Σχόλια στο Ευαγγέλιο της Κυριακής

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ

(Λουκ.Ιη΄, 10-14)

          Από τότε που η φωνή του Θεού αντήχησε στο τρομερό Σινά, ο ισραηλιτικός λαός και, αργότερα, ολόκληρος ο κόσμος, είχε γραφτό το Νόμο του Θεού, για να πορεύεται στο σωστό δρόμο. Μα, και στην αρχαία Ελλάδα, στην Περσία, στην Άπω Ανατολή και αλλού, αρχηγοί φυλών και εθνών, άνθρωποι σοφοί και ιδρυτές θρησκειών, έφτιαχναν νόμους και εντολές, για να καθοδηγούνται οι λαοί και να προοδεύουν οι κοινωνίες. Ο Ιησούς Χριστός τηρούσε το Μωσαϊκό Νόμο και τα εβραϊκά έθιμα. Έτσι και στην Εκκλησία, η τακτική προσέλευση στο ναό, η νηστεία, η ελεημοσύνη, η ηθική ζωή, η προσευχή, είναι από τους βασικότερους κανόνες που πρέπει να τηρεί όποιος θέλει να θεωρείται σωστός χριστιανός. Άραγε, υπάρχει περίπτωση, όλα αυτά να μηδενίζονται ολοκληρωτικά, ώστε, όλοι οι κόποι αυτών που τα καλλιεργούν, να πηγαίνουν χαμένοι; Και, το αντίθετο: είναι δυνατόν κάποιος, που, όχι μόνο δεν κάνει τίποτε απ’ αυτά, αλλά, επί πλέον, κλέβει και αδικεί, να βρεθεί μπροστά στο Θεό δικαιωμένος; Σ’ αυτά τα ερωτήματα απαντάει η σημερινή Παραβολή.

Ο Φαρισαίος και ο Τελώνης

          Η εικόνα είναι γνωστή: ανεβασμένοι οι δύο στο Ναό να προσευχηθούν.  Ο πρώτος, σε στάση αγέρωχη, αρχίζει να εκθέτει στο Θεό την ηθικότητά του, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από τους υπόλοιπους ανθρώπους, που είναι άρπαγες, άδικοι, κλέφτες, μοιχοί. Αυτός, αντίθετα, τηρεί πλήρως τους κανόνες της θρησκείας του. Ο δεύτερος, παράμερα, δεν τολμούσε ούτε τα μάτια του να σηκώσει προς τον ουρανό. Χτυπούσε το στήθος του κι έλεγε, Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό. Και, τελειώνει την Παραβολή ο Κύριος, συμπεραίνοντας ότι, ο μεν τελώνης έφυγε για το σπίτι του αθώος και συμφιλιωμένος με το Θεό, ενώ ο Φαρισαίος, όχι. Γιατί, «πας ο υψών  εαυτόν ταπεινωθήσεται, ο δε ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται» (στ.14). Είναι φανερό, ότι ο Χριστός ανατρέπει αντιλήψεις αιώνων για την αμαρτία, τις εντολές, τη σωτηρία των ανθρώπων. Όχι πως υποτιμά την αξία των καλών πράξεων, ή την απαξία των κακών. Θέλει, όμως, να καταπολεμήσει την αυτονόμηση, την αξίωση της «καταμέτρησής» τους. Πέρα από την επιφάνεια, υπάρχει το βάθος της ψυχής του ανθρώπου, όπου  φωλεύουν πάθη ανομολόγητα. Και, προπαντός, ο εγωισμός, που τροφοδοτεί την κενοδοξία. Αυτή που οδήγησε τον Εωσφόρο στην καταστροφή, στέρησε από το Φαρισαίο τη δικαίωση. Αυτή απειλεί να τινάξει στον αέρα όλες τις προσπάθειες προόδου των ανθρώπων. Μηδενίζει όλες τις «καλές» πράξεις μας, γιατί εμποδίζει το σωστικό φως του Χριστού να φωτίσει την ψυχή και να την αναγεννήσει. Αντίθετα, ο τελώνης σώζεται, γιατί, έχοντας συναίσθηση των αμαρτιών του, βρίσκεται στο χώρο της αλήθειας και, μετανοώντας ειλικρινά, γίνεται δεκτός στην αγάπη του Θεού, που ήρθε στη γη, ακριβώς, για να καλέσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Και κατακρινότανε, καθώς γνωρίζουμε, συχνά, από τους ιερείς και τους διδασκάλους των Ιουδαίων, γιατί  συναναστρεφόταν πόρνες, τελώνες, άδικους και ανήθικους ανθρώπους, λέγοντας, μάλιστα, ότι αυτοί προπορεύονται άλλων πολλών στη Βασιλεία των ουρανών!  

