Από τις «μαγικές» αντιλήψεις, στην «εν Πνεύματι» Λατρεία του Θεού
Είναι αρκετά χρόνια που διάβασα σ’ ένα πολύ σπουδαίο περιοδικό τα εξής: «διδαχές, δρώμενα και δρόμοι της Εκκλησίας εισπράττονται, βιώνονται και τελούνται από τα ίδια της τα μέλη με τρόπο που προσιδιάζει στη μαγεία και είναι όχι απλώς διαφορετικός, αλλά αντίθετος προς τα εκκλησιαστικά κριτήρια» («ΣΥΝΑΞΗ», Τ. 67, σελ.3). Αναρωτιόμουνα τί νόημα να είχαν τούτα, αφού ξέρομε ότι η Εκκλησία καταδικάζει τη Μαγεία. Το ίδιο περιοδικό επανήλθε προσφάτως, αφιερώνοντας δύο τεύχη στη «μαγική εκκλησιαστικότητα» (167, 168)! Κατάλαβα λοιπόν ότι δεν πρόκειται για Παραθρησκευτικά φαινόμενα, αλλά για «μαγικές» αντιλήψεις και πρακτικές πολλών χριστιανών, αγνοώντας το μέγεθος της πλάνης τους και τους κινδύνους που διατρέχουν. Μπορεί βέβαια στην εποχή μας να μην ενδιαφέρεται ο κόσμος για τα «θεολογικά» ζητήματα, αλλά πολλοί πιστοί προβληματίζονται για πολλά δρώμενα εντός της Εκκλησίας κι έχουν απορίες, που δεν τους δίνεται η ευκαιρία να διατυπώσουν και να λάβουν υπεύθυνες απαντήσεις. Θέλω λοιπόν να εκθέσω τον προβληματισμό μου, με την ελπίδα να συμβάλω, έστω και ελάχιστα, στη «θεραπεία» «νοσηρών» καταστάσεων, που λίγο πολύ όλοι βιώνουμε και δυσανασχετούμε, αναζητώντας τη γνήσια λατρεία του Θεού.
Θα ξεκινήσω αναφέροντας μερικά περιστατικά. Δε θα περιγράψω σκηνές «απείρου κάλλους» στα χωριά, τότε που φοβερίζανε τα παιδιά να μην κακομιλούνε, γιατί θα τους…έκοβε τη γλώσσα ο παπάς. Θυμάμαι όμως πόσο φοβούνταν πολλοί, να μην τους «αφορέσει»! Ενώ τους έκανε «καλό» να πιούν από το ποτήρι του νερό. Τα χρόνια πέρασαν, οι εποχές αλλάζουν, αλλά, κάποιες αντιλήψεις, δυστυχώς, παραμένουν καλά σφηνωμένες σε κάποιων τα μυαλά. Έτσι, και σήμερα ακόμα ξέρω ευσεβείς ανθρώπους-ακόμα και εγγράμματους- που δεν τολμούν να πουν προβλήματά τους στον ιερέα, μήπως «βαρυγγωμήσει» και αρρωστήσουν αυτοί! Άλλοι, αγνοώντας εντελώς την αξία των Μυστηρίων, νομίζουν ότι θα τους «σώσει» ο Αγιασμός, το Ευχέλαιο στο σπίτι, κ. λ. π. Και θυμάμαι κάποιον που νήστευε την παραμονή των Θεοφανίων, αλλά είχε είκοσι χρόνια να μιλήσει με το γείτονά του! `Την αλλοίωση των ιερών Μυστηρίων βιώνουμε όλοι σχεδόν σήμερα, αλλά καταγγέλλουν και οι ιερείς. Επίσης, πόσοι δεν πιστεύουν στις «ιδιωτικές», «κατά παραγγελίαν» λειτουργίες, και μάλιστα αριθμημένες, για τη θεραπεία-υποτίθεται- βαριών ασθενειών; Αμ, οι απαίσιες κατάρες και συναφείς δεισιδαιμονίες; Πόσο ανήκουστο, πραγματικά δαιμονικό, τούτο το φαινόμενο-συνήθεια βρωμερή! Ξέρω αντρόγυνο που είχε φτάσει στα όρια του χωρισμού, γιατί απέδιδαν ξεδιάντροπα τους θανάτους προσφιλών προσώπων στο «καταραμένο» σπίτι τους!
