ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Όταν  ο Θεός δημιούργησε τον υλικό κόσμο, οι άγγελοι πανηγύρισαν και δόξασαν το Δημιουργό. Τη νύχτα της Γεννήσεως, χιλιάδες αγγέλων πανηγύριζαν το εξαίσιο γεγονός. Ο Χριστός έκαμε το πρώτο θαύμα Του  στο γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας,  καθώς συμμετείχε σ’ όλα τα κοινωνικά γεγονότα, στις  εορτές, στις χαρές και τις λύπες των ανθρώπων. Ένα διαρκές πανηγύρι είναι η ζωή της Εκκλησίας. Ένα σταυροαναστάσιμο Πάσχα. Ένας δυνατός, μυστικός πόλος έλξεως  ζώντων και κεκοιμημένων, σε μια ανεκλάλητη χαρά, από τους τάφους των μαρτύρων, ως τις κατακόμβες κι από τα ταπεινά ξωκλήσια, μέχρι τους μεγαλοπρεπείς ναούς των μεγάλων πόλεων της οικουμένης. Στο ξεκίνημα  του καινούργιου Εκκλησιαστικού Έτους, ταιριάζει να ασχοληθούμε λίγο με το εκκλησιαστικό εορτολόγιο, καθώς οι γλυκείς χυμοί του δίνουν ζωή και δύναμη  στο σώμα της Εκκλησίας, αλλά, και με πολλές άλλες «εορτών» προκλήσεις.

Εορτολογικός πλούτος

«Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», είπε ο αρχαίος σοφός. Και, όπως είναι δύσκολο να βρεθεί ανθρώπινη κοινωνία χωρίς ναούς και λατρείες, το ίδιο συμβαίνει και με τις εορτές. Για πολλούς και διάφορους λόγους, αυτές αποτελούν μια αναμφισβήτητη αναγκαιότητα, ένα πολύ σπουδαίο κομμάτι της ζωής μας. Αναζητώντας τις ρίζες τους, διαπιστώνουμε διαφορετικά περιεχόμενα, ανάλογα με την εποχή και την κοινωνία. Στην  αρχαιότητα, οι εορτές ήταν αφιερωμένες σε θεότητες, τις οποίες ευγνωμονούσαν για τις υποτιθέμενες ευεργεσίες τους, στους προγόνους, τους οποίους τιμούσαν με διάφορα νεκρικά έθιμα, ή  σε διάφορες νίκες εναντίον συγκεκριμένων εχθρών. Έτσι, ο χρόνος των αρχαίων Ελλήνων ήταν κυριολεκτικά γεμάτος από τέτοιες γιορτές, με τελετές, «μυστήρια», αθλητικούς αγώνες, πολιτιστικά δρώμενα και άλλες εκδηλώσεις. Αυτός ο αξιοθαύμαστος πλούτος, από τη ρωμαϊκή εποχή πέρασε στο Βυζάντιο, μόνο που, τη θέση των θεών κατέλαβε η πίστη στο Χριστό, στην Παναγία και στους Αγίους. Η χριστιανική λατρεία, όπως ήταν φυσικό, ναι μεν