Αποκριάτικες σκέψεις
Ήδη βρισκόμαστε στην Τρίτη εβδομάδα του Τριωδίου, την Τυρινή, ή Τυροφάγο, καθώς, σύμφωνα με την Παράδοση, καταναλώνουμε αλμυρά και γλυκά με τυρί, με αποκορύφωση των διασκεδάσεων τούτη την Κυριακή. Είναι τόσος ο πλούτος των ηθών και εθίμων, που είναι να απορεί κανείς, πού βρίσκει ο λαός μας τη δύναμη να διοργανώνει τόσες εκδηλώσεις και να τις βιώνει τόσο δυνατά και ενεργά, σε μια εποχή δύσκολη από πάσης πλευράς. Μα είναι και παρήγορο το γεγονός ότι ο πολύς κόσμος αντιστέκεται στις κρίσεις, με τραπεζώματα, συνεστιάσεις, τραγούδια, χορούς και ξεφαντώματα- τρόπους που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας, ανθεκτικούς στο πέρασμα πολλών αιώνων. Από το μυαλό μου περνούν διάφορες σκέψεις, που θέλω να τις μοιραστώ μαζί σας.
Από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου και σ’ όλη τη διάρκεια του Τριωδίου, η Εκκλησία μάς καλεί στο δρόμο της μετάνοιας, που βέβαια δεν είναι καθόλου εύκολος. Νομίζω πως αξίζει να δούμε λίγο πιο σοβαρά τί σημαίνει αληθινή «μετάνοια» στη ζωή της Εκκλησίας. Ίσως να έπρεπε να ξεκινήσει κανείς από τις ρίζες της αμαρτίας. Θα τις εντόπιζε, όχι στην «παράβαση» κάποιων ηθικών κανόνων, οπότε και η «διόρθωσή» τους ίσως να γινόταν με την επιβολή κάποιων «ποινών». Έλα, όμως, που ο Θεός-που είναι η Αγάπη-δεν ζητά την τιμωρία μας, ούτε την «εξιλέωσή» Του. Εδώ μπορούμε να θυμηθούμε τη ζωή των Πρωτοπλάστων και την απομάκρυνσή τους από τον Κήπο της Εδέμ. Την κοινωνία της θείας ζωής, για την οποία πλάστηκε ο άνθρωπος, διαδέχεται η διακοπή των σχέσεων με το Θεό και η διατάραξη των σχέσεων μεταξύ τους και με το Περιβάλλον. Αυτή η κατάσταση, που κληροδοτήθηκε στο ανθρώπινο γένος, συνιστά την ουσία της αμαρτίας.
Αλλά, η θεραπεία αυτής της «τάσης», της «αρρωστημένης» κατάστασης, δεν μπορεί να προκύψει από κανενός είδους «αυτογνωσία», ως εγωκεντρική, «εωσφορική». Την ουσιαστική κοινωνία με το Θεό μόνο η Εκκλησία του Χριστού την εξασφαλίζει, αγιάζοντας τα μέλη της δια των αγίων Μυστηρίων, και μάλιστα με τη Θεία Κοινωνία. Η «θέωση», η είσοδος στη Βασιλεία του Θεού είναι ο υπέρτατος σκοπός της εν Χριστώ ζωής. Η Εξομολόγηση ενώπιον των Πνευματικών είναι ίαση, θεραπεία της ψυχής, που όλοι την έχομε ανάγκη. Η συγχώρηση γίνεται με βάση τη σταυρική θυσία του Χριστού, που μας οδηγεί, όπως το ληστή, τον Άσωτο γιό, και αμέτρητο πλήθος άλλων αμαρτωλών, στο Σπίτι του Πατέρα. Τέτοια συγκατάβαση! Τόσο θείο έλεος, πλούτος και βάθος σοφίας θεϊκής!
