«Ἐβόησα ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου, πρὸς τὸν οἰκτίρμονα Θεόν, καὶ ἐπήκουσέ μου ἐξ ᾍδου κατωτάτου, καὶ ἀνήγαγεν ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν μου». Με το άνοιγμα του Τριωδίου, ξεκινήσαμε την πορεία μας προς το Πάσχα, ζώντας σε μια κοινωνία με πολλές αντιφάσεις. Από τη μια η Εκκλησία, μας καλεί στην κατανυκτικότατη Λατρεία, κι από την άλλη ο κόσμος με τις απίθανες προκλήσεις του. Αυτή τη μοναδική περίοδο, της Μεγάλης Σαρακοστής, όλες οι Ακολουθίες, όλες οι ευαγγελικές διηγήσεις, όλα τα εορταζόμενα γεγονότα, ενώ συχνά μας ανεβάζουν στα ουράνια, οδηγώντας μας στα κράσπεδα της θεϊκής δόξας, συγχρόνως μας «προσγειώνουν» με μια καταπληκτική παιδαγωγία, που θα τη ζήλευαν και οι σπουδαιότεροι επιστήμονες της εποχής μας. Όλα τούτα μπορούν να συνοψιστούν σε μια πολύ προσφιλή στους Ορθοδόξους λέξη: «χαρμολύπη». Νιώθουμε λύπη, από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μας, των δοκιμασιών, των πειρασμών και των θλίψεων, αλλά και από τις καθημερινές εμπειρίες του πόνου των συνανθρώπων μας, που δείχνει να γίνεται ολοένα και μεγαλύτερος, με τα τεράστια προβλήματά τους . Από την άλλη, βιώνουμε τη χαρά, την πληρότητα και τις ελπίδες που διαχέει  η Χάρη του Θεού, με τις μεσιτείες της  Θεοτόκου και των Αγίων της Εκκλησίας. Η Ε΄ εβδομάδα των Νηστειών, μας επιφυλάσσει τρεις ευκαιρίες, τρεις «πνευματικούς σταθμούς», όπως λέει ο Παντελής Πάσχος, στο δρόμο μας προς την Ανάσταση: την Ακολουθία του Μεγάλου Κανόνα, τον Ακάθιστο Ύμνο και την εορτή της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Εμείς θα  δούμε τους δύο με συντομία σε τούτο το γραπτό μας. Πρώτον, λοιπόν, έχομε το Μεγάλο Κανόνα, το εξαιρετικό ποίημα του Αγίου Ανδρέα, Αρχιεπισκόπου Κρήτης.           Χωρισμένος σε τέσσερα μέρη, διαβάζεται στο Μέγα Απόδειπνο της Α΄ εβδομάδας των Νηστειών. Αλλά ολόκληρο τον ακούμε το βράδυ της Τετάρτης της Ε΄ εβδομάδας. Με τα διακόσια πενήντα τροπάρια, εμπνευσμένα από την Αγία Γραφή, καθώς ζωγραφίζει σπουδαία πρόσωπα, μέσα στη σιγαλιά της εκκλησιάς, μας υποβάλλει σε περισυλλογή, ταπείνωση, λυτρωτική αυτομεμψία. Τον έχουν χαρακτηρίσει ως «θρήνο μετάνοιας», «ποταμό κλαυθμού και δακρύων», και πράγματι είναι. Καθώς ξετυλίγει μπροστά στα μάτια μας, με πολλές επαναλήψεις, τις συγκινητικές ιερές ιστορίες, είναι σα να βλέπομε την τραγικότητα του κόσμου ολόκληρου, βυθισμένου στην αμαρτία μετά την Πτώση. Άθελά μας παρασυρόμαστε και βιώνομε