Όλα τούτα -και αναρίθμητα άλλα φαινόμενα- δείχνουν μια μεγάλη αλλοίωση της Πίστης και της Λατρείας, μια «μαγική κατανόηση του Χριστιανισμού», που δεν μπορεί κανείς εύκολα να συλλάβει τις τρομακτικές της διαστάσεις. Μάλιστα, η πρόσφατη εμπειρία της πανδημίας έφερε στην επιφάνεια τέτοιες αντιλήψεις και συμπεριφορές, που-και εξαιτίας της ασυνεννοησίας εκκλησιαστικής ηγεσίας και πιστών-τραυμάτισαν βαθιά πολλές ψυχές κι εμμέσως-ως μη όφειλαν- οδήγησαν στην αποξένωση των ανθρώπων, ακόμα και στην εγκατάλειψη της μυστηριακής ζωής της Εκκλησίας. Τα αίτια αυτών των αλλοπρόσαλλων καταστάσεων είναι πολλά, και δεν μπορούμε να τα αναλύσουμε εδώ. Πάντως πολλοί επισημαίνουν τις συνέπειες της αυταρχικότητας και του «κληρικαλισμού», αλλά και της απαράδεκτης αδιαφορίας και του «απoεκκλησιασμού» των πιστών: σε τελευταία ανάλυση, πρόκειται για τη απαξίωση των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, που ενεργούνται και καλλιεργούνται στο σώμα της Εκκλησίας. Αν λοιπόν έχομε να κάνομε με πολύπλοκες «ασθένειες», καταλαβαίνομε ότι η «θεραπεία» τους είναι πολύ δύσκολη-κι είναι αυτονόητο ότι δε μπορεί να αναζητηθεί χωρίς Πνευματικούς και εκτός της Εκκλησίας.
Να μιλήσουμε τώρα για την ανάγκη Ορθόδοξης Κατήχησης και «επανευαγγελισμού» του λαού, την ώρα που η Εκκλησία περιθωριοποιείται και η «εκκοσμίκευση» ολοένα και περισσότερο προχωρεί, μάλλον περιττεύει. Όμως, ας μην μεμψιμοιρούμε, μέρες αναστάσιμες, μέρες γιορτινές. Μέσα σε τούτο το λαμπριάτικο κλίμα, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που βιώνουν έντονα τα γεγονότα και τις σχέσεις τους με το Θεό, την Παναγία και τους Αγίους, ως πρόσωπα «δικά τους». Και προπάντων, ας μην ξεχνούμε ότι, όπως η «σωτηρία» μας, και η λαϊκή ευσέβεια δεν είναι ατομική υπόθεση. Είναι έκφραση, κίνηση, ζωή κοινοτική. Ακόμα, από τους Πατέρες η Λατρεία χαρακτηρίστηκε ως «Λογική», που, συν τοις άλλοις, προϋποθέτει τη συνειδητή και ενεργό συμμετοχή όλων των μελών της Εκκλησίας κι όχι μόνο των κληρικών. Στο μοναδικό και ανεπανάληπτο διάλογό Του με τη Σαμαρείτισσα, ο Χριστός-που της αποκάλυψε ότι είναι ο αναμενόμενος και αληθινός Σωτήρας- εκτός από τα επαναστατικά μηνύματα για την κοινωνία των ανθρώπων, μάς ανοίγει το έσχατο ορόσημο της αληθινής λατρείας, λέγοντας: «Πνεύμα ο Θεός, και τούς προσκυνούντας αυτόν εν πνεύματι και αληθεία δει προσκυνείν» (Ιωάν. 4:21-24). Αμήν!
Νίκος Σιγανός
