Χριστιανοί της Ανατολής στην αναλγησία της Δύσης
Όσα συμβαίνουν στη μαρτυρική Συρία, δυστυχώς έρχονται να επαληθεύσουν τους φόβους μας για την τύχη των θρησκευτικών μειονοτήτων, ανάμεσα στις οποίες και πολλοί χριστιανοί, που σφαγιάζονται αγρίως από τους τζιχαντιστές τις τελευταίες ημέρες. Κατά μια παράξενη «σύμπτωση», αυτά τα γεγονότα μοιάζουν με την κατάσταση που βίωναν οι Ορθόδοξοι χριστιανοί στην εποχή που μάς μεταφέρει η παρακάτω ιστορία.
Φανταστείτε λοιπόν, φίλοι μου, ότι ζείτε λίγο πριν την Άλωση της Πόλης, κι ένας άγνωστος «καλόγερος» από τη Δύση έρχεται στη Θεσσαλονίκη. Η Πατρίδα περιτριγυρίζεται από βαρβάρους εξ Ασίας, που την απειλούν με συρρίκνωση, ή και κατάκτησή της. Στο μεταξύ, οι χριστιανοί της Ευρώπης, χρησιμοποιώντας διάφορα προσωπεία, σάς υπόσχονται «βοήθεια», αρκεί να αναγνωρίσετε τις κακοδοξίες του Πάπα! Ίσως να σκεφτείτε: είναι τόσο σπουδαίες οι διαφορές των Ρωμαιοκαθολικών από την Ορθόδοξη Εκκλησία; Ασφαλώς είναι, κι ας μην τις υποτιμούμε. Στην αρχή λοιπόν ο νεοφερμένος έλεγε πως είναι ελληνικής καταγωγής από την Καλαβρία, κι ότι ήρθε να γνωρίσει τη γη των προγόνων του, όπου έζησαν οι μεγάλοι σοφοί που θαυμάζει. Άλλοι όμως ισχυρίζονται πως είναι Λατίνος, Ουνίτης. Γρήγορα κατορθώνει να συγκεντρώσει μαθητές, να δημιουργήσει φιλίες και σχέσεις και να αποκτήσει φήμη εξαιρετικά μορφωμένου Ορθοδόξου Μοναχού. Έτσι, φεύγει για την Κωνσταντινούπολη. Ο αυτοκράτορας τον δέχεται στο παλάτι. Στο Πανεπιστήμιο τού παραχωρούν «έδρα». Κερδίζει θαυμαστές στους ανώτερους κύκλους, η διδασκαλία του αποκτά ύφος αλαζονικό. Κατηγορεί με θράσος την Παιδεία και το Βυζαντινό Πολιτισμό. Προσβάλλει τους Βυζαντινούς. Βρίσκει αναγκαίο να ανοίξουν «δρόμο» στη Δύση. Οι πιο μορφωμένοι αντιδρούν. Τον αντικρούουν σε δημόσιο διάλογο στον Ιππόδρομο, μπροστά σε πλήθη κόσμου. Τότε αυτός αναγκάζεται να «αλλάξει». Τώρα, κατηγορεί, δήθεν, τον Πάπα και «υπερασπίζεται» την Ορθοδοξία! Όμως, ταξιδεύει μυστικά στη Γαλλία κι έρχεται σε συνεννόηση με κείνον, βεβαιώνοντάς τον για την «ένωση», αν στείλει πολεμική βοήθεια στον αυτοκράτορα. Ο Πάπας όμως απαντά: «πρώτα η ένωση και μετά η βοήθεια»!
