Ιστορίες πηγαδιών -πηγών ζωής, παλιών και της εποχής μας
«Δεκατέσσερα πηγάδια ζωής από την πηγή της καρδιάς σας»: είναι ο τίτλος ενός κειμένου γραμμένου από έναν ιερέα από την Αφρική, που ευχαριστούσε τους Έλληνες δωρητές των χρημάτων που χρειάστηκαν για την εξόρυξη πηγαδιών στην πολύπαθη χώρα Μαλάουι, από τα οποία θα δροσίζονταν και θα ζωογονούνταν άνθρωποι, ζώα και φυτά πολλών περιοχών, με ενορίες, ναούς και σχολεία των Αφρικανών αδελφών μας. Και «πυροδότησε» τις σκέψεις μου με διάφορα, που τολμώ να εκθέσω στην αγάπη σας-ελπίζω όχι εντελώς άχρηστα, εν μέσω του Καλοκαιριού- «κλέβοντας» λίγο από τον πολύτιμο σε όλους μας χρόνο…
Φαντάζομαι πως σ’ όλο τον κόσμο, όπου υπάρχουν υπόγειες υδάτινες «λίμνες» και ροές, οι άνθρωποι έσκαβαν τη γη, για να βγάλουν στην επιφάνεια το αναντικατάστατο δώρο του Θεού, που ζωοποιεί τη φύση. Χώμα και νερό, αίμα και πνεύμα, βασικά στοιχεία της ζωής, που από το αρχικό Χάος μεταμορφώθηκαν σε όντα υλικά και άυλα, με κορυφαίο, έκτοτε, τον «κατ’ εικόνα» Εκείνου πλασμένο άνθρωπο, να διαφεντεύει τον πλανήτη. Αρίφνητες εικόνες έρχονται στο μυαλό μου από τα παιδικά μου χρόνια. Τότε που η ζωή εξελισσόταν γύρω από τις πηγές, τα πηγάδια και τις στέρνες, που, όλο το χρόνο, σε λαγκάδια, κάμπους, δάση και βουνά, ζωοδοτούσαν ανθρώπους, ζώα, περβόλια, κήπους και χωράφια-γιατί όλα συνέθεταν μια κοινωνία εμψύχων και αψύχων, ζώντων και κεκοιμημένων-έτσι είναι ο «κύκλος της ζωής», αενάως τρεφόμενος και συντηρούμενος με τη θέληση του αεί και όντως Ζώντος: «και Πνεύμα Θεού επεφέρετο επάνω της Αβύσσου»!
Θυμάμαι, σαν να ήταν χθες, την εξόρυξη ενός από τα καλύτερα πηγάδια της περιοχής στο Καθαρό, που, πέντε-έξι χρονών τότε, με είχαν κατεβάσει στον πάτο του, μέσα σ’ ένα κουβά! Πώς να ξεχάσω τη στιγμή που από τα βάθη της γης ξεπετάχτηκε το κρυστάλλινο νερό, κι όλοι κάμαμε τρελή χαρά! Το χτίσιμο βέβαια επισπεύσθηκε, λόγω των κινδύνων που έκρυβε η ταχύτατη αύξηση της ποσότητας του νερού. Τέλειωσε το χτίσιμο, φυτεύτηκε ο κήπος, και θα άρχιζε η παραγωγή, που θα τροφοδοτούσε την οικογένεια σχεδόν για όλο το χρόνο, με τα αγαθά του Θεού. Μάλιστα, θυμούμαι που, όψιμα του Φθινοπώρου, ξεκινώντας από το χωριό μου πριν χαράξει, ο ήλιος θα μάς έβρισκε ψηλά στο Δάσος, για να ανεβούμε στο Οροπέδιο, να φορτώσομε το γάιδαρο με φρέσκα λάχανα κι άλλα «κηπουρικά», και να γυρίσουμε βράδυ, εισπράττοντας τη χαρά της υποδοχής των δικών μας και της παρέας της γειτονιάς!