Με μια σύντομη περιδιάβαση στο Διαδίκτυο βρίσκει κανείς πάρα πολλές πληροφορίες για φαγοπότια, διατροφολόγια, συνταγές καλοπέρασης και «καλοφαγίας». Καλά βέβαια όλα τούτα, αρκεί να μη χάνομε το «μέτρο». Άπειρα παραδείγματα και καθημερινές εμπειρίες δείχνουν ότι η κόπωση, η πολυφαγία, το αλκοόλ, τα ξενύχτια, οδηγούν σε διατάραξη της ψυχικής ισορροπίας και σε ψυχικά νοσήματα, που οι Πατέρες τα επεσήμαναν πολλούς αιώνες πριν έλθουν οι σύγχρονες επιστήμες να τα επιβεβαιώσουν. Και δεν μπορούμε να αναφερθούμε αναλυτικά στα αποτελέσματα της κραιπάλης και της απώλειας της λογικής-δυστυχήματα, οικογενειακά δράματα, εγκλήματα, άδικους και πρόωρους θανάτους.
Η Εκκλησία έχει θεσπίσει τη Νηστεία, που συμβάλλει τα μέγιστα για την ψυχοσωματική μας υγεία. Οι ωφέλειές της είναι αναμφισβήτητες, που τις επισημαίνουν οι ειδικοί επιστήμονες, όπως: «Η Ορθόδοξη νηστεία αποτελεί παραλλαγή της κλασσικής Μεσογειακής διατροφής, της οποίας τα οφέλη στην ανθρώπινη υγεία είναι καλά τεκμηριωμένα από μεγάλο όγκο ερευνητικών δεδομένων. Σύμφωνα με τις επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι πιστοί θα πρέπει να νηστεύουν 180-200 ημέρες κατά τη διάρκεια του έτους, μια διαδικασία που στοχεύει στον εξαγνισμό σώματος και ψυχής»(« Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία»).
Πολλά έθιμα αυτών των ημερών αυτών, προερχόμενα από την αρχαιότητα (όπως τα «Ανθεστήρια»), δείχνουν την παγκόσμια πίστη στη συνέχιση της ζωής και μετά το θάνατο, αλλά αναμιγνύονται και με δεισιδαιμονίες και προλήψεις, αντίθετες με τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Απαιτείται λοιπόν υπεύθυνη ενημέρωση, γιατί πολλοί κίνδυνοι εμφωλεύουν, όπως λ.χ. για τα όνειρα και τις «εμφανίσεις» πνευμάτων-μάλλον πονηρών και ακαθάρτων. Και δεν είναι καθόλου απλή η ενασχόληση με τον «αόρατο κόσμο» και τις «περιπέτειες» της ψυχής. Τώρα έρχεται ο Μάρτης, ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, μέσα σε ένα ζοφώδες παγκόσμιο σκηνικό. Μα, έτσι κι αλλιώς, κομίζει αισιοδοξία και χαρά. Φέρνει τον ήλιο, για να ζεσταθούν τα σώματα και να ανασάνουν οι καρδιές. Θα έρθουν τα χελιδόνια και θα σχίζουν δυναμικά τον αέρα. Θα τραγουδήσουν πάλι την ειρήνη τα παιδιά!
Τελειώνοντας, θα αναφέρω ένα ωραίο έθιμο που το βράδυ της Τυρινής γίνεται σε πολλά μέρη της Ελλάδας: είναι τα «δείπνα συγχώρεσης», όπου παλιές έχθρες σβήνουν και οι νεότεροι ζητούν κατανόηση και συγχώρηση από τους μεγαλύτερους! Η Εκκλησία μας προβάλλει έντονα την ανάγκη ανεύρεσης του χαμένου Παραδείσου. Καλούμαστε λοιπόν κι εμείς να τον αναζητήσουμε στη σύγχρονη «Βαβέλ», αγωνιζόμενοι υπομονετικά στο «στάδιο» των χριστιανικών αρετών, που από την Καθαρά Δευτέρα ανοίγεται μπροστά μας, και όπου σε παλέματα όμορφα μάς καλεί ο Χριστός.
Καλή Μεγάλη Σαρακοστή. Νίκος Σιγανός
