Δ΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (2016) Είναι αλήθεια, αγαπητοί μου αδελφοί, ότι πολλές φορές ο ορίζοντας της ζωής μας σκοτεινιάζει. Τα κύματα των δυσκολιών πελώρια ανεβάζουν και κατεβάζουν το καράβι της υπάρξεώς μας, κι οι άνεμοι των δοκιμασιών αλύπητα το χτυπούν, ζητώντας να το καταποντίσουν στην έρημο της απόγνωσης. Το μόνο στήριγμα τότε, η μοναδική μας παρηγοριά, μέσα στη σκοτεινιά του πόνου και των θλίψεων είναι κάποιο φως, ένα φως ιλαρόν, ουράνιο φως, που εκπέμπεται σε ‘ μας τους κουρασμένους ταξιδιώτες από το θεϊκό άστρο της Ελπίδος. Η Ελπίδα είναι το φως της ζωής. Είναι η τροφός και η ουσία της ζωής. Χωρίς αυτή δεν μπορούμε να ζήσομε. Κι ακόμη πιο σημαντική είναι η ελπίδα στην πνευματική μας ζωή και στον χώρο της πίστεως. Γι’  αυτό το ανεκτίμητο αγαθό την Ελπίδα, που σε τελευταία ανάλυση είναι δώρον του Αγίου Πνεύματος, μας μιλάει στο σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα ο Απόστολος Παύλος.   Σκοπός του Αποστόλου είναι να στηρίξει την ελπίδα μας και να δυναμώσει την πίστη μας στον Θεό, γι’ αυτό μας υπενθυμίζει την περίπτωση του Αβραάμ στην Παλαιά Διαθήκη, τα όσα του είχεν υποσχεθεί ο Θεός και την ελπίδα που έδειξεν εκείνος στις θεϊκές υποσχέσεις. Υπενθυμίζοντας, λοιπόν, ο Παύλος τις υποσχέσεις του Θεού προς τον Αβραάμ συμπεραίνει πως είναι αδύνατον ο Θεός να αποδειχθεί ασυνεπής, ότι «εὐδοκεῖ Κύριος ἐν τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἐλπίζουσιν ἐπί τὸ ἔλεος αὐτοῦ» (Ψαλμ.147.11). Συνεπώς, καταλήγει: «ἰσχυράν παράκλησιν ἔχομεν οἱ καταφυγόντες κρατῆσαι τῆς προκειμένης ἐλπίδος». Ποια όμως είναι η προκείμενη ελπίδα; Ποια είναι η ελπίδα αυτη, που συνοδεύει όλους εκείνους  που πίστεψαν και πιστεύουν στον Θεό και στην Εκκλησία Του; Άλλη ελπίδα για μας τους χριστιανούς δεν υπάρχει. Μια είναι η Ελπίδα κι αυτή είναι Ένα πρόσωπο: είναι ο Χριστός και η Βασιλεία Του. «Χριστός ἐστιν ἡ ἐλπίς ἡμῶν», θα ερμηνεύσει ο Απόστολος Παύλος στην Α ΄ προς Τιμόθεον επιστολήν του (4.1)  και σ’ αυτόν «τὀν ζῶντα Θεόν στηρίζομε τὶς ελπίδες μας» (4.10). Αν θέλαμε τώρα να κάνομε πρακτικό αυτόν τον θεωρητικό εκ πρώτης όψεως λόγον του Αποστόλου Παύλου, θα λέγαμε, ότι η ελπίδα είναι κόρη του Ίδιου του Θεού και της βασίλισσας των αρετών, της Πίστεως. Η ίδια δε, η Ελπίδα, είναι μητέρα τριών χαριτωμένων θυγατέρων: α) Πρώτη είναι η Παρηγοριά. Κάθε πονεμένη καρδιά που στηρίζεται στον ρωμαλέο βραχίονα της Ελπίδος, βρίσκει ένα σύντροφο πιστό, έναν φίλο ειλικρινή, έναν συμπαραστάτη γεμάτο κατανόηση και συμπάθεια. Ο θαλασσοδαρμένος στο πέλαγος των θλίψεων άνθρωπος, όταν ζητήσει την βοήθεια της ελπίδος θα πάρει αμέσως ό,τι του χρειάζεται. Μια βάρκα, ένα σωσίβιο, ένα σανίδι… κι επάνω σ’ αυτό είναι γραμμένο το όνομα της ελπίδος… και μέσα απ’ αυτό το όνομα ακούγεται μια γλυκιά φωνή που διαλύει και φωτίζει τη θολούρα: «Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι κἀγὼ ἀναπαύσω ἡμᾶς». β) Δεύτερη θυγατέρα της Ελπίδος είναι η Χαρά.  Η Παρηγοριά συνοδεύεται πάντοτε από την αδελφή της αυτή  με το ακτινοβόλο πρόσωπο.  