Όσοι νομίζουν ότι η Εκκλησία είναι απλώς ένας θεσμός που μοιράζει συσσίτια, διδάσκει ηθική και κάνει τελετές, μένοντας μακριά της, όχι μόνο αδικούν εκείνη, αλλά, κυρίως, στερούν τον εαυτό τους από τη δυνατότητα να γνωρίσει το αληθινό Φως. Να γευτεί την πραγματική κοινωνικότητα, τη θεϊκή ζωή, τη χαρά του Παραδείσου. Τούτα τα αγαθά προσφέρονται στη διάρκεια του Τριωδίου στο Τραπέζι που στρώνεται μπροστά μας με απλοχεριά, σε πολλές λατρευτικές ευκαιρίες.
Ήδη φεύγει η πρώτη εβδομάδα της Σαρακοστής, με τα «σαράντα κύματα» στον αγώνα της Κυβέρνησης για την εξασφάλιση καλύτερων συνθηκών ζωής για όλους όσοι υποφέρουμε, στερούμαστε, ταλαιπωρούμαστε τα τελευταία χρόνια, μέσα σε ένα σκοτεινό τούνελ. Έρχεται, λοιπόν, ο Μάρτης, ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, κουβαλώντας μαζί του ήθη, έθιμα, μύθους, παραδόσεις. Αμέτρητες παροιμίες, τραγούδια, μύθοι και διηγήσεις τον συνοδεύουν, μέσα σε ένα ζοφώδες σκηνικό, με απρόβλεπτες καιρικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Τώρα καλούμαστε να νηστέψουμε, να ταπεινωθούμε, να αγαπήσουμε τον πλησίον, να μετανοήσουμε, για να σωθούμε.
Έτσι κι αλλιώς, ο μήνας αυτός από μόνος του κομίζει χαρά κι αισιοδοξία. Μετά από τα χιόνια και τις παγωνιές, θα φέρει τον ήλιο, να ζεσταθούν τα σώματα, για να ανασάνουν οι καρδιές, κι ας έχει χαρακτηριστεί «πεντάγνωμος», «γδάρτης» και «παλουκοκαύτης». Θα ’ρθούν τα χελιδόνια και θα σχίζουν δυναμικά τον αέρα. Θα τραγουδήσουν πάλι τα παιδιά. Μετά τη βαρυχειμωνιά, η φύση θα ντυθεί σιγά- σιγά στα γιορτινά της.
Αφήνοντας πίσω μας την «Πρωτομαρτιά», με τα αμέτρητα λαογραφικά στοιχεία, ας σημειώσουμε πως φέτος συμπίπτει με την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Τη γιορτή της αναστήλωσης, με την υποβλητική λιτάνευση των εικόνων. Πρέπει, όμως, να σκεφτούμε, πόσο ο άνθρωπος-εικόνα του Θεού υποτιμάται, εξευτελίζεται, υποβιβάζεται συνεχώς, κάτω κι από το επίπεδο του ζώου! Κι ότι οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε τη μοναδική αξία του ανθρώπινου προσώπου. Τη Β΄ Κυριακή γιορτάζομε τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, που όρθωσε το ανάστημά του απέναντι στους δυτικότροπους αιρετικούς, ανατρέποντας τις πλάνες τους. Ανέπτυξε και υπερασπίστηκε τις ορθόδοξες αλήθειες σε δύσκολους καιρούς, ανοίγοντας φωτεινούς ορίζοντες στη σχέση μας με το Θεό και τους συνανθρώπους μας: δυο αγάπες αξεδιάλυτες, απόλυτα δεμένες μεταξύ τους.