Ο Καλαβρός συνεχίζει με τέχνη το διαβρωτικό του έργο. Είναι φανερό ότι υπερμαχεί για την υποταγή της Ορθόδοξης Ανατολής στον Πάπα. Προσπαθεί να υποσκάψει τα θεμέλια του Βυζαντίου, την Ορθόδοξη Πίστη και ζωή. Στρέφει τα βέλη του προς το ορθόδοξο δόγμα και τον «Ησυχασμό»-την κορυφαία έκφραση της Ορθόδοξης πνευματικότητας. Αμφισβήτησε, ως «βλάσφημο», το δόγμα των ησυχαστών ως προς τη φύση του ακτίστου φωτός, που είχε σκεπάσει το Όρος Θαβώρ (κατά τη Μεταμόρφωση του Χριστού) και που η εμπειρία του ήταν ο στόχος της προσευχής τους. Ποιος, λοιπόν, θα αντιμετωπίσει τις αιρετικές θέσεις; Ένας μεγάλος Αγιορείτης: Γρηγόριος ο Παλαμάς, που ανταποκρινόμενος στο αίτημα της Εκκλησίας, άφησε το ησυχαστήριό του και κατέβηκε στον κόσμο, για να υπερασπιστεί την Πίστη. Κατέχοντας πολύ καλά την ελληνική φιλοσοφία, υπερασπίστηκε τον Ησυχασμό σε Συνόδους στην Κωνσταντινούπολη και με μια σειρά σπουδαίων έργων. Στο τέλος, η αλήθεια θα λάμψει. Θεολογικές έριδες είκοσι χρόνων στην Κωνσταντινούπολη και στη Θεσσαλονίκη (1326-1347) έληξαν, με επικράτηση της Ορθοδοξίας. Ο Βαρλαάμ επέστρεψε στην Ιταλία, για να γίνει αργότερα επίσκοπος της Καθολικής Εκκλησίας. Οι προσπάθειές του για την ένωση των Εκκλησιών είχαν αποτύχει. Έτσι, ο αγώνας παίρνει στο βάθος μορφή αντιδικίας ανάμεσα στην Ανατολή, που τάσσεται με τον Ησυχασμό, και στη Δύση, που υποστηρίζει ότι η λογική είναι το μόνο όργανο για να σκεφτούμε τον Θεό. Όπως σωστά γράφτηκε: «Σε μια κρίσιμη εποχή, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς πρόβαλε τη διδασκαλία περί της θεώσεως του ανθρώπου με τη μετοχή του στις άκτιστες ενέργειες του Θεού. Δεν παρουσίασε καινούργιες θεολογικές αλήθειες. Χρησιμοποιώντας όμως τη γλώσσα και τις έννοιες της εποχής του, ανέτρεψε τις αμφισβητήσεις της χριστιανικής πίστεως, με τη διαχρονική αλήθεια της Εκκλησίας». Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν γιατί τον τιμά τόσο πολύ (τούτη την Κυριακή) η Εκκλησία.
Άκουσα κάποτε πως από παλιά η «προσευχή του Ιησού»- που την ασκούσαν ερημίτες στο «Αγιοφάραγκο» (Νότια Κρήτη)- μεταδόθηκε στο Άγιον Όρος, κι από κει διαδόθηκε σ’ όλο τον κόσμο. Αυτός είναι ο δυναμισμός της Παράδοσής μας! Σε μάς εναπόκειται, όχι μόνο να τιμούμε ως μεγάλο Πατέρα τον Άγιο Γρηγόριο, αλλά και να μελετούμε σοβαρά το περιεχόμενο της Πίστης μας, για να αντέχομε στις δοκιμασίες και να αντιστεκόμαστε στις αιρέσεις και στα ρεύματα της αλλοτρίωσης, που και σήμερα, σαν τις ιώσεις, κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Τούτες τις ώρες, που χιλιάδες αθώων αδελφών μας μαρτυρούν και διώκονται, πολλοί αναρωτιούνται τί κάνει η «πολιτισμένη» Ευρώπη. Αλλά, ας μην τρέφομε αυταπάτες. Είναι ολοφάνερη η (διαχρονική) αναλγησία των ηγετών και των Ελίτ, που εκμεταλλεύονται και αδικούν τους λαούς, σπέρνοντας πόνο, φτώχεια, δυστυχία. Χριστέ μου, δώσε να σταματήσει η αιματοχυσία, στέλνοντας τη δική σου, αληθινή ΕΙΡΗΝΗ!
Νίκος Σιγανός