Η μητέρα Ελπίδα γεμίζει την ψυχή του πονεμένου ανθρώπου με την βεβαιότητα ότι ο Θεός Πατέρας μας βλέπει, μας συντροφεύει και αγρυπνά πάντοτε για ‘μας, ιδίως όταν  πειραζόμεθα και κινδυνεύομε. Αυτή η βεβαιότητα είναι που μας δίνει τη χαρά. Γιατί επαναλαμβάνει διαρκώς την υπόσχεση του Θεού: «οὐ μὴ σε ἀνῶ, οὐδ’ οὐ μὴ σε έγκαταλείψω».  Και τότε μια μυστική χαρά λούζει την ψυχή του ανθρώπου που ελπίζει μια χαρά, που κανένας πόνος δεν μπορεί να τη σβήσει. Είναι η χαρά της ευλογημένης χαρμολύπης. Τελευταία αλλά πρώτη σε αξία θυγατέρα της Ελπίδος είναι: γ) Η Σωτηρία. Η Σωτηρία εμφανίζεται πάντοτε οπλισμένη με θώρακα και περικεφαλαία, σαν γνήσιο παιδί της Ελπίδος. Γιατί πάντοτε εκείνος που ελπίζει αγωνίζεται  με θάρρος και αισιοδοξία και τελευταία νικά και θριαμβεύει. Αυτός που ελπίζει ποτέ δεν απογοητεύεται ούτε εγκαταλείπει τον αγώνα, αλλά πάντοτε  προσπαθεί. Κι αν πληγωθεί δεν αποκάμνει, αλλά σαν άλλος Ανταίος αντλεί δύναμη από την μητέρα Ελπίδα και σηκώνεται, και προχωρεί, και προσπαθεί, και νικά.  «Ἡ ἐλπίς οὐ καταισχύνει» κατά τον Απόστολο. Η καρδιά που ελπίζει στον Κύριο πάντα σιγοψάλλει, σαν τον πονεμένο βασιλιά: «ἐγώ δὲ ἐπὶ τῷ ἐλέει σου ἤλπισα, ἀγαλλιάσεται ἡ καρδία μου ἐπὶ τῶ σωτηρίῳ σου∙ ἄσω τῶ Κυρίῳ τῷ εὐεργετίσαντί με καὶ ψαλῷ τῶ ὀνόματι Κυρίου τοῦ ὑψίστου» (Ψαλ.12.6). Αδελφοί μου! Όλα τα πλοία έχουν την άγκυρά τους. Είναι γι’ αυτά η σιγουριά και η σωτηρία τους, όταν φοβεροί κλυδωνισμοί τα απειλούν με καταστροφή και ναυάγιο. Αλλά, ό,τι είναι η άγκυρα για τα πλοία, είναι η ελπίδα για την ψυχή. Όταν οι φουρτούνες της ζωής μας απειλούνε με καταστροφή και όλεθρο, τότε η Ελπίδα ανατέλλει στον σκοτεινό ουρανό της καρδιάς μας «ὡς ἄγκυρα ἀσφαλὴς καὶ βεβαία», όπως μας λέει σήμερα ο Απόστολος Παύλος.   Αλλ’ όπως ο καπετάνιος δεν ρίχνει ποτέ την άγκυρα πάνω στον αφρό του γιαλού αλλά στον πυθμένα της θάλασσας για να στηριχθεί, έτσι κι εμείς πρέπει να ρίχνομε την άγκυρα του κλυδωνιζόμενου σκάφους της ζωής μας στον αμετακίνητο βυθό της θεία ευσπλαχνίας. Δεν χρειάζεται να ρίχνομε την Ελπίδα μας σε φρούδες και πλαδαρές υποσχέσεις  των αφεντάδων του κόσμου τούτου, ο λόγος του Θεού είναι σαφής: «μἠ πεποίθατε ἐπ΄ ἀρχοντας ἐπὶ υἱούς ἀνθρώπων οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία», αλλά σ’ Εκείνον  τον αιώνιο βράχο που τηρεί και μπορεί να εκπληρώσει τις υποσχέσεις Του για τη σωτηρία μας. Γιατί μέσα στον κόσμο αυτό,  ακόμη κι όταν όλα καταρρέουν και χαθούν γύρω μας, ακόμη κι όταν αγάπες και φιλίες κι ανθρώπινα στηρίγματα μας εγκαταλείψουν, Ένας μόνο μένει αιώνιος, πιστός φίλος και δυνατός, ο Θεός, ότι Αυτός «ἤκουσε τῆς δεήσεώς μου, Κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο» (Ψαλμ.6.10). Αν κάποτε ο ψυχικός μας κόσμος σκοτεινιάζει και δάκρυα ανεβαίνουν στα μάτια μας, τότε ένα δάκρυ στερνό λαμπυρίζει στην άκρη των ματιών μας. Μην ξεχνάμε ποτέ, ότι το δάκρυ αυτό είναι το δάκρυ της Ελπίδος. Εκείνο το δάκρυ της Ελπίδος του Θεού, που πρέπει να έχομε ατίμητο μαργαριτάρι και προπαντός ως «ἄγκυραν ἀσφαλῆ καἰ βεβαίαν». Αμήν!