Ο δρόμος της ταπεινώσεως

          «Μάθετε απ’ εμού ότι πράος ειμί και ταπεινός τη καρδία…Χωρίς εμού, ου δύνασθε ποιείν ουδέν», λέει, ο Κύριος και μας καλεί να τον μιμηθούμε και να τον εμπιστευθούμε, ακολουθώντας Τον στην επίγεια ζωή Του. Από το σπήλαιο της Βηθλεέμ-λίκνο κενώσεως της θεότητας- ως την όμορφη Ναζαρέτ, όπου, στις ήσυχες γειτονιές, τα χωράφια, τους λόφους και  τις πλαγιές, οι απλοί άνθρωποι απολάμβαναν τις συναναστροφές Του. Από  τους ναούς, όπου τον έφερναν ο Ιωσήφ και η Μαρία, εκπληρώνοντας τις εντολές του Νόμου, ως τον Ιορδάνη, που αγιάστηκε με τη Βάπτισή Του. Από τις ακρογιαλιές και τα περίχωρα της Τιβεριάδας, ως τα Ιεροσόλυμα, όπου τα πλήθη των αρρώστων, των φτωχών και των αδικημένων δε χόρταιναν να απολαμβάνουν την ήρεμη παρουσία Του, να ακούνε τα λόγια Του τα θεραπευτικά και να δέχονται τις ευεργεσίες Του. Μ’ ένα λόγο, το πέρασμά Του από τη γη, τί άλλο ήτανε, από μια συνεχής συγκατάβαση, ταπείνωση και διακονία των ανθρώπων; Όμως, το αποκορύφωμα της ταπεινώσεως του Χριστού έρχεται με τα άγια και σεπτά Πάθη Του, από τη Γεθσημανή ως το Γολγοθά, με την εκούσια Σταύρωση και την κάθοδό Του στο φρικτό Άδη, από τον οποίο αναστήθηκε, ανοίγοντας το δρόμο για την ανακαίνιση του «άδη» των  παθών και τη λύτρωση των ανθρώπων. Η αληθινή ταπείνωση χαρακτήριζε και την Παναγία μας.  Το σωτήριο δρόμο της ταπεινώσεως ακολούθησαν και οι Απόστολοι, οι Πατέρες, οι όσιοι και όλοι οι άγιοι της Εκκλησίας. Άραγε, πόσοι από τους συγχρόνους χριστιανούς προσπαθούν να  μιμηθούν το παράδειγμά τους; Και, πώς μπορεί κανείς να αντισταθεί σ’ ένα, μάλλον κατ’ επίφαση, πολιτισμό, που, διαρκώς και με όλα τα καταπληκτικά μέσα, μας διαποτίζει μ’ έναν άκρατο ατομικισμό, με το πάθος της δημοσιότητας και της αυτοδικαίωσης; Πώς θα καταπολεμήσουμε τη ρίζα όλων των παθών, την τρομερή φιλαυτία; Πώς θα μάθομε να αποφεύγουμε την «αρρωστημένη θρησκευτικότητα», την ταπεινολογία, «παγίδα» του διαβόλου-κατά το Γέροντα Πορφύριο- και να αποκτήσουμε την υψοποιό ταπείνωση του Χριστού και των αγίων; Πρέπει κάποτε να μάθουμε ότι δεν θα μας σώσουν οι καλές πράξεις μας, όσες κι αν είναι, χωρίς την ταπείνωση και τη «μυστικότητα» που μας παρακινεί  ο Κύριος και, προπαντός, χωρίς το άπειρο έλεός Του. «Εαυτούς αδελφοί άπαντες ταπεινώσωμεν, στεναγμοίς και οδυρμοίς τύψωμεν την συνείδησιν», διαβάζομε στον Όρθρο αυτής της Κυριακής, που ανοίγει το Τριώδιο: μια κατανυκτικότατη περίοδος, που  μας φέρνει μπροστά  στο δρόμο της ταπεινώσεως  και της μετανοίας. Ας τον ακολουθήσομε,  ανεβαίνοντας σιγά-σιγά την κλίμακα της πνευματικής ζωής, όπως μας υποδεικνύει η Εκκλησία. Για  να  συναντήσομε τον φιλεύσπλαχνο, ταπεινωμένο και Εσταυρωμένο Κύριο και στην Ανάστασή Του: «Της μετανοίας άνοιξόν μοι πύλας Ζωοδότα. Ορθρίζει γαρ το πνεύμα μου προς ναόν τον άγιόν σου, ναόν φέρον του σώματος όλον εσπιλωμένον. Αλλ’ ως οικτίρμων κάθαρον, ευσπλάχνω σου ελέει».

Ν. Σ.