«Προεόρτια ᾄσματα, εὐσεβῶς προηχήσωμεν, τοῦ σεπτοῦ Βαπτίσματος, τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ἰδοὺ γὰρ μέλλει ὡς ἄνθρωπος, σαρκὶ παραγίνεσθαι, πρὸς τὸν Πρόδρομον αὐτοῦ, καὶ αἰτεῖσθαι τὸ Βάπτισμα, τὸ σωτήριον, εἰς ἀνάπλασιν πάντων τῶν ἐν πίστει, ἱερῶς φωτιζομένων, καὶ μετεχόντων τοῦ Πνεύματος».
Είναι κανόνας, στις Δεσποτικές και τις Θεομητορικές Εορτές, να μας προετοιμάζει η Εκκλησία μας με τις προεόρτιες Ακολουθίες, με τους ανάλογους ύμνους, καθώς, και με τις μεθεόρτιες, να μακραίνει για λίγο διάστημα τα ωραία βιώματα, τις όμορφες εντυπώσεις. Έρχεται, λοιπόν, η μεγάλη Εορτή των Θεοφανίων, και η προετοιμασία τους ήδη έχει αρχίσει με τις Καταβασίες, από την πρώτη του Έτους :
«Βυθοῦ ἀνεκάλυψε πυθμένα καὶ διὰ ξηρᾶς οἰκείους ἕλκει… «Στίβει θαλάσσης, κυματούμενον σάλον…»:
[audiotube id=”McJk2LTQQVI”]
Ακούγοντας ύμνους σαν τους παραπάνω, και πολλούς άλλους παρόμοιους, μπορεί να νομίσει κανείς πως βρίσκεται στη Μεγάλη Εβδομάδα! Και δικαιολογημένα, γιατί οι υμνογράφοι παραθέτουν αυτούσιους ύμνους εκείνων των ημερών, η μιμούνται τα μοτίβα τους, για να μας εισαγάγουν στο ανάλογο «κλίμα» της Εορτής. Συμβάλλουν έτσι στη δημιουργία ποικιλίας ανάλογων αισθημάτων, ώστε να βιώνουν οι πιστοί τα υπερκόσμια γεγονότα, σαν να συμβαίνουν την ώρα που γιορτάζονται στους ναούς.
Είναι μεγάλα τα Μυστήρια, αλλά και η λαμπρότητα, της Βαπτίσεως του Χριστού:
«Φαιδρὰ μὲν ἡ παρελθοῦσα Ἑορτή, ἔνδοξος ἡ παροῦσα ἡμέρα. Ἐν ἐκείνῃ, τῷ Σωτῆρι Μάγοι προσεκύνησαν· ἐν ταύτῃ δὲ τὸν Δεσπότην δοῦλος κλητὸς ἐβάπτισεν» (Εσπερινός Β΄ Ιανουαρίου). Ο ανώνυμος ποιητής αποτυπώνει με το δικό του τρόπο, στα Κάλαντα της ημέρας, τα θεσπέσια γεγονότα:
«Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός, η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός. Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό, κάθετ’ η κυρά μας η Παναγιά. Όργανο βαστάει, κερί κρατεί, και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί. Αϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή, βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί».
Εξέχουσα μορφή ο Πρόδρομος και Βαπτιστής. Η θέαση, και μόνο, της μορφής του μας δημιουργεί δέος: ο μέγας ασκητής, το πτηνό της Ερήμου, ο έσχατος των Προφητών, η μεγαλύτερη προσωπικότητα, κατά το χαρακτηρισμό του Κυρίου, αφήνει την ησυχία του. Βγαίνει από τη «φωλιά» του κι έρχεται, με τρόμο μπροστά στη θεότητα, αλλά, υπακούοντας, να εκπληρώσει την αποστολή του: να βαπτίσει το Χριστό! Ο Κύριος μάς εκπλήσσει με την άκρα ταπείνωσή Του, εξ αρχής της Ενανθρωπήσεώς Του. Για τριάντα χρόνια, με εξαίρεση εκείνη την παρουσία Του δωδεκαετής στο Ναό, έκρυβε τη θεότητά Του. Οι Άγιοι Πατέρες αναπτύσσουν βαθιά νοήματα και διάφορους συμβολισμούς της Βαπτίσεως. Εκτός από την τήρηση τυπικών διατάξεων, η σκέψη μας οφείλει να «ανοιχτεί» στο αόρατο βάθος της σοφίας και της παιδαγωγίας του Θεού, που, πάλι ταπεινώνεται, για τη δική μας σωτηρία: «
Ὡς ἄνθρωπος ἐπέστης, οὐσίᾳ οὐ φαντασίᾳ, ὡς εἷς ἐν μέσῳ πάντων, ζητῶν τὸ Βάπτισμα, ὁ μόνος φύσει ἀνεύθυνος· ἐνθάψαι γὰρ εὐθύνας ἦλθες, τῶν ἀνθρώπων, ἐν ὕδασι βαπτιζόμενος» (Εσπερινός Δ΄ Ιανουαρίου).
