ΠΡΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ

«Παράδεισε πάντιμε, το ωραιότατον κάλλος»

Φανταστείτε, αγαπητοί αναγνώστες, πως βρίσκεστε  σε μια φιλική συνάντηση, στην οποία συζητάτε για τον άνθρωπο, τη σχέση του με το Θεό, την ανθρώπινη κοινωνία. Κάποια στιγμή η κουβέντα φτάνει στο σημείο,  ο Σωκράτης, ο μέγιστος των σοφών, να συγκρίνεται με έναν αγωνιζόμενο χριστιανό, ενεργό μέλος της Εκκλησίας. Ποιον, αλήθεια, θα τοποθετούσατε πιο ψηλά; Το χριστιανό, ή το Σωκράτη; Υποκλινόμαστε στο μεγάλο δάσκαλο, που,  με το ήθος και τη συνέπειά του υπήρξε πρότυπο αληθινού Ανθρώπου.  Όμως, η σύγκριση δε γίνεται για το ήθος και τις πράξεις των ανθρώπων, απλών ή επιφανών, που, στο βάθος τους, μόνο ο Θεός γνωρίζει. Δίνεται, απλώς, η αφορμή, για να προβληματιστεί κανείς στην αναζήτηση Εκείνου που φαίνεται να «αιωρείται» στο Σύμπαν και, ενώ μπορεί να «κρύβεται» κοντά μας, ή και μέσα μας, πολλοί  τον ψάχνουν μακριά, σε λανθασμένους κι επικίνδυνους δρόμους. Θεωρώντας δεδομένη τη χριστιανική αντίληψη για τον κόσμο, την προέλευση και την υπόσταση του ανθρώπου, θα τονίσουμε μόνο ότι διαφέρει ριζικά από τις ιδέες των αρχαίων φιλοσόφων, καθώς  αυτοί μπλέκονται ανάμεσα στον πολυθεϊσμό και το Μονοθεϊσμό, στην αέναη πάλη επιστροφής στον «κόσμο των ιδεών, από το αρμονικό και συγχρόνως τραγικό σύμπαν. Ακόμα και η λαοφιλής αντίληψη της αθανασίας της ψυχής, που πίστευαν ότι προϋπάρχει, αλλά τοποθετείται κι εγκλωβίζεται στο «δεσμωτήριο» του σώματος (Πλάτωνας), δεν ταυτίζεται με τη χριστιανική Πίστη, σύμφωνα με την οποία, κάθε άνθρωπος, μοναδική και ανεπανάληπτη ύπαρξη, από την στιγμή της σύλληψής του νοείται ως ένα ενιαίο σύνολο ψυχοσωματικών ενεργειών, με τις θεϊκές δωρεές, τη δυνατότητα «εγκατοίκησης» του Θεού στο είναι του, την προοπτική της Αναστάσεως, τη θέωσή του. Γι’ αυτό, άλλωστε, και η Εκκλησία καταδικάζει την αυτοκτονία κι απορρίπτει την καύση των νεκρών, καθώς και τη μετενσάρκωση, που, αρχαίοι φιλόσοφοι πίστευαν και σήμερα διαδίδουν οι Ανατολικές θρησκείες.   Η Αγία Γραφή μας πληροφορεί για τους «δερμάτινους χιτώνες», με τους οποίους ο Θεός «έντυσε» τους Πρωτοπλάστους μετά την Πτώση, ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν μέσα σε μια επαναστατημένη, άγρια φύση,  στην αμαρτία, τη φθορά, τα πάθη και το θάνατο, που κληροδότησαν στο ανθρώπινο γένος. Φέροντας μέσα του τις δωρεές του Θεού, ο άνθρωπος δημιουργεί οικογένεια, κοινωνίες, θεσμούς, Πολιτισμούς. Έχοντας έμφυτη την τάση προς το ανώτερο, το ηθικό, το αιώνιο, τον πόθο για την παλιννόστηση προς τον Πλάστη, δημιουργεί φιλοσοφίες και θρησκείες, με μυστήρια και τελετές, επιδιώκοντας να ξορκίσει το Κακό, να επιτύχει τη λύτρωσή του. Λοιπόν, μυστικιστές και ασκητές θα βρει κανείς σε πολλές θρησκευτικές παραδόσεις, αλλά, το ερώτημα είναι: ως πού μπορεί να φτάσει μόνος του ο άνθρωπος, μέσα στη σκοτεινή Άβυσσο της φθοράς και του θανάτου; Ποιος, άλλωστε, θα τον προστατεύσει από τις επιθέσεις του Διαβόλου, ο οποίος, κατά τη Γραφή, σα λιοντάρι περιφέρεται και ωρύεται, ζητώντας ποιο να «καταπιεί»; Εδώ, ακριβώς, νομίζω πως εντοπίζεται το «αμάρτημα» του νεώτερου, «αυτονομημένου» ανθρώπου: αναπτύσσοντας σε αξιοθαύμαστο βαθμό τις νοητικές