«Ἐβόησα ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου, πρὸς τὸν οἰκτίρμονα Θεόν, καὶ ἐπήκουσέ μου ἐξ ᾍδου κατωτάτου, καὶ ἀνήγαγεν ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν μου». Με το άνοιγμα του Τριωδίου, ξεκινήσαμε την πορεία μας προς το Πάσχα, ζώντας σε μια κοινωνία με πολλές αντιφάσεις. Από τη μια η Εκκλησία, μας καλεί στην κατανυκτικότατη Λατρεία, κι από την άλλη ο κόσμος με τις απίθανες προκλήσεις του. Αυτή τη μοναδική περίοδο, της Μεγάλης Σαρακοστής, όλες οι Ακολουθίες, όλες οι ευαγγελικές διηγήσεις, όλα τα εορταζόμενα γεγονότα, ενώ συχνά μας ανεβάζουν στα ουράνια, οδηγώντας μας στα κράσπεδα της θεϊκής δόξας, συγχρόνως μας «προσγειώνουν» με μια καταπληκτική παιδαγωγία, που θα τη ζήλευαν και οι σπουδαιότεροι επιστήμονες της εποχής μας. Όλα τούτα μπορούν να συνοψιστούν σε μια πολύ προσφιλή στους Ορθοδόξους λέξη: «χαρμολύπη». Νιώθουμε λύπη, από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μας, των δοκιμασιών, των πειρασμών και των θλίψεων, αλλά και από τις καθημερινές εμπειρίες του πόνου των συνανθρώπων μας, που δείχνει να γίνεται ολοένα και μεγαλύτερος, με τα τεράστια προβλήματά τους . Από την άλλη, βιώνουμε τη χαρά, την πληρότητα και τις ελπίδες που διαχέει  η Χάρη του Θεού, με τις μεσιτείες της  Θεοτόκου και των Αγίων της Εκκλησίας. Η Ε΄ εβδομάδα των Νηστειών, μας επιφυλάσσει τρεις ευκαιρίες, τρεις «πνευματικούς σταθμούς», όπως λέει ο Παντελής Πάσχος, στο δρόμο μας προς την Ανάσταση: την Ακολουθία του Μεγάλου Κανόνα, τον Ακάθιστο Ύμνο και την εορτή της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Εμείς θα  δούμε τους δύο με συντομία σε τούτο το γραπτό μας. Πρώτον, λοιπόν, έχομε το Μεγάλο Κανόνα, το εξαιρετικό ποίημα του Αγίου Ανδρέα, Αρχιεπισκόπου Κρήτης.           Χωρισμένος σε τέσσερα μέρη, διαβάζεται στο Μέγα Απόδειπνο της Α΄ εβδομάδας των Νηστειών. Αλλά ολόκληρο τον ακούμε το βράδυ της Τετάρτης της Ε΄ εβδομάδας. Με τα διακόσια πενήντα τροπάρια, εμπνευσμένα από την Αγία Γραφή, καθώς ζωγραφίζει σπουδαία πρόσωπα, μέσα στη σιγαλιά της εκκλησιάς, μας υποβάλλει σε περισυλλογή, ταπείνωση, λυτρωτική αυτομεμψία. Τον έχουν χαρακτηρίσει ως «θρήνο μετάνοιας», «ποταμό κλαυθμού και δακρύων», και πράγματι είναι. Καθώς ξετυλίγει μπροστά στα μάτια μας, με πολλές επαναλήψεις, τις συγκινητικές ιερές ιστορίες, είναι σα να βλέπομε την τραγικότητα του κόσμου ολόκληρου, βυθισμένου στην αμαρτία μετά την Πτώση. Άθελά μας παρασυρόμαστε και βιώνομε σαν