επηρεάστηκε από τον ιουδαϊκό και τον ειδωλολατρικό περίγυρο, αλλά, αυτό δε σημαίνει ότι αντέγραψε, ή διατήρησε το χαρακτήρα, τους τρόπους έκφρασης, και, πολύ περισσότερο, τις αρχαίες μυστηριακές τελετές και εκδηλώσεις. Πάντως, είναι μεγάλο λάθος να νομίσει κανείς, ότι στη Βυζαντινή κοινωνία υπήρχε θεοκρατία κι ότι απουσίαζαν οι κοσμικοί τρόποι διασκεδάσεως. Αντιθέτως, αυτοί ήταν πάρα πολλοί, αλλά, στην εποχή της Τουρκοκρατίας παραμερίστηκαν, ή χάθηκαν. Παραδείγματα μπορούμε να βρούμε πολλά, όπως στην παραδοσιακή και λαϊκή μας μουσική, στους χορούς, στα έθιμα, στα πανηγύρια. Το ορθόδοξο εορτολόγιο έχει τις ρίζες του στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Ξέρομε βέβαια,  ότι  ο Θεός έθεσε τα πλαίσια της εργασίας του ανθρώπου, ώστε αυτή να μην είναι «δουλεία», αλλά έκφραση ευχαριστίας στον Κήπο της Εδέμ. Μετά την Πτώση, ο ίδιος ζητάει από τον άνθρωπο να εργάζεται έξι μέρες και την έβδομη να την αφιερώνει στη λατρεία Του. Η Εκκλησία, με βάση το Πάσχα Κυρίου και την Ανάστασή Του, αντί για το Σάββατο των Εβραίων, με την Κυριακή εγκαινιάζει την Καινούργια εποχή της: «Αύτη η κλητή και αγία ημέρα, η μια των σαββάτων, η βασιλίς και κυρία, εορτών εορτή και πανήγυρις εστί πανηγύρεων, εν η ευλογούμεν Χριστόν εις τους αιώνας». Ιδού, λοιπόν, ο ετήσιος κύκλος των ορθοδόξων εορτών, που αρχίζει την 1^η Σεπτεμβρίου και τελειώνει στις 31 Αυγούστου. Οι «κινητές» εξαρτώνται από το Πάσχα κι έτσι έχομε την κατανυκτικότατη περίοδο του Τριωδίου και, μετά, το Πεντηκοστάριο, που «κλείνει» με την Κυριακή των Αγίων Πάντων. Από την άλλη μεριά, έχομε τις «ακίνητες» εορτές: Δεσποτικές, Θεομητορικές και των Αγίων. Ο «κήπος των ανθέων» των εκκλησιαστικών εορτών ολοκληρώνεται και ομορφαίνει ακόμη περισσότερο με το «Πάσχα του Καλοκαιριού», την Κοίμηση της Παναγίας, που ακόμη ευωδιάζει και ζωογονεί την άχαρη καθημερινότητά μας. Κι έρχονται ύστερα, ο εβδομαδιαίος και ο ημερήσιος κύκλος, να «γεμίσουν» με ένθεη σοφία και άφθαστη ποιητική ομορφιά το χρόνο των πιστών, ψυχαγωγώντας αληθινά και αγιάζοντάς τους.