Ο Χριστός έρχεται στον Ιορδάνη για να βαπτιστεί, αλλά, ήδη από τη Γέννησή Του, η χαρμολύπη χαρακτηρίζει το πέρασμά Του από την αφιλόξενη γη. Πώς, όμως, εμείς οι αμαρτωλοί να κατανοήσομε την παρουσία Του, τους λόγους και τις ενέργειές Του; Πώς να ατενίσομε τον Ιορδάνη και τα μυστήριά του; «
Μέγας εἶ, Κύριε, καὶ θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου, καὶ οὐδεὶς λόγος ἐξαρκέσει πρὸς ὕμνον τῶν θαυμασίων σου», ακούμε στις εκκλησιαστικές ευχές. Κι επίσης, ομολογούμε: «
Ἐπεφάνη ὁ Σωτήρ, ἡ χάρις ἡ ἀλήθεια, ἐν ῥείθροις τοῦ Ἰορδάνου». Θάλασσα τρικυμισμένη η ζωή μας, χρειαζόμαστε το Χριστό, που είναι η Αλήθεια και η Ζωή, να διώξει τα «θηρία» των παθών και των δεινών μας. Να την ειρηνέψει. Να γλυκάνει με το Σταυρό Του τα νερά των λογισμών μας, δίνοντας νόημα στην ύπαρξη, με το όραμα της Αναστάσεώς Του.
Πολλές φορές τούτες τις μέρες θα ακουστεί σε ναούς, θάλασσες, λιμάνια, κάμπους και βουνά το Απολυτίκιο:
«Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε, ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις· τοῦ γὰρ Γεννήτορος ἡ φωνὴ προσεμαρτύρει σοι, ἀγαπητόν σε Υἱὸν ὀνομάζουσα· καὶ τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Ὁ ἐπιφανεὶς Χριστὲ ὁ Θεός, καὶ τὸν κόσμον φωτίσας δόξα σοι». Αλήθεια, ποιος, στο άκουσμά του δε νιώθει να ανοίγουν οι ουρανοί, σαν παιάνα, να γεμίζει τους αιθέρες;
Εδώ, φίλοι μου, κορυφώνεται το μεγαλείο, η μοναδικότητα των Θεοφανίων. Με τη φανέρωση και την προσκύνηση της Αγίας Τριάδος. Προσωπική, ελεύθερη επιλογή μας, η ετοιμασία και μετοχή στο φωτισμό και τον Αγιασμό της ζωής, που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα, ώστε να ψάλλουμε από καρδίας:
«Φῶς ἐκ φωτός, ἔλαμψε τῷ κόσμῳ, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἐπιφανεὶς Θεός, τοῦτον λαοὶ προσκυνήσωμεν».
Νίκος Σιγανός
«Προεόρτια ᾄσματα, εὐσεβῶς προηχήσωμεν, τοῦ σεπτοῦ Βαπτίσματος, τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ἰδοὺ γὰρ μέλλει ὡς ἄνθρωπος, σαρκὶ παραγίνεσθαι, πρὸς τὸν Πρόδρομον αὐτοῦ, καὶ αἰτεῖσθαι τὸ Βάπτισμα, τὸ σωτήριον, εἰς ἀνάπλασιν πάντων τῶν ἐν πίστει, ἱερῶς φωτιζομένων, καὶ μετεχόντων τοῦ Πνεύματος».
Είναι κανόνας, στις Δεσποτικές και τις Θεομητορικές Εορτές, να μας προετοιμάζει η Εκκλησία μας με τις προεόρτιες Ακολουθίες, με τους ανάλογους ύμνους, καθώς, και με τις μεθεόρτιες, να μακραίνει για λίγο διάστημα τα ωραία βιώματα, τις όμορφες εντυπώσεις. Έρχεται, λοιπόν, η μεγάλη Εορτή των Θεοφανίων, και η προετοιμασία τους ήδη έχει αρχίσει με τις Καταβασίες, από την πρώτη του Έτους :«Βυθοῦ ἀνεκάλυψε πυθμένα καὶ διὰ ξηρᾶς οἰκείους ἕλκει… «Στίβει θαλάσσης, κυματούμενον σάλον…»:
Πολλές φορές τούτες τις μέρες θα ακουστεί σε ναούς, θάλασσες, λιμάνια, κάμπους και βουνά το Απολυτίκιο: «Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε, ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις· τοῦ γὰρ Γεννήτορος ἡ φωνὴ προσεμαρτύρει σοι, ἀγαπητόν σε Υἱὸν ὀνομάζουσα· καὶ τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Ὁ ἐπιφανεὶς Χριστὲ ὁ Θεός, καὶ τὸν κόσμον φωτίσας δόξα σοι». Αλήθεια, ποιος, στο άκουσμά του δε νιώθει να ανοίγουν οι ουρανοί, σαν παιάνα, να γεμίζει τους αιθέρες; Εδώ, φίλοι μου, κορυφώνεται το μεγαλείο, η μοναδικότητα των Θεοφανίων. Με τη φανέρωση και την προσκύνηση της Αγίας Τριάδος. Προσωπική, ελεύθερη επιλογή μας, η ετοιμασία και μετοχή στο φωτισμό και τον Αγιασμό της ζωής, που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα, ώστε να ψάλλουμε από καρδίας: «Φῶς ἐκ φωτός, ἔλαμψε τῷ κόσμῳ, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἐπιφανεὶς Θεός, τοῦτον λαοὶ προσκυνήσωμεν».