σαν δικά μας αυτά τα δράματα. Είναι σα να βάλθηκε ο Άγιος να εκθέσει τις δικές μας αμαρτίες ενώπιον του Θεού και εκλιπαρεί τη δική μας σωτηρία. Έτσι, όλο και νιώθουμε ένα ζεστό δάκρυ να κυλά, να μαλακώνει την καρδιά, να γλυκαίνει την ψυχή μας, που καλείται να εγερθεί από το θανατηφόρο ύπνο της, για να παρουσιαστεί στον Πλάστη:          «Ψυχή μου ψυχή μου, ἀνάστα, τί καθεύδεις; τὸ τέλος ἐγγίζει, καὶ μέλλεις θορυβεῖσθαι, ἀνάνηψον οὖν, ἵνα φείσηταί σου Χριστὸς ὁ Θεός, ὁ πανταχοῦ παρών, καὶ τὰ πάντα πληρῶν». Κρίμα, που ο πολύς κόσμος αγνοεί το μεγαλείο αυτής της καταπληκτικής Ακολουθίας, και αντί να σκεφτεί να νηστέψει, έστω και μια μέρα, και να τρέξει στους ναούς, να απολαύσει αυτή τη γνήσια,  εξαίσια Τέχνη αγωγής της ψυχής, μεριμνά και τυρβάζει σε άλλες, ασήμαντες, ανούσιες, ή και ψυχοφθόρες ασχολίες! Ανάμεσα στους στίχους που επαναλαμβάνονται στο Μεγάλο Κανόνα  είναι και ο εξής: «Οσία του Θεού, πρέσβευε υπέρ ημών». Πρόκειται για την Οσία Μαρία την Αιγυπτία, μια από τις πιο λαοφιλείς Αγίες. Είναι αξιοσημείωτο ότι, ενώ η μνήμη της τελείται την πρώτη Απριλίου, τιμάται  ιδιεταίρως την Ε΄ Κυριακή της Μ. Σαρακοστής. Χριστέ μου, πόσο συγκλονιστική υπήρξε η ζωή της! Πώς την έβγαλε η αγάπη Σου από το βούρκο της αμαρτίας, όπου κυλίστηκε για 17 ολόκληρα χρόνια! Πώς την τράβηξε σαν μαγνήτης ο Σταυρός Σου! Με πόση στοργή την αγκάλιασε η Παναγία μας! Την όπλισε με απερίγραπτη δύναμη, για να «χαθεί» στην Έρημο του Ιορδάνη επί 47 χρόνια, αρνούμενη τις χαρές του κόσμου! Ποιος θα διαβάσει τον περιπετειώδη βίο της, και δεν θα δακρύσει; Ποιος δε θα συγκινηθεί από την ακατάπαυστη πάλη της εναντίον του Διαβόλου; Μα, και ποιος δε θα μείνει έκθαμβος από το θαυμαστό τέλος της, που ήρθε μόλις την κοινώνησε ο αβάς Ζωσιμάς, εκείνη την αναστάσιμη γι’ αυτήν Μεγάλη Πέμπτη; Αγαπημένη μας Οσία Μαρία, υποκλινόμαστε μπροστά στις δοκιμασίες σου, στο μεγαλείο της ψυχής σου. Με τη μετάνοια και τον τιτάνιο αγώνα σου διέσωσες την εικόνα του Θεού. Με τις πράξεις σου δίδασκες να μην προσκολλούμαστε στο σώμα, που φθείρεται και χάνεται, μα να φροντίζουμε την αθάνατη ψυχή μας. Κι έτσι, το πνεύμα σου ευφραίνεται με τους αγγέλους στον Ουρανό: «Ἐν σοὶ Μῆτερ ἀκριβῶς διεσώθη τὸ κατ’ εἰκόνα· λαβοῦσα γὰρ τὸν Σταυρόν, ἠκολούθησας τῷ Χριστῷ, καὶ πράττουσα ἐδίδασκες ὑπερορᾶν μὲν σαρκὸς παρέρχεται γάρ, ἐπιμελεῖσθαι δὲ ψυχῆς, πράγματος ἀθανάτου· διὸ καὶ μετὰ Ἀγγέλων συναγάλλεται Ὁσία Μαρία τὸ πνεῦμά σου» (Απολυτίκιον).