Σύγχρονες προκλήσεις

Ο αείμνηστος Αλέξανδρος Σμέμαν, επισημαίνοντας το ειδικό βάρος και τη σημασία που είχαν στα αθεϊστικά καθεστώτα της εποχής εκείνης οι δικές τους «εορτές», με τις τελετουργίες και την προπαγάνδα που ασκούσαν, κατέληγε στο εξής: «πες μου τι γιορτάζεις, για να σου πω ποιος είσαι». Μήπως αυτό το «μήνυμα»  θα εξέφραζε κι εμάς, σε σχέση, δηλαδή, με τις δικές μας  αντιλήψεις; Κατ’ αρχήν, είναι παρήγορο  και άξιο θαυμασμού, ότι ο λαός μας, μ’ όλες τις αρνητικές επιδράσεις- μάλλον επιθέσεις- που, εδώ και…διακόσια χρόνια υφίσταται από τους «φωταδιστές» της Δύσης, σ’ όλους τους τομείς της ζωής του, αντιστέκεται ακόμα, διατηρώντας την Πίστη και τις πατρογονικές του παραδόσεις. Έτσι, οι θρησκευτικές εορτές, μέσα σ’ ένα πανίσχυρο αλλοτριωτικό ρεύμα, εξακολουθούν  να προσελκύουν πλήθη πιστών. Όμως, πολλές σύγχρονες «γιορτές»  «ξεφυτρώνουν»  τον τελευταίο καιρό στην ελληνική ύπαιθρο, λες και συναγωνίζονται οι διοργανωτές τους, ποιος θα λάβει τη μεγαλύτερη δόξα! Βέβαια, δεν αμφισβητούμε ότι μπορεί να επιδιώκουν το συμφέρον του τόπου τους. Αλλά, πολλοί δεν πιστεύουν τίποτα, έστω κι αν μιλούν για «αξίες» και «παραδόσεις», τις οποίες εμπράκτως και προκλητικά καταργούν. Ας αναρωτηθούμε, αν τέτοιες «γιορτές» έχουν σχέση με το νόημα της λέξης, ή, απλώς, πρόκειται για ευκαιρίες  φαγοποσίας, άσχετες με τους σκοπούς των εορτών που ξέραμε ως τώρα. Χωρίς, κάτι ουσιαστικότερο, αντάξιο προς την ψυχοσωματική  οντότητα του ανθρώπου. Εδώ λοιπόν, προκύπτει το ζήτημα της ευθύνης των συνειδητών πιστών, μπροστά σ’ αυτή την «ισοπέδωση», με τις κραιπάλες και τα ξενύχτια, καθημερινές και «σκόλες», Σάββατα ή Κυριακές, παραμονές μεγάλων Εορτών, σε μέρες και περιόδους νηστειών, τις οποίες βεβηλώνουν-όπως και τα άγια μυστήρια της Εκκλησίας- αντί να αγιάζουν, κατά την εντολή του Θεού. Για να σκανδαλίζουν, έτσι, και να γίνονται περίγελως, ή να προκαλούν τον οίκτο των αιρετικών και των αλλοθρήσκων! Πώς, αλήθεια, χρόνια τώρα, γινόμαστε συμμέτοχοι σε μια άνευ προηγουμένου επέλαση του σύγχρονου «μάρκετιγκ», που οι πολυεθνικές εταιρίες εν πολλοίς επινόησαν και προωθούν, κάνοντας πλύση εγκεφάλου σε μικρούς και μεγάλους, αφαιρώντας χρόνο, χρήμα, δυνάμεις, ενέργεια και αιχμαλωτίζοντας το νου και την καρδιά τους; Η γνώση της αλήθειας, καθώς είπε ο Κύριος, ελευθερώνει. Στην προκειμένη περίπτωση, ένα μεγάλο ζήτημα υπάρχει, που, τουλάχιστον οι χριστιανοί, οφείλουν να ξέρουν. Πρόκειται για τον αρχαίο πόλεμο των δυνάμεων του σκότους εναντίον των «υιών του φωτός», που εντείνεται συνεχώς. Σήμερα, η «Νέα Εποχή», ολοένα και περισσότερο απλώνει τα «πλοκάμια» της, επιδιώκοντας την επιβολή μιας «Παγκόσμιας Θρησκείας». Ένας από τους πολλούς τρόπους, είναι και η προώθηση καινοφανών «εορτών», η κατάργηση της Κυριακής και μεγάλων Εορτών της Χριστιανοσύνης και η αντικατάστασή τους με γιορτές των Εβραίων και των Μουσουλμάνων! Τον τελευταίο καιρό, πολλοί αναζητούν τρόπους υγιεινής διατροφής, καθώς και διατήρησης και καλλιέργειας παλιών σπόρων. Πρόκειται για αξιέπαινες προσπάθειες. Εμείς, ας δούμε λίγο διαφορετικά τα πράγματα. Καθώς μια καινούργια περίοδος διδαχής και αγώνων πνευματικών αρχίζει, καλούμαστε να συμβάλουμε στην ετοιμασία του «αγρού» του Κυρίου. Ευχόμαστε  στους υπεύθυνους  των πολιτιστικών, αθλητικών κ. ά.  συλλόγων, να βρουν κι άλλου είδους «σπόρους»: πώς γιόρταζαν οι πρόγονοί μας, και να τους μιμηθούν, όπως κάνουν ακόμα, ευτυχώς, πολλές κοινότητες και σωματεία σ’ όλη τη χώρα.  Για την αναγκαία εθνική και πολιτιστική  αυτοσυνειδησία μας, επείγον και υπέρτατο χρέος όλων μας  είναι, να ακολουθήσομε την πατρογονική «φωνή»:

 «Παιδί μου, το περιβόλι μου που θα κληρονομήσεις, όπως το βρεις, κι όπως το δεις, να μην το παρατήσεις» ( Κ. Παλαμάς, «Πατέρες»).

Νίκος Σιγανός