ΣΤΟ ΜΗΝΑ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

«Ἐπεφάνης ἐν τῷ κόσμῳ, ὁ τὸν κόσμον ποιήσας, ἵνα φωτίσῃς τοὺς ἐν σκότει καθημένους· Φιλάνθρωπε δόξα σοι». Ενώ ο Αγιασμός των υδάτων διαχέεται τριγύρω και στα σπίτια μας, και οι ύμνοι των Θεοφανίων ηχούν ακόμα στις ακοές μας, ο Ιανουάριος, που πάντοτε κομίζει ευχές και ελπίδες, σκορπίζει  πλούσιες  ευλογίες στην εκκλησιαστική Λατρεία: μεγάλοι Πατέρες προβάλλουν, σπάνια πνευματικά αναστήματα, με οικουμενική λάμψη. Τιμούνται, βέβαια,  κατά τις Κυριακές των Οικουμενικών Συνόδων. Όμως, με αφορμή τις εορτές πολλών απ’ αυτούς, τούτο το μήνα, μπορούμε να αναφερθούμε με συντομία στη ζωή τους, παίρνοντας μηνύματα και για την εποχή μας. Ήδη από την Πρωτοχρονιά άνοιξε ο κήπος που ευωδιάζει με τα «μυρίπνοα άνθη του Παραδείσου». Ο Μέγας Βασίλειος, αντικείμενο της διαφημίσεως και του εμπορίου, εδώ και πολλές δεκαετίες, πολύ πριν έρθει η γιορτή του, «ταξιδεύει» σ’ όλα τα μήκη και πλάτη της γης, σκορπώντας δώρα, χρήματα, χαρές, όνειρα και ελπίδες. Πόσοι, όμως, από τους πιστούς ξέρουν για το τεράστιο κοινωνικό του έργο, που υπηρέτησε με ταπείνωση, αυταπάρνηση, απερίγραπτες θυσίες; Ποιοι έχουν ακούσει για τις συγγραφές του, που φωτίζουν μέχρι και σήμερα τις έρευνες της επιστήμης; Ή, για τη θεσμοθέτηση των Κανόνων, πάνω στους οποίους στηρίχτηκε ο Ορθόδοξος Κοινοβιακός Μοναχισμός; Ας περάσουμε, όμως,  στον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης (10 Ιαν.). Και μόνο ο χαρακτηρισμός του από τη Ζ ΄Οικουμενική Σύνοδο ως «Πατέρα των Πατέρων» δείχνει την πνευματική εμβέλειά του. Κι έρχεται η μνήμη των Αγίων Αθανασίου και Κυρίλλου(18 Ιαν), που κόσμησαν το Πατριαρχείο της Αλεξάνδρειας. Ο πρώτος, μαθητής του Μεγάλου Αντωνίου, υπέφερε τα πάνδεινα από τους Αρειανούς και συνέβαλε ιδιαιτέρως στη διατύπωση της Ορθόδοξης διδασκαλίας στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο. Ο δεύτερος, που εικονίζεται και στο Άγιο Βήμα, πίσω από την Αγία Τράπεζα, συνέβαλε ιδιαιτέρως στην επικράτηση της διδασκαλίας περί του Αειπάρθενου της Υπεραγίας Θεοτόκου. «Εὐφραίνου ἔρημος ἡ οὐ τίκτουσα, εὐθύμησον ἡ οὐκ ὠδίνουσα»: Από τις Ερήμους αναδύονται οι Μεγάλοι Όσιοι, πρότυπα της Ορθόδοξης ησυχαστικής Παραδόσεως: Μακάριος (19Ιαν.), Ευθύμιος (20 Ιαν.) κ. ά. Εξέχουσα μορφή, ο Μέγας Αντώνιος (17 Ιαν.), ο Καθηγητής της Ερήμου, δάσκαλος Μεγάλων Πατέρων και Αγίων της Εκκλησίας. Ιδού πώς τον εξυμνεί ο υμνογράφος: [audiotube id=”3vBKiCIpZQI”]«Τόν ζηλωτήν Ἠλίαν τοῖς τρόποις μιμούμενος, τῷ Βαπτιστῇ εὐθείαις ταῖς τρίβοις ἑπόμενος, Πάτερ Ἀντώνιε, τῆς ἐρήμου γέγονας οἰκιστής, καί τήν οἰκουμένην ἐστήριξας εὐχαῖς σου· διό πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τάς ψυχάς ἡμῶν» (Απολυτίκιον). Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (21 Ιαν.) είναι από τους μεγαλύτερους πατέρες της Εκκλησίας. Ιδού πώς τον επαινεί ο υμνογράφος στο Απολυτίκιό του: «Ὀρθοδοξίας ὁδηγέ, εὐσεβείας Διδάσκαλε καὶ σεμνότητος, τῆς Ἐκκλησίας ὁ φωστήρ, τῶν Μοναζόντων θεόπνευστον ἐγκαλλώπισμα, Μάξιμε σοφέ, ταῖς διδαχαῖς σου πάντας ἐφώτισας, λύρα τοῦ Πνεύματος. Πρέσβευε Χριστῷ τῶ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν». «Τοὺς τρεῖς μεγίστους φωστῆρας τῆς τρισηλίου Θεότητος, τοὺς τὴν οἰκουμένην ἀκτῖσι δογμάτων θείων πυρσεύσαντας… Βασίλειον τον Μέγαν, και τον Θεολόγον Γρηγόριον, συν τω κλεινώ Ιωάννη..», ως προστάτες της Παιδείας,  τιμούμε στις 30 του μήνα, αλλά, και ξεχωριστά τον καθένα σε διαφορετικές ημερομηνίες. Ο τίτλος και μόνο του Θεολόγου, που απενεμήθη μόνο σε άλλους δύο Αγίους, μαρτυρεί το μέγεθος της θεολογικής παιδείας και αξίας του Αγίου Γρηγορίου. Και κλείνουμε, με  τον ιερό Χρυσόστομο, το χρυσορρήμονα κήρυκα της αγάπης και της κοινωνικής δικαιοσύνης, τον αληθινό ποιμένα, σκαπανέα της θείας Λατρείας και σοφίας, αγωνιστή και μάρτυρα της αλήθειας, του αγαπημένου Κυρίου. Τα διακηρύσσει με το Απολυτίκιό του ο υμνογράφος: «Ἡ τοῦ στόματός σου καθάπερ πυρσὸς ἐκλάμψασα χάρις, τὴν οἰκουμένην ἐφώτισεν· ἀφιλαργυρίας τῷ κόσμῳ θησαυροὺς ἐναπέθετο, τὸ ὕψος ἡμῖν τῆς ταπεινοφροσύνης ὑπέδειξεν. Ἀλλὰ σοῖς λόγοις παιδεύων, Πάτερ, Ἰωάννη Χρυσόστομε, πρέσβευε τῷ Λόγῳ Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν».   [audiotube id=”CJ5u4ZkUxC4″]          Ατενίζοντας τέτοιες μορφές, μας καταλαμβάνει δέος. Όσο περισσότερο προσεγγίζουμε τη σκέψη και τον τρόπο ζωής τους, τόσο μεγαλύτερη αισθανόμαστε την πνευματική μας ένδεια. Την απόσταση που μας χωρίζει από το δικό τους κόσμο. Ποιαν, άραγε, αρετή θα μπορούσε να ξεχωρίσει κανείς και να επαινέσει περισσότερο; Ποια όπλα διέθεταν, ώστε να κατακτήσουν τόσο περίοπτες θέσεις στο νοητό στερέωμα της Εκκλησίας; Νομίζω πως δεν θα ήταν υπερβολή, αν λέγαμε πως είχαν όλα τα πνευματικά χαρίσματα στην πληρότητά τους: πίστη, πραότητα, μόρφωση, αγάπη, ταπείνωση, νήψη και ασκητικότητα, φιλανθρωπία, κοινωνικότητα, αγωνιστικότητα, φιλοπαιδαγωγία. Με μια λέξη: μεγαλείο ψυχής, ως θεούμενοι και ένσαρκες εικόνες Κυρίου. Με καρδιές  τετρωμένες από τον Έρωτα προς το Νυμφίο Χριστό, αφιερώθηκαν σ’ Εκείνον και στην Εκκλησία Του, με αυταπάρνηση και έσχατη πτωχεία. Και, όσοι εκλήθησαν, άφησαν την ησυχία τους, κι ανέλαβαν ύψιστα καθήκοντα, υπακούοντας στη θεία κλήση, για τις ανάγκες του χριστιανικού ποιμνίου. Σήμερα, που οι χαρισματούχοι στην Εκκλησία σπανίζουν, συχνά νιώθουμε μια πνευματική ορφάνια, μοναξιά. Καθώς ο λαός μας ταλαιπωρείται και δεινοπαθεί, χρειαζόμαστε μια πραγματική, ριζική στροφή προς τους Πατέρες της Εκκλησίας, που, ως οδοδείκτες, μπορούν να μας οδηγήσουν στο ξέφωτο της αγάπης, της λιτής και ένθεης ζωής, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Για να αντιμετωπίσουμε την «ερημία των πόλεων» και τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας, πρέπει να στρέψουμε τα μάτια της ψυχής μας προς τους μεγάλους Αγίους, τέκνα της «κοινωνίας της Ερήμου» και Διδασκάλους της Οικουμένης. Ας προσπαθήσουμε να τους μιμηθούμε, επικαλούμενοι τη βοήθειά τους και δοξολογώντας το Θεό: «Ὑπερδεδοξασμένος εἶ, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ φωστῆρας ἐπὶ γῆς τοὺς Πατέρας ἡμῶν θεμελιώσας, καὶ δι’ αὐτῶν πρὸς τὴν ἀληθινὴν πίστιν, πάντας ἡμᾶς ὁδηγήσας, πολυεύσπλαγχνε, δόξα σοι».   Νίκος Σιγανός