Η σχέση βέβαια μεταξύ πηγαδιών και θρησκειών είναι πανάρχαια και πολυδιάστατη. Λόγω της ζωτικής σημασίας του νερού, το πηγάδι ταυτίστηκε με την πηγή της ζωής, τον καθαρισμό, τη γονιμότητα και την πνευματική αναζήτηση, αποκτώντας ιερό χαρακτήρα. Στην αρχαιότητα, το πηγάδι αποτελούσε «ιερό» κτίσμα. Το νερό θεωρούνταν καθαρτικό, λυτρωτικό. Πηγές και πηγάδια αφιερώνονταν συχνά σε θεότητες (π.χ. Άρτεμη, Νύμφες). Στη Λαογραφία (όπως π.χ. στην Κρήτη, σε περιοχές του Θραψανού), πολλά πηγάδια συνδέθηκαν με πολλούς θρύλους, θαύματα ή ιερά αντικείμενα, όπως η ανεύρεση εικόνων. Κι όπως είναι γνωστό, στην Ορθόδοξη Εκκλησία ο Αγιασμός του ύδατος αποτελεί βασική τελετή κάθε Πρωτομηνιά, μα εντελώς ξεχωριστός και άπαξ του Έτους είναι ο Μεγάλος Αγιασμός, στην Εορτή των Θεοφανίων.
Στη χώρα μας-όπως την καταντήσαμε- τα πηγάδια, είτε εγκαταλείπονται και ερημώνονται, είτε «σφραγίζονται», για να κλείσουν για πάντα και να εξαφανίσουν: ιστορία, θρύλους, παρελθόν, παραδόσεις. Είναι «σημεία των καιρών», ή αδήριτη ανάγκη, η προσαρμογή και αποδοχή ενός τρόπου ζωής που χάνεται ολοένα και περισσότερο μέσα στην αχλή, στη σκοτεινιά και στη λάσπη του «πολιτισμού» μας; Δεν ξέρω, πάντως, η εγκληματική εγκατάλειψη της πανέμορφης ελληνικής υπαίθρου και της εγχώριας παραγωγής, μαζί με την υπογεννητικότητα, μάλλον δεν θα αργήσουν να «πληρωθούν» ακριβά από το λαό, τους νέους και τα παιδιά μας. Κι είναι τραγικό: την ίδια στιγμή, που εμείς σπαταλούμε τα αγαθά της γης, αλλού εκατομμύρια ανθρώπων εκλιπαρούν για λίγο καθαρό νερό, φάρμακα και τον «επιούσιο άρτο»!
Ως πότε λοιπόν εμείς θα εφησυχάζομε, με τις σπατάλες και την πολυτέλεια, αρχής γινομένης από τον εκκλησιαστικό χώρο, τα σπίτια και την καθημερινότητά μας; Άραγε, είμαστε τόσο ανεύθυνοι, για να κοιμόμαστε ήσυχοι, με όλες τις ανέσεις, την υπερκατανάλωση, στην καλοπέρασή μας; Θα τελειώσω τούτες τις σκέψεις, με την υπενθύμιση του ωραιότερου-όπως νομίζω- διαλόγου που διαμείφθηκε ποτέ στη γη. Ήταν δίπλα από το ιστορικό πηγάδι του Ιακώβ, όπου ο Ιησούς αποκάλυψε στη Σαμαρείτισσα ότι Αυτός είναι το «ύδωρ το Ζων»-ο Αληθινός Μεσσίας, δίνοντας το μήνυμα της απεριόριστης αγάπης προς κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, κοινωνικής τάξεως, εθνότητας, θρησκείας, χρώματος, φυλής! Μακάρι και οι έχοντες την εξουσία στις εμπόλεμες ζώνες-όπως στη Γάζα και στο Λίβανο- να σέβονταν και να τηρούσαν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, ώστε να μην καταστρέφουν πηγάδια, σπίτια και περιουσίες, και να μην αφαιρούν ζωές χριστιανών και αλλοθρήσκων, που «έλαχε ο κλήρος» τους να ζουν στις αιματοβαμμένες εκείνες περιοχές. Γιατί, σε τελευταία ανάλυση, όλοι οι άνθρωποι είμαστε παιδιά του ίδιου Θεού!
Νίκος Σιγανός
