαρίζουν όλες οι γενιές. Και, όντως, επαληθεύτηκε η πρόβλεψή της. Μετά από το Θεό, είναι μοναδική η θέση που κατέχει στην Εκκλησία μας: από τα τέμπλο κι όλη την εικονογραφία των ναών, μέχρι τον αριθμό των μοναστηριών, των εκκλησιών, των εικόνων, των ύμνων, των ασμάτων και των τραγουδιών του λαού μας, αλλά και στη ζωή όλων των ορθοδόξων. Μόνο κάποιοι βλάσφημοι «χριστιανοί» δεν την τιμούν, τη στιγμή που τη σέβονται ακόμα και οι Μουσουλμάνοι!
3. «Ότι εποίησέ μοι μεγαλεία ο δυνατός». Την αξίωσε ο Θεός να απολαύσει τα μεγαλεία Του, ήδη από τη θαυμαστή γέννησή της. Την έκαμε Κεχαριτωμένη, γι’ αυτό και οι άγιοι Πατέρες τη χαρακτηρίζουν «Μητέρα των χαρίτων του Αγίου Πνεύματος». Πάνω απ’ όλα όμως, έγινε Μητέρα του Σωτήρα. Όλα τα θεία μεγαλεία της, λέει ο Άγιος Νικόδημος, ούτε όλοι όσοι σώθηκαν από τον Υιό της, ούτε οι άγγελοι, ούτε τα Χερουβίμ και τα Σεραφείμ κι αν μαζευτούν, δε μπορούν να τα αριθμήσουν και να τα υμνήσουν!
Αλλά, όλα τούτα, λέει η Θεοτόκος, πηγάζουν από τη δύναμη, την αγιότητα και την ευσπλαχνία του Θεού, γεγονός που αποδεικνύεται και με την Ενανθρώπησή Του και προσφέρεται σε κείνους που μετανοούν και ζητούν τη συγχώρησή τους.Η δύναμη του Θεού αποδεικνύεται εμπράκτως, όσο στη γη επικρατεί το θέλημά Του. Έρχεται η Βασιλεία Του, που ο Ίδιος την κήρυττε από την πρώτη στιγμή της δημόσιας δράσης Του.
4. «Εποίησε κράτος- καθείλε δυνάστας από θρόνων». Κατά τους λόγους της Θεομήτορος, ο Κύριος έριξε κάτω από τους θρόνους τους άρχοντες δυνατούς, ενώ, αντιθέτως, ανύψωσε ταπεινούς. Βέβαια, το μυαλό μας πάει σε θρασύτατους ηγεμόνες και απάνθρωπα καθεστώτα, που έπεσαν και χάθηκαν από το προσκήνιο της ιστορίας, αφήνοντας πίσω τους πόνο, αδικίες και αίμα. «Διασκορπίζει» ο Θεός όσους έχουν καυχησιολογία, περηφάνια, όπως, λ. χ. οι Φαρισαίοι, αλλά και όσοι οικοδομούν τις σύγχρονες «Βαβέλ» της σύγχυσης και της ακοινωνησίας.
Όμως, πολλοί ερμηνευτές υποστηρίζουν ότι η Παναγία ονομάζει δυνάστες τους δαίμονες, που ο Θεός κατακρήμνισε με τη Σάρκωσή Του, ενώ υψώνει τους ταπεινούς, με την αναγέννηση του Βαπτίσματος και την κατά Χάριν υιοθεσία τους.
5. «Πεινώντας ενέπλησεν αγαθών και πλουτούντας εξαπέστειλε κενούς».Η Θεοτόκος, έχοντας συνειδητά επιλέξει το δρόμο της υπακοής στο θέλημα του Κυρίου, αναφέρεται σε «πεινασμένους», που τους χορταίνει με αγαθά ο Θεός, σε αντίθεση με τους «πλουσίους», που τους διώχνει με χέρια αδειανά. Εδώ, βεβαίως, πρέπει να εννοήσουμε και τα πνευματικά αγαθά που απολαμβάνουν οι «πολίτες» της Βασιλείας του Θεού, σε αντίθεση με τους υπερφίαλους, τους εγωιστές, που στηρίζονται στις δικές τους αρετές, ιδέες, κατακτήσεις. Γι’ αυτό και στην Εκκλησία ακούμε το λαοφιλή ύμνο: «Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν, οι δε εκζητούντες τον Κύριον, ουκ ελαττωθήσονται παντός αγαθού».
6. «Αντελάβετο Ισραήλ». Η Παναγία, που, καθώς κι από τον ένθεο λόγο της γίνεται σαφές, έχει εντρυφήσει στις Γραφές και συχνά τις χρησιμοποιεί, κλείνει το περιλάλητο θείο τραγούδι της, με την επιβεβαίωση πως ο Κύριος και Πατέρας μας φροντίζει τον Ισραηλιτικό λαό, όπως είχε υποσχεθεί στους Προπάτορες, ότι δηλαδή θα στείλει το έλεός Του στον Αβραάμ και τους απογόνους του. Ξέρομε, όμως, ότι η Εκκλησία είναι ο «Νέος Ισραήλ» και «σπέρμα» του Αβραάμ ο Χριστός, ο «Νέος Αδάμ». Άρα, και οι βαπτισμένοι, είναι οι πνευματικοί «κληρονόμοι» Του. Κι εφ’ όσον ο Κύριος και Παντοκράτορας συντηρεί και κυβερνά το Σύμπαν, σίγουρα θα το οδηγήσει στον ανώτερο, αιώνιο προορισμό του!
Οπλισμένοι με την πίστη και τη χαρά που αποπνέει η Ωδή της Υπεραγίας Θεοτόκου, όχι μόνο τούτες τις μέρες, με τις κατανυκτικότατες Παρακλήσεις, αλλά, όλο το χρόνο και σ’ όλη τη ζωή μας, ας μάθομε να την υμνούμε, ψάλλοντας το αγγελοδίδακτο στο «Περιβόλι» της και, πολύ λαοφιλές Μεγαλυνάριό της:
Νίκος Σιγανός