Νίκος Σιγανός

         

«Προσκυνήσεως ἡμέρα τοῦ τιμίου Σταυροῦ, δεῦτε πρὸς τοῦτον πάντες» Όσοι θα βρεθούν το πρωί αυτής της Κυριακής στους ναούς, που θα ευωδιάζουν από τις όμορφες «ροδαρές», ετοιμασμένες με μεράκι από ευσεβείς χριστιανούς, θα απολαύσουν τους ωραιότατους ύμνους, που συνδυάζουν το «πένθος» της Μεγάλης Σαρακοστής με τη χαρά της Αναστάσεως, γραμμένους, μάλιστα, με τα ποιητικά και μουσικά μοτίβα εκείνης της Φωτοφόρου νύχτας! Κι ύστερα, συνεπαρμένοι από την πανηγυρική ατμόσφαιρα, θα συμπορευτούν με την ομήγυρη, ψάλλοντας μαζί της: «Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα, και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν».           Τι είναι, λοιπόν, ο τρισμακάριστος Σταυρός; Ποιος μπορεί να συλλάβει το βάθος της δυνάμεώς του; Πώς αυτό το πανάρχαιο σύμβολο, από όργανο ατιμωτικού θανάτου, περνώντας από προτυπώσεις με εκπληκτικά γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης, έγινε πηγή ζωής και σωτηρίας εκατομμυρίων ανθρώπων;  «Ημεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον, Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρίαν, αὐτοῖς δὲ τοῖς κλητοῖς, Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι, Χριστὸν Θεοῦ δύναμιν καὶ Θεοῦ σοφίαν» (Α΄Κορ.1, 23-24), λέει ο Απόστολος Παύλος. Ωστόσο, ο Κύριος, που είχε προειδοποιήσει τους Μαθητές Του για τα Πάθη, μετά την Ανάστασή Του θα βεβαιώσει ότι, «ταύτα έδει παθείν τον Χριστόν» (Λουκ. 24, 25). Μετά την Πεντηκοστή, οι Μαθητές κηρύσσουν αυτή την αναγκαιότητα. Ο Παύλος και ο Ιωάννης, βιώνοντας αυθεντικά τη ζωή του Χριστού, θα αναπτύξουν τη θεολογία του Σταυρού, αποκαλύπτοντας τις σωτηριώδεις αλήθειες, τη δόξα και το μεγαλείο του. Κι αν ο σταυρικός θάνατος του Κυρίου έγινε με το μίσος των ανθρώπων, όμως, κατά ένα ακατανόητο τρόπο, μετατράπηκε σε πηγή της αθάνατης ζωής, όπως ψάλλομε το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης: «τῷ σταυρῷ προσηλωθείς, καὶ τῇ λόγχῃ κεντηθείς, τὴν ἀθανασίαν ἐπήγασας ἀνθρώποις. Σωτὴρ ἡμῶν δόξα σοι».   [audiotube id=”10kwKlFutaU”] Θυμούμαι πριν μερικά χρόνια, που, τέτοιες μέρες, στο πατρικό μου σπίτι ήρθε ένας καλοντυμένος κύριος κι άρχισε να λέει διάφορα για τον «καλό Χριστούλη», που κήρυξε την αγάπη, την ειρήνη, τη συναδέλφωση των λαών. Μάλιστα, προσπαθούσε να αποδείξει πως δεν ήτανε Θεός. Στο τέλος, ένας  θείος μου, που άκουγε όλη την ώρα, δεν άντεξε. Σηκώνεται και του λέει: «άκου να δεις, εμείς το Χριστό τον έχομε Θεό μας. Κάθε Μεγάλη Παρασκευή τον κηδεύομε και τον κλαίμε σα δικό μας νεκρό, αλλά περιμένομε ανυπόμονοι την Ανάστασή Του» ! Τότε, ο απρόσμενος επισκέπτης έφυγε λυπημένος, για να συνεχίσει το κήρυγμά του αλλού!          