Στις εννιά του μήνα, από την παγωμένη λίμνη της Σεβάστειας, στα υψίπεδα της Καππαδοκίας, έρχονται οι Άγιοι Σαράντα να μας θυμίσουν πόσο αξίζει η αγάπη στο Χριστό, που πολλοί σήμερα θεωρούν ανεδαφική, ξεπερασμένη. Αξιοπρόσεκτες συνήθειες, ήθη και παραδόσεις, σε πολλές εστίες του Ελληνισμού, δείχνουν πόσο ο λαός μας αγαπά και σέβεται τους Μάρτυρες. Θα έρθει, ύστερα, η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, το «Μεσοσαράκοστο», για να υψωθεί ο Σταυρός του Κυρίου στις εκκλησιές, στολισμένος με λουλούδια και λεμονανθούς, μοσχομυρίζοντας με τα δάκρυα των πιστών, που θα σιγοψέλνουν:
«Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα, και την Αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν».
Όμορφα όλα τούτα. Όμως, ας αναρωτηθούμε, πού στοχεύει η Ορθόδοξη Λατρεία. Μήπως στα μελωδικά ακούσματα; Σ’ έναν απλό ή δυνατό συναισθηματισμό, όπως συμβαίνει με πολλούς τη Μεγάλη Εβδομάδα; Ή μήπως ο σταυρός ήταν μονάχα για το Χριστό, που πήρε πάνω Του τις αμαρτίες του κόσμου; Και βέβαια, όχι. Στο ευαγγέλιο της λειτουργίας εκείνη την Κυριακή τον ακούμε να μας λέει τούτα τα ανεπανάληπτα λόγια, ασύλληπτου βάθους και μεγαλείου:
«Όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι» ( Μάρκ. 8,34 ).
Ελεύθερη βούληση, απάρνηση του Εγώ και των παθών, άρση του προσωπικού σταυρού, στράτευση στον αγώνα και στο θέλημα του Κυρίου: αυτός είναι ο τρόπος ζωής του χριστιανού και ο δρόμος που οφείλει να πορευτεί, αν θέλει να φέρει επαξίως τον τίτλο τιμής που κληρονόμησε με το βάπτισμα ισοβίως! Όμως, τις θλίψεις, τις δοκιμασίες, τα προβλήματα, τους πειρασμούς, δεν τα αντιμετωπίζουμε μόνοι μας. Μαζί μας είναι ο Χριστός, κι ο πόνος μας, μ’ ένα παράδοξο τρόπο, γίνεται γλυκός, σαν τα νερά της λίμνης Μερρά, με το ξύλο του Μωυσή. Αλαφραίνει το βάρος του σταυρού μας! Γι’ αυτό στην ορθόδοξη πνευματικότητα γίνεται λόγος για τη «χαρμολύπη» του Σταυρού, το «χαροποιόν πένθος».
Την Δ΄ Κυριακή τιμάται ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακας, στην οποία μιλάει για τα σκαλοπάτια της ορθόδοξης άσκησης, στον αγώνα μας να πλησιάσομε τον απρόσιτο Θεό. Την Ε΄, από την έρημο του Ιορδάνη προβάλλει η αγγελική μορφή της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, για να ενθαρρύνει όλους τους αμαρτωλούς στο δρόμο της μετάνοιας. Στο μεταξύ, κι ενώ κάθε Παρασκευή οι πιστοί θα γεμίζουν τους ναούς, για να ακούσουν τους Χαιρετισμούς, στις αντίστοιχες Στάσεις του Ακάθιστου Ύμνου, που έρχεται από τα βάθη των αιώνων να αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής μας, η μεγάλη Γιορτή του Ευαγγελισμού, με το διπλό περιεχόμενό της, εθνικό και θρησκευτικό, θα δώσει την ευκαιρία στον απανταχού της γης Ελληνισμό, να θυμηθεί γεγονότα θυσίας και ηρωισμού, για τη χαμένη αλλά άσβεστη φλόγα της ελευθερίας. Να ξαναψάξει για αξίες, πρότυπα και ιδανικά που βίωσαν οι ένδοξοι προγονοί μας κι έτσι μεγαλούργησαν, ενώ εμείς «χαροπαλεύομε» στο πέλαγος της σύγχυσης και της απελπισίας, σα να χάσαμε την πυξίδα της ζωής, μετά από αλλεπάλληλες θύελλες, μέσα στη δίνη ενός απροσδόκητου, πρωτόγνωρου «πολέμου»!
