Στην Τρίτη Εβδομάδα των Απόκρεω
Ακούσαμε την περασμένη Κυριακή στο «Ευαγγέλιο της Κρίσεως» τον Κύριο να μιλάει για τη Δευτέρα Παρουσία Του, που θα γίνει με συνοδεία μυριάδων αγγέλων, αστραποβόλα και λαμπρή, κι όχι απαρατήρητη, όπως η πρώτη. Η ανάσταση των ανθρώπων θα είναι καθολική και η σύναξη ζώντων και νεκρών ενώπιόν Του, συγκλονιστική. Τότε θα φανερωθούν: σκέψεις, βιώματα, λόγια, πράξεις, παραλείψεις- όλα στο φως! «Ω, ποία ώρα τότε»! Από την περιγραφή του Χριστού προκύπτει ως βασικό κριτήριο η αγάπη, που όπως φαίνεται αφορά όλους τους ανθρώπους. Όμως, δεν πρέπει να σχηματιστεί η εικόνα μιας κίβδηλης αγάπης, αυτονομημένης, ξεκομμένης από την πίστη στο Θεό, που είναι η όντως Αγάπη. Γι’ αυτό, εκείνο που προέχει είναι, μέσα από τις ανάγκες των συνανθρώπων μας, στον πόνο και στα πρόσωπά τους, να ιδούμε το Χριστό, που τους ονομάζει αδελφούς Του. Πίστη και έμπρακτη αγάπη, άρρηκτα δεμένες, μας ζητάει ο Κύριος. Αυτή τη στάση επιβάλλει το Ορθόδοξο εκκλησιαστικό φρόνημα και ήθος.
Μπήκαμε λοιπόν στην Τρίτη εβδομάδα του Τριωδίου, που ονομάζεται «Τυρινή» ή «Τυροφάγος», γιατί δεν καταλύουμε κρέας, αλλά μόνο ψάρι και κυρίως τυροκομικά και γαλακτοκομικά προϊόντα, ακόμα και κατά τις ημέρες της Τετάρτης και της Παρασκευής. Εκείνο που τραβάει το βλέμμα μας τούτες τις μέρες είναι το θέαμα των μεταμφιεσμένων, και μάλιστα νέων και παιδιών, που κυκλοφορούν όλη την ημέρα, μέχρι αργά το βράδυ, χορεύοντας, τραγουδώντας και γελώντας, δίνοντας έτσι και την αίσθηση της χαράς, σε μια κοινωνία όπου όλα στην καθημερινότητα δείχνουν «μαύρα κι άραχνα», με αμέτρητα προβλήματα σ’ όλες τις πτυχές της ζωής μας. Κι έρχονται τα οργανωμένα Καρναβάλια σ’ όλη τη χώρα, με εκδηλώσεις, που εδώ και μήνες, με μόχθο, ζήλο και τεράστια ποσά ετοιμάζονται, να αποσπάσουν για λίγες ώρες τον κόσμο από τις έγνοιες και τα άγχη του, χαρίζοντάς του προσωρινή, επιδερμική ευχαρίστηση και επιφανειακή ευεξία. Όσοι πρόλαβαν τους τρόπους διασκεδάσεως σε παλιότερες εποχές, δικαίως τις αναπολούν, αφού οι τωρινές εκδηλώσεις ελάχιστη σχέση έχουν με κείνους.