Στεκόμαστε με έκπληξη και σεβασμό μπροστά στο μέγα μυστήριο, που, αμέτρητοι Μάρτυρες  βίωσαν με πολλούς τρόπους. Ο Σταυρός αποτελεί «καύχημα» της Εκκλησίας, δόξα και τιμή Αποστόλων, Μαρτύρων, Οσίων, Ομολογητών. Δέθηκε με αμέτρητες στιγμές της ζωής των χριστιανών κι έγινε το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο, το σημείο της ταυτότητάς τους. Στήριγμα, όπλον κατά του Διαβόλου, θύρα του Παραδείσου, όραμα της Βασιλείας του Θεού. Απερίγραπτα τα συναισθήματα, αμέτρητα τα θαύματα που επιτελούνται με τη δύναμή του στη ζωή μας. «Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν καί ἀράτω τόν σταυρόν αὐτοῦ καί ἀκολουθήτω μοι», λέει ο Κύριος (Μάρκ. η΄ 34). Σεβόμενος απολύτως την ελευθερία μας, ζητάει να τον ακολουθήσομε. Εδώ, λοιπόν, πρέπει να στρέψομε το ενδιαφέρον μας. Να εντοπίσουμε, δηλαδή, τους «σταυρούς» που εννοεί ο Χριστός: είτε είναι ο παλιός μας, αμαρτωλός  εαυτός, με τις αδυναμίες, τους λογισμούς, τα πάθη, τη  φιλαυτία, που πρέπει να θεραπεύσουμε, είτε έρχονται ως πειρασμοί, ασθένειες, αδικίες, θλίψεις, που οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε με υπομονή. Και, δυστυχώς, στις μέρες μας, όλο και πληθαίνουν τα προβλήματα που λυγίζουν τους ώμους των ανθρώπων. Μυστήριο μεγάλο ο Σταυρός. Βιώνεται, δεν περιγράφεται. Δίνει νόημα στις ανθρώπινες σχέσεις, στη ζωή. Φωτίζει τα αδιέξοδα και τις κακοτοπιές της. Γι’ αυτό και διαπράττουν μεγάλο ανοσιούργημα εκείνοι που θέλουν να τον αποκαθηλώσουν, όπως και τις άγιες εικόνες. Οι συνεπείς χριστιανοί, ας μιμηθούν  τον όσιο Ποιμένα, που ο αβάς Ισαάκ είδε να βυθίζει το βλέμμα του πέρα μακριά στον ορίζοντα, να απολησμονιέται για πολλή ώρα, κι ύστερα, να τρέχουν ασταμάτητα τα δάκρυά του. Όταν συνήλθε και τον ρώτησε γιατί έκλαιγε, εκείνος του απάντησε: «Ο λογισμός μου ήταν εκεί που η Θεοτόκος Μαρία έστεκε κι έκλαιε δίπλα στο Σταυρό του Σωτήρα. Κι εγώ ήθελα έτσι να κλαίω πάντα»! Εκεί, λοιπόν, βρίσκεται η αιτία της τιμής που απονέμεται στο Σταυρό στην εκκλησιαστική Λατρεία: στο φρικτό κι αγιασμένο Γολγοθά, όπου το αίμα του Κυρίου έβρεξε το Τίμιο Ξύλο και πότισε τη γη. Για να βλαστήσει, όμως, από τον Τάφο η Ζωή. Ευλογημένοι όσοι ανακαλύψουν το μεγάλο «μυστικό», ώστε να νοηματοδοτηθεί  η ζωή τους. Στη μέση, περίπου, της Μεγάλης Σαρακοστής, η ύψωση και προσκύνηση του Τιμίου Σταυρού έρχεται να  μας τονώσει στον αγώνα μας. Να γλυκάνει τη ζωή μας. Ας τη δούμε σαν μια εξαιρετική ευκαιρία να αντλήσουμε  καινούργια δύναμη. Για έναν έκτακτο πνευματικό ανεφοδιασμό.