Φεύγοντας ο Μάρτιος, ήδη θα μας έχει βάλει στην «Εβδομάδα του Λαζάρου», τη γνωστή και ως «κουφή»- χωρίς πολλές ιερές Ακολουθίες. Αλλά, στο κλίμα του Μεγάλου Κανόνα, με περισσότερο χρόνο για πιο ήρεμη, «εσωτερική», προσωπική ζωή και αυτοκριτική, καθώς θα ακολουθούμε το Χριστό στα Πάθη, την αναμέτρηση με το θάνατο και την Ανάστασή Του. Οπλισμένοι με το αγωνιστικό φρόνημα που προβάλλει έντονα από όλο το Τριώδιο, με τη νηστεία, τη γνήσια αγάπη, την ταπείνωση και την προσευχή, εμποτισμένοι με τα νάματα του μήνα της εθνικής παλιγγενεσίας, αλλά και με τη δύναμη της Μεγαλόχαρης, της Μητέρας του Χριστού, στην οποία εναποθέτουμε τις ελπίδες μας, ας είμαστε αισιόδοξοι για την αναστάσιμη πορεία και της ταλαιπωρημένης κοινωνίας μας.
Νίκος Σιγανός, θεολόγος
Όσοι νομίζουν ότι η Εκκλησία είναι απλώς ένας θεσμός που μοιράζει συσσίτια, διδάσκει ηθική και κάνει τελετές, μένοντας μακριά της, όχι μόνο αδικούν εκείνη, αλλά, κυρίως, στερούν τον εαυτό τους από τη δυνατότητα να γνωρίσει το αληθινό Φως. Να γευτεί την πραγματική κοινωνικότητα, τη θεϊκή ζωή, τη χαρά του Παραδείσου. Τούτα τα αγαθά προσφέρονται στη διάρκεια του Τριωδίου στο Τραπέζι που στρώνεται μπροστά μας με απλοχεριά, σε πολλές λατρευτικές ευκαιρίες.
Ήδη φεύγει η πρώτη εβδομάδα της Σαρακοστής, με τα «σαράντα κύματα» στον αγώνα της Κυβέρνησης για την εξασφάλιση καλύτερων συνθηκών ζωής για όλους όσοι υποφέρουμε, στερούμαστε, ταλαιπωρούμαστε τα τελευταία χρόνια, μέσα σε ένα σκοτεινό τούνελ. Έρχεται, λοιπόν, ο Μάρτης, ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, κουβαλώντας μαζί του ήθη, έθιμα, μύθους, παραδόσεις. Αμέτρητες παροιμίες, τραγούδια, μύθοι και διηγήσεις τον συνοδεύουν, μέσα σε ένα ζοφώδες σκηνικό, με απρόβλεπτες καιρικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Τώρα καλούμαστε να νηστέψουμε, να ταπεινωθούμε, να αγαπήσουμε τον πλησίον, να μετανοήσουμε, για να σωθούμε.
Έτσι κι αλλιώς, ο μήνας αυτός από μόνος του κομίζει χαρά κι αισιοδοξία. Μετά από τα χιόνια και τις παγωνιές, θα φέρει τον ήλιο, να ζεσταθούν τα σώματα, για να ανασάνουν οι καρδιές, κι ας έχει χαρακτηριστεί «πεντάγνωμος», «γδάρτης» και «παλουκοκαύτης». Θα ’ρθούν τα χελιδόνια και θα σχίζουν δυναμικά τον αέρα. Θα τραγουδήσουν πάλι τα παιδιά. Μετά τη βαρυχειμωνιά, η φύση θα ντυθεί σιγά- σιγά στα γιορτινά της.
