ΣΤΗ Β΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

    Η Β΄ Κυριακή των Νηστειών, όχι τυχαίως, είναι αφιερωμένη σ’ έναν από τους μεγαλύτερους  Πατέρες της Εκκλησίας: τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης. Θα επιχειρήσουμε μια σύντομη προσέγγιση της ζωής και του έργου ενός γίγαντα της Πίστεως, που ήρθε να στηρίξει το λαό του Θεού σε μια πολύ δύσκολη εποχή, με την ελπίδα να ωφεληθούμε από τούτη τη «συναναστροφή. Ο Άγιος Γρηγόριος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1296 μ. Χ. από περιφανείς γονείς. Ορφανεμένος νωρίς από πατέρα, ευτύχησε ωστόσο να ανατραφεί από την ευσεβέστατη μητέρα του Καλλονή. Φλεγόμενος από το θείο πόθο της αναβάσεως στα υψηλά, είκοσι χρονών, μαζί με τους δύο αδελφούς του, αναχωρεί για το Άγιον Όρος. Χριστέ μου, τι ευλογία ήταν αυτή! Πιστεύω πως πιο  πολλοί από κείνους που συκοφαντούν το «Περιβόλι της Παναγιάς», ανίκανοι να εκτιμήσουν τους πνευματικούς θησαυρούς του,  είναι αυτοί που απολαμβάνουν τις Αγιορείτικες Ψαλμωδίες, τις διηγήσεις και τις διδαχές των Αγίων, καθοδηγούνται και στηρίζονται από Γέροντες και μοναχούς στο δύσκολο πνευματικό τους αγώνα. Μπορούμε, λοιπόν, να φανταστούμε πόσο ωφελήθηκε ο Άγιός μας, που αξιώθηκε να ασκητέψει  εκεί  και να μαθητεύσει κοντά σε μεγάλους δασκάλους της ησυχαστικής Παραδόσεως.  Άλλωστε κι αργότερα, αφού λόγω δύσκολων συνθηκών θα αναγκαστεί να φύγει για άλλα μέρη , πάλι θα γυρίσει να εγκαταβιώσει για είκοσι τρία χρόνια στον Άθωνα, με τη σκληρή, αλλά ευλογημένη Αγιορείτικη ζωή! Όμως, ο Διάβολος μισεί την αγιασμένη ησυχία. Σπέρνει διχόνοιες. Δημιουργεί απίθανους πολέμους. Φαίνεται πως, ακούγοντάς τον ένας λατινόφρονας, ο Βαρλαάμ Καλαβρός, ξεσήκωνε κόσμο, διδάσκοντας ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει το Θεό, ούτε να ενωθεί μαζί Του. Άρα οι «ησυχαστές», που από παλιά ασκούνταν στη «νοερά Προσευχή», ήταν «ομφαλοσκόποι»! Λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν ο Άγιος Γρηγόριος να μείνει αδιάφορος στον κίνδυνο που περνούσε η Εκκλησία. Όπως είπε πριν λίγα χρόνια ένας διακεκριμένος Αγιορείτης, «ένα λιοντάρι ξύπνησε» κι έδρασε με το θεϊκό φωτισμό του, τρέποντας σε φυγή τους εχθρούς της Ορθοδοξίας! Ο Βαρλαάμ, μετά την καταδίκη του από Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως, έφυγε για την Ιταλία. Αλλά ο Γρηγόριος, χειροτονημένος πια Επίσκοπος, και παρά το νηφάλιο πνεύμα και το διαλλακτικό χαρακτήρα του, έπεσε θύμα των φατριών και δεν έγινε δεκτός στο θρόνο της Θεσσαλονίκης. Καλεσμένος στην Πόλη για να συμφιλιώσει αντιμαχόμενα πολιτικά πρόσωπα, συλλαμβάνεται στο δρόμο από τους Τούρκους, ταλαιπωρείται και βασανίζεται για ένα χρόνο, ώσπου να αθωωθεί από δικαστήριο στην Προύσα και να επιστρέψει στο θρόνο του, αφού στήριξε τις δοκιμαζόμενες Εκκλησίες της Μικρός Ασίας. Όμως, άρρωστος και κουρασμένος από τα δεινά και τους αγώνες του, κοιμήθηκε στα 1359, σε ηλικία 63 ετών στη Θεσσαλονίκη, όπου ανηγέρθη ο περικαλλής ναός του και σώζεται ο τάφος με το άγιο λείψανό του, χαρίζοντας ευλογία, θεραπείες και ενδυνάμωση στους ευσεβείς χριστιανούς.   [audiotube id=”yC3cUiqbW2c”]  Η ενασχόληση με τους λόγους και τα συγγράμματα του Αγίου οδηγεί στη θεία γνώση και σοφία, που αυτός κατόρθωσε όσο λίγοι να βιώσει και να ερμηνεύσει. Είδαμε παραπάνω πως συγκρούστηκε με τους δυτικόφρονες, που, επηρεασμένοι από τη σχολαστική φιλοσοφία και τους Νεοπλατωνικούς, ταύτιζαν την «ενδοσκόπηση» με τη νοερά προσευχή και ήθελαν να γελοιοποιήσουν την ασκητική παράδοση της Ανατολικής Εκκλησίας. Ο Παλαμάς όμως λέει ότι, χωρίς την δια του Χριστού ανακαίνιση της αμαυρωμένης εικόνας της ψυχής, η ενδοσκόπηση ελάχιστα μπορεί να ωφελήσει. Η ριζική διαφωνία του Αγίου βασιζόταν στη διδασκαλία της Εκκλησίας για τη φύση του Θαβωρείου φωτός, σύμφωνα με την οποία, αυτό ήταν άκτιστο,  ενώ οι Δυτικοί υποστηρίζουν πως ήταν κτιστό. Κι αν ο Θεός είναι ακατάληπτος κατά την ουσία Του, όμως, είναι αισθητές οι άκτιστες ενέργειές Του. Έτσι, οι μαθητές είδαν το φως της Μεταμορφώσεως, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Απορρίπτεται, δηλαδή, στην Ορθοδοξία, ο αγνωστικισμός, αλλά και η λογικοκρατία και η ηθικοκρατία της Δύσεως, που, δυστυχώς, κυριαρχούν στην εποχή μας. Αντιθέτως, στην Ορθοδοξία ανοίγεται ο δρόμος της «αποφατικής θεολογίας», της γνώσεως δια των ακτίστων ενεργειών του Θεού και της θεραπείας της ανθρώπινης φύσεως δια της ενώσεώς της με Κείνον. Είναι φανερό ότι βρισκόμαστε στο δρόμο της σωτηρίας δια της Ενανθρωπήσεως του Θεού και της θεώσεως του ανθρώπου, που είναι δυνατή σε όλους, εγγράμματους και αγραμμάτους. Ποια φιλοσοφία, ποια θρησκεία, ποιος μυστικισμός, ποια «μέθοδος αυτοβελτιώσεως», ανατολικής ή δυτικής προελεύσεως, που σήμερα διαδίδονται ως «μοντέρνες μέθοδοι πνευματικότητας», είναι πιο ρεαλιστική, πιο φιλάνθρωπη, πιο κοινωνική, πιο ελπιδοφόρα, από την Θεολογία της Εκκλησίας, που αποκαλύπτει τη μεγαλειώδη εξύψωση του ανθρώπου, ώστε να γίνει «κατά Χάρη θεός»; Σε μια εποχή, που  η εκκοσμίκευση έχει εισβάλει σε όλες τις πτυχές της εκκλησιαστικής μας ζωής, ενώ ο Ορθολογισμός, ο σκεπτικισμός και ο άθεος Ανθρωπισμός, οι νεώτερες «κοσμικές θρησκείες», προωθούνται συστηματικά και η «πολιτισμένη Δύση» συγκρούεται επικίνδυνα με τους βαρβάρους της Ασίας, η αναζήτηση της Ορθοδόξου Πίστεως και του τρόπου ζωής των Πατέρων δεν είναι απλώς επίκαιρα.Είναι μονόδρομος για όλους τους πιστούς, που έχουν κληθεί από τον Κύριο να αποτελούν «το φως του κόσμου» και το «αλάτι» της γης. «Φως Χριστού φαίνει πάσι», αναφωνεί ο ιερέας στις κατανυκτικότατες Λειτουργίες των Προηγιασμένων Δώρων. Ας στρέψουμε το νου και την καρδιά μας προς τον Κύριο, για να φωτιστούμε στις σκοτοδίνες της ζωής, ικετεύοντας συγχρόνως την Παναγία  και τον Άγιο Γρηγόριο,  να βοηθήσουν και πάλι το Γένος μας, που δοκιμάζεται σκληρά, ψάλλοντας με τον υμνογράφο: «Ὀρθοδοξίας ὁ φωστὴρ, Ἐκκλησίας τὸ στήριγμα καὶ διδάσκαλε,  τῶν μοναστῶν ἡ καλλονὴ, τῶν θεολόγων ὑπέρμαχος ἀπροσμάχητος· Γρηγόριε θαυματουργὲ Θεσσαλονίκης τὸ καύχημα, κήρυξ τῆς χάριτος· ἱκέτευε διὰ παντός, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν» (Απολυτίκιον).

Νίκος Σιγανός, θεολόγος