δικά μας αυτά τα δράματα. Είναι σα να βάλθηκε ο Άγιος να εκθέσει τις δικές μας αμαρτίες ενώπιον του Θεού και εκλιπαρεί τη δική μας σωτηρία. Έτσι, όλο και νιώθουμε ένα ζεστό δάκρυ να κυλά, να μαλακώνει την καρδιά, να γλυκαίνει την ψυχή μας, που καλείται να εγερθεί από το θανατηφόρο ύπνο της, για να παρουσιαστεί στον Πλάστη:          «Ψυχή μου ψυχή μου, ἀνάστα, τί καθεύδεις; τὸ τέλος ἐγγίζει, καὶ μέλλεις θορυβεῖσθαι, ἀνάνηψον οὖν, ἵνα φείσηταί σου Χριστὸς ὁ Θεός, ὁ πανταχοῦ παρών, καὶ τὰ πάντα πληρῶν». Κρίμα, που ο πολύς κόσμος αγνοεί το μεγαλείο αυτής της καταπληκτικής Ακολουθίας, και αντί να σκεφτεί να νηστέψει, έστω και μια μέρα, και να τρέξει στους ναούς, να απολαύσει αυτή τη γνήσια,  εξαίσια Τέχνη αγωγής της ψυχής, μεριμνά και τυρβάζει σε άλλες, ασήμαντες, ανούσιες, ή και ψυχοφθόρες ασχολίες! Ανάμεσα στους στίχους που επαναλαμβάνονται στο Μεγάλο Κανόνα  είναι και ο εξής: «Οσία του Θεού, πρέσβευε υπέρ ημών». Πρόκειται για την Οσία Μαρία την Αιγυπτία, μια από τις πιο λαοφιλείς Αγίες. Είναι αξιοσημείωτο ότι, ενώ η μνήμη της τελείται την πρώτη Απριλίου, τιμάται  ιδιεταίρως την Ε΄ Κυριακή της Μ. Σαρακοστής. Χριστέ μου, πόσο συγκλονιστική υπήρξε η ζωή της! Πώς την έβγαλε η αγάπη Σου από το βούρκο της αμαρτίας, όπου κυλίστηκε για 17 ολόκληρα χρόνια! Πώς την τράβηξε σαν μαγνήτης ο Σταυρός Σου! Με πόση στοργή την αγκάλιασε η Παναγία μας! Την όπλισε με απερίγραπτη δύναμη, για να «χαθεί» στην Έρημο του Ιορδάνη επί 47 χρόνια, αρνούμενη τις χαρές του κόσμου! Ποιος θα διαβάσει τον περιπετειώδη βίο της, και δεν θα δακρύσει; Ποιος δε θα συγκινηθεί από την ακατάπαυστη πάλη της εναντίον του Διαβόλου; Μα, και ποιος δε θα μείνει έκθαμβος από το θαυμαστό τέλος της, που ήρθε μόλις την κοινώνησε ο αβάς Ζωσιμάς, εκείνη την αναστάσιμη γι’ αυτήν Μεγάλη Πέμπτη; Αγαπημένη μας Οσία Μαρία, υποκλινόμαστε μπροστά στις δοκιμασίες σου, στο μεγαλείο της ψυχής σου. Με τη μετάνοια και τον τιτάνιο αγώνα σου διέσωσες την εικόνα του Θεού. Με τις πράξεις σου δίδασκες να μην προσκολλούμαστε στο σώμα, που φθείρεται και χάνεται, μα να φροντίζουμε την αθάνατη ψυχή μας. Κι έτσι, το πνεύμα σου ευφραίνεται με τους αγγέλους στον Ουρανό: «Ἐν σοὶ Μῆτερ ἀκριβῶς διεσώθη τὸ κατ’ εἰκόνα· λαβοῦσα γὰρ τὸν Σταυρόν, ἠκολούθησας τῷ Χριστῷ, καὶ πράττουσα ἐδίδασκες ὑπερορᾶν μὲν σαρκὸς παρέρχεται γάρ, ἐπιμελεῖσθαι δὲ ψυχῆς, πράγματος ἀθανάτου· διὸ καὶ μετὰ Ἀγγέλων συναγάλλεται Ὁσία Μαρία τὸ πνεῦμά σου» (Απολυτίκιον).

Νίκος Σιγανός