Βέβαια, η ιστορία τους χάνεται στην αρχαιότητα, με πολλές ειδωλολατρικές, αντιχριστιανικές αντιλήψεις. Η στάση της Εκκλησίας δεν είναι εντελώς ξεκάθαρη. Με την 6η Οικουμενική Σύνοδο (692 μ. Χ.) καταδίκασε τις γιορτές του Καρναβαλιού, αλλά, φαίνεται πως, κατανοώντας την ψυχολογία και τις ανάγκες του λαού, τήρησε στάση αγάπης και ανεκτικότητας, προσαρμόζοντας το Εορτολόγιό της με όλα αυτά τα απομεινάρια αρχαίων εορτών και εθίμων. Πολλοί Πατέρες, εκκλησιαστικοί ποιμένες και χριστιανοί αντιτίθενται σ’ όλα τούτα, επισημαίνοντας τους κινδύνους και τα απερίγραπτα «παρατράγουδα» και τονίζοντας ότι: «το καρναβάλι δεν έχει καμία σχέση με αυτό που πρεσβεύει και βιώνει η Εκκλησία. Είναι σαν να ομολογούμε ότι δεν έχουμε καμία σχέση με το Ευαγγέλιο και με αυτό το οποίο μας διδάσκει ο Χριστός» κι ότι «το σημαντικότερο είναι η ηθική ζημία και βλάβη από την αναισχυντία της γύμνιας, την ξετσιπωσιά της αισχρότητας, τις βωμολοχίες και τα πορνικά άσματα και θεάματα, την παρότρυνση σε σαρκικά αμαρτήματα κάτω μάλιστα από την ελευθερία κινήσεων που προσφέρει η μάσκα, άσυλο αδιαντροπιάς και αποπροσωποίησης» («ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ» και π. Θεόδωρος Ζήσης).
Μιλάμε βέβαια για τα καρναβάλια και τους μασκοφόρους και στη σκέψη μου έρχονται οι ηθικοί «κανιβαλισμοί» που συμβαίνουν στη δημόσια ζωή, αλλά και στις καθημερινές μας σχέσεις. Η Ορθόδοξη Θεολογία μιλάει για το ανθρώπινο πρόσωπο κι έχομε σπουδαίες μελέτες, αλλά αναρωτιέται κανείς πόσο σεβόμαστε την προσωπικότητα και την ελευθερία των συνανθρώπων μας, ακόμα και στη ζωή της Εκκλησίας. Όπως πολύ σωστά σημειώνει ένας ιερέας: «Δυστυχώς σήμερα ο νεοελληνικός βίος σε όλες τις εκδηλώσεις και σε όλες τις εκφράσεις του έχει μετατρέψει το πρόσωπο σε προσωπείο. Οι άνθρωποι αλλάζουν με άνεση και επιδεξιότητα τη μάσκα τους, ανάλογα με τις επιδιώξεις και τα συμφέροντά τους… Είναι πλέον κοινό μυστικό ότι στον μόνιμο καρνάβαλο του νεοελληνικού μας βίου κινούμαστε άνετα και πετυχαίνουμε, αλλάζοντας συνεχώς προσωπείο. Το Τριώδιο, όμως, είναι μια ευκαιρία να μετανοήσουμε, να αποβάλουμε τις μάσκες και να δείξουμε στους συνανθρώπους μας τον πραγματικό εαυτό μας»(π. Ευάγγελος Φεγγούλης, «Ορθόδοξη Αλήθεια»4-2-2026).
Τελευταία πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή η Κυριακή της Τυρινής, και αφιερωμένη στην «εκδίωξη» των Πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο, μάς δίνει μια καλή ευκαιρία για περισυλλογή, αυτοκριτική και μετάνοια. Για να ξεκινήσουμε μια νέα πορεία, με τον «Εσπερινό της συγχωρήσεως», της καταλλαγής και της «συγγνώμης». Την άλλη μέρα έχομε τα «κούλουμα» και το πέταγμα του χαρταετού, στη μαζική έξοδο του κόσμου στην ύπαιθρο για τον εορτασμό της Καθαράς Δευτέρας. Έτσι γράφεται ο «επίλογος» των Απόκρεω. Κι είναι σα να σηματοδοτεί-παράλληλα με τον «καθαρισμό» των σπιτιών από τα απομεινάρια των μη νηστήσιμων εδεσμάτων-την έναρξη του πνευματικού αγώνα των χριστιανών για την «κάθαρση» της ψυχής, στην ανοδική πορεία τους προς το Πάσχα Κυρίου.
Νίκος Σιγανός