Νίκος Σιγανός, θεολόγος

    Η Β΄ Κυριακή των Νηστειών, όχι τυχαίως, είναι αφιερωμένη σ’ έναν από τους μεγαλύτερους  Πατέρες της Εκκλησίας: τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης. Θα επιχειρήσουμε μια σύντομη προσέγγιση της ζωής και του έργου ενός γίγαντα της Πίστεως, που ήρθε να στηρίξει το λαό του Θεού σε μια πολύ δύσκολη εποχή, με την ελπίδα να ωφεληθούμε από τούτη τη «συναναστροφή. Ο Άγιος Γρηγόριος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1296 μ. Χ. από περιφανείς γονείς. Ορφανεμένος νωρίς από πατέρα, ευτύχησε ωστόσο να ανατραφεί από την ευσεβέστατη μητέρα του Καλλονή. Φλεγόμενος από το θείο πόθο της αναβάσεως στα υψηλά, είκοσι χρονών, μαζί με τους δύο αδελφούς του, αναχωρεί για το Άγιον Όρος. Διαβάστε περισσότερα…

Του Πρωτ. Ευαγγέλου Παχυγιαννάκη

Φθάσαμε με τη χάρη του Θεού και τις πρεσβείες της Υπεραγίας Θεοτόκου αυτές τις ευλογημένες ημέρες της Αγίας Τεσσαρακοστής με τις κατανυκτικές Ακολουθίες των Αποδείπνων, των Προηγιασμένων και των Χαιρετισμών. Κι απόψε θα ηχήσουν και πάλι γλυκόλαλες οι καμπάνες των ορθοδόξων Εκκλησιών να φέρουν το μήνυμα των πρώτων Χαιρετισμών της Παναγίας. Είναι η γνώριμη γλώσσα της καμπάνας που πότε μας φέρνει γλυκά μηνύματα, πότε πένθιμα, πότε χτυπάει λυπητερά και πότε χαρμόσυνα, πάντα ανθρώπινα κι έχει κάθε φορά ένα ξεχωριστό λόγο να μας φέρει για γεγονότα και πρόσωπα που συγκινούν τις καρδιές μας. Η καμπάνα είναι ο ηχηρός λόγος της Εκκλησίας που μας καλεί να βιώσομε συλλογικά και λειτουργικά τη σχέση μας ως πρόσωπα μέσα στο κοινό μας σπίτι, τον ναό του Θεού. Διαβάστε περισσότερα…

(Στον Εσπερινό του πανηγυρίζοντος Ιερού ναού  Παναγίας της Ευαγγελιστρίας Αγίου Νικολάου)

Του Πρωτοπρεσβυτέρου Ευαγγέλου Γ. Παχυγιαννάκη

Μέσα στην ανοιξιάτικη ατμόσφαιρα, γεμάτη  φως και ζωή, ουρανός, με τη φωνή του Αρχαγγέλου, στέλνει το μήνυμα της χαράς. Η εορτή του Ευαγγελισμού είναι η εορτή της άνοιξης όχι μόνο της φύσεως αλλά κυρίως του ανθρώπου, που απεργάζεται τη λύτρωση και σωτηρία και του ανθρώπου και τη της φύσεως, γιατί και η φύσις  γιορτάζει την ελευθέρωσή της από τους συστεναγμούς με τον αποστάτη άνθρωπο. Πριν από τόσους αιώνες εκεί στη μακρινή ασήμαντη Ναζαρέτ, έσμιξαν το «Χαῖρε» του ουρανού με το «γένοιτό μοι» του ανθρώπου και μια στιγμή μοναδική γεννήθηκε μέσα στην αιωνιότητα, που το μυστήριο και το μεγαλείο της μονάχα η απόλυτη σιωπή μπορεί να μελουργήσει. Από την καταθλιπτική, χειμωνιάτικη συννεφιά ξεπροβάλλει σαν εαρινό εκατοντάφυλλο ρόδο η Παναγία μας, η γεννήσασα «Ῥόδον το αμάραντο». Και από την ευλογημένη εκείνη ώρα η πανάσπιλη μορφή της  ρίχνει άπλετο φως αισιοδοξίας και χαράς στις καρδιές των ανθρώπων. Διαβάστε περισσότερα…