του ικανότητες, με την Επιστήμη, την Τεχνολογία, την Οικονομία και την Πολιτική θαρρεί πως μπορεί να ζει χωρίς το Θεό, αφού, σύμφωνα με τα «πιστεύω» του, «εδώ είναι ο Παράδεισος κι η Κόλαση είναι εδώ»! Στα ίδια πλαίσια, φέροντας τα χαρίσματα του «κατ’ εικόνα» του Θεού και με «δανεικές» αλήθειες του Χριστιανισμού, δημιούργησε ουτοπίες και ιδεολογίες, για τις οποίες πολλοί άνθρωποι  αγωνίζονται, ή και θυσιάζονται, στο όνειρο ενός «επίγειου Παραδείσου». Σε τέτοιες «χιλιαστικές» ιδέες παγιδεύονται και πολλοί χριστιανοί, που, ακολουθώντας τη διδασκαλία του Χριστού, επιζητούν την  επικράτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Βέβαια, το ερώτημα για το Σωκράτη, που, πράγματι τέθηκε και προκάλεσε «θύελλα» σε μια συντροφιά, δεν είναι αμιγώς φιλοσοφικό. Προϋποθέτει, και συνεπάγεται συγχρόνως, στάση και τρόπο ζωής, στην καθημερινότητά μας. Κι ως φαίνεται, δεν απαντιέται  εύκολα. Ίσως να επιδέχεται πολλές  απαντήσεις. Ένα απέραντο πεδίο μελέτης του αρχαίου κόσμου, με τους σπουδαίους Πολιτισμούς, προβάλλει, αλλά συνάμα ένας στίβος αγώνων ανοίγεται  μπροστά μας για το άνθρωπο και τα προβλήματά του, καθώς αναζητάει τον αληθινό Θεό, τη σωτηρία, σ’ Ανατολή και Δύση. Αυτά, δηλαδή, που, μόνο η Εκκλησία, με το Λόγο του Θεού, τη Θεία Χάρη, την προοπτική της Αναστάσεως και της αιωνιότητας μπορεί να προσφέρει. Πολλές φορές γίνεται δημόσιος λόγος για «πνευματική ζωή». Διάφορες προσωπικότητες,  όπως ιδρυτές θρησκειών, «μεγάλοι μύστες» και σοφοί, προβάλλονται ως δήθεν ισότιμοι με τον Ιησού Χριστό! Οι πιστοί πρέπει να είναι επιφυλακτικοί μπροστά σε τέτοια φαινόμενα «θρησκευτικού συγκρητισμού» της Παγκοσμιοποίησης,  που σαν οδοστρωτήρας τείνει να ισοπεδώσει τα πάντα στο πέρασμά της: έθνη, πίστεις, αξίες, θεσμούς, παραδόσεις. Αντιστεκόμενοι σ’ αυτή τη σύγχρονη «Βαβέλ», οφείλομε να ζητούμε να ανανεώνουμε τη ζωή του Αγίου Πνεύματος, στην οποία εισερχόμαστε με το Βάπτισμα, για να καρποφορήσουν τα χαρίσματά Του μέσα μας και στη ζωή μας. Γι’ αυτή την «άνωθεν» αναγέννηση μίλησε ο Χριστός ένα βράδυ στο Νικόδημο, τον κρυφό μαθητή Του. Την οποία, βέβαια, δεν αξιώθηκε να ζήσει ο Σωκράτης, μα και κανείς άνθρωπος στην προχριστιανική εποχή. Ούτε θα μπορούσαν να φανταστούν ποτέ διανοητές, λογοτέχνες και σοφοί, όσο ψηλά κι αν τους τοποθετούν κάποιοι στο στερέωμα της «πνευματικότητάς» τους! Το ίδιο, φαντάζομαι, θα έλεγε σ’ όσους εναγωνίως τον ζητούν και σήμερα ο Κύριος, ρίχνοντας το Φως Του στα σκοτάδια της ζωής τους κι ανοίγοντας, από «Εδώ και Τώρα», τη «στενή και τεθλιμμένη» οδό της Βασιλείας Του, στην οποία, όπως είπε, επειδή τα κριτήριά Του διαφέρουν από τα ανθρώπινα, «οι πρώτοι έσονται έσχατοι και οι έσχατοι έσονται πρώτοι». Σ’ όλες τις Ακολουθίες της, αλλά, ιδιαίτερα την Κυριακή της Τυρινής, με εξαιρετικά κείμενα η Εκκλησία μας προβάλλει έντονα την απώλεια του Παραδείσου και την ανάγκη ανεύρεσής του. Ευκαιρία, λοιπόν, να τον αναζητήσουμε κι εμείς, σε συνθήκες πολύ δύσκολες για την πατρίδα μας, αγωνιζόμενοι υπομονετικά, με αποφασιστικότητα, τιμιότητα και αξιοπρέπεια, στο «στάδιο» των χριστιανικών αρετών, ιδιαίτερα τη Μεγάλη Σαρακοστή, και προσβλέποντας στο φωτεινό όραμα του Πάσχα.

Νίκος Σιγανός, θεολόγος