ΓΕΦΥΡΕΣ  ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΜΑΣ ΕΛΛΑΔΑ

H πρόσφατη, αναπάντεχη πτώση του γεφυριού της Πλάκας  προκάλεσε βαθιά λύπη σ’ όσους αγαπούν το όμορφο, την Παράδοση και, γενικότερα, αυτό τον τόπο.  Από τότε, στο μυαλό μου τριγυρίζουνε διάφορες σκέψεις, με την αίσθηση της ανάγκης να διατηρηθούν τα παλιά χτίσματα, που στολίζουν την πατρίδα μας, από τη μιαν άκρη ως την άλλη. Στη μνήμη μας έρχονται εικόνες της παιδικής ηλικίας, από τις εργασίες της ελληνικής υπαίθρου: με τους μαστόρους να δίνουν οδηγίες σε βοηθούς  να «πουργεύγουν»,  εργάτες, γυναίκες και παιδιά να μπαινοβγαίνουν εκεί που κτίζονταν  με μεράκι και πολλή υπομονή: τοίχοι, σπίτια, φούρνοι, καμάρες, βρύσες, στέρνες, πηγάδια, κάστρα, εκκλησιές, καμπαναριά, σχολειά, αλώνια, προσκυνητάρια, γεφύρια, μητάτα. Η πανάρχαιη ανθρώπινη σοφία ξεδιπλωνόταν, για να καλυφτούν οι ανάγκες των ελληνικών χωριών, οικισμών και κοινοτήτων. Έτσι γέμισε  ο τόπος μας με καλλιτεχνήματα, αντάξια της ιστορίας και του Πολιτισμού μας. Κι όταν η μοίρα έφερνε την καταστροφή, πάλι φρόντιζαν να τα ανοικοδομήσουν, να τα κάμουν συχνά καλύτερα κι από τα προηγούμενά τους. Μα, μήπως έτσι δε δημιουργήθηκαν οι χοροί, η ποίηση, η μουσική, κοσμική και εκκλησιαστική, η Ζωγραφική, η Γλυπτική, η Αγγειοπλαστική, τα ψηφιδωτά, τα υφαντά, τα «ξομπλιαστά» κι όλες οι άλλες μορφές και τα θαυμαστά έργα της λαϊκής Τέχνης;  Ένας τεράστιος πνευματικός πλούτος διαμορφώθηκε, με μεγάλες στερήσεις, απερίγραπτες δοκιμασίες, θυσίες, ξενύχτια, προσευχές, νηστείες! Κι έλαμψε ο Ελληνικός Πολιτισμός, φωτίζοντας λαούς σκοτισμένους, ημιάγριους, σ’ όλη την Οικουμένη. Δε χρειάζονται παραδείγματα, μα, δεν αντέχω να μην αναφέρω ένα πολύ πρόσφατο, από τα απίστευτα, κι όμως αληθινά: να επιστρατεύεται  η κρητική μουσική από γερμανούς επιστήμονες για ψυχοθεραπεία! Μα, δυστυχώς, νομίζω πως με δυσκολία θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για «ελληνικότητα» και «πολιτιστική ταυτότητα» στους νέους, στα παιδιά μας! Αμέσως μετά την πτώση της ηπειρώτικης  γέφυρας είδαν το φως της δημοσιότητας πολλά κείμενα με προβληματισμούς, προτάσεις απλών πολιτών, αλλά και δηλώσεις υπεύθυνων για την ανακατασκευή της. Ενέργειες για τη συντήρηση και ανανέωση τέτοιων κτισμάτων σ’ όλη τη χώρα, έχουν πρακτική, αλλά και εθνική αξία. Αξίζει να αναρωτηθούμε πού βρίσκεται σήμερα ο νεώτερος Πολιτισμός μας, καθώς αντιμετωπίζεται ως «φτωχός συγγενής», με όλες τις ολέθριες συνέπειες αυτής της στάσης. Είναι ευχάριστο, που πολλοί μιλούν για την ανάγκη «επιστροφής στις ρίζες». Πολλοί, λατρεύοντας τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, βλέπουν σαν μονόφθαλμοι προς την αρχαιότητα, εντελώς ανυποψίαστοι για το βυζαντινό Πολιτισμό, τον οποίο  κορυφαίοι Έλληνες και ξένοι επιστήμονες εδώ και πολύν καιρό έχουν ανακαλύψει κι αναδείξει, αλλά  και μας ευγνωμονούν  οι ομόδοξοι λαοί των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης. Το λάθος μας, όπως λέει ο καθηγητής Γιανναράς, είναι ότι ερμηνεύουμε την Ελλάδα, το Βυζάντιο και την Τουρκοκρατία, με κριτήρια τα δόγματα του Ιστορικού Υλισμού ή με τις προ-πολιτικές ατομοκεντρικές αξιώσεις του Διαφωτισμού, πιθηκίζοντας τα «φώτα» της Εσπερίας («Καθημερινή»,19-7-2009). Η πατρίδα μας, ίσως και λόγω της γεωπολιτικής της θέσης, περνάει δύσκολες ώρες. Ήπειροι και θάλασσες, έθνη και φυλές, παραδόσεις και πολιτισμοί διασταυρώνονται σε τούτη τη σπουδαιότατη γωνιά του πλανήτη, επηρεάζοντας τις σκέψεις μας, τη λειτουργία των θεσμών, τις καθημερινές σχέσεις, τον τρόπο ζωής μας. Άραγε, ως ποιο σημείο «ανήκομεν εις την Δύσιν»; Καλά, από άποψη πολιτική και οικονομική, αφού έτσι αποφάσισαν κάποιοι ηγέτες μας, χωρίς να μας ρωτήσουν. Αλλά, εθνικά και πολιτιστικά; Πρέπει, σώνει και καλά, να  απεμπολήσουμε την καταγωγή, τον εθνικό μας πλούτο; Αγαπούμε την πατρίδα μας, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις μας. Όλα τούτα, χαρακτηριστικά της εθνικής μας ταυτότητας, άλλοι τα εχθρεύονται, τα υποσκάπτουν και τα ποδοπατούν, για τους δικούς τους, ανομολόγητους σκοπούς. Λοιπόν, εμείς, τι πρέπει να κάνουμε; Πώς θα διαφυλάξουμε την ανεκτίμητη εθνική μας κληρονομιά, μέσα στον «κλείδωνα» της Νέας Εποχής, για να την παραδώσουμε στις επόμενες γενιές; Το ερώτημα είναι παλιό. Η απάντηση θαρρώ πως βγαίνει από το παράδειγμα του γεφυριού της Πλάκας: να διατηρήσουμε, με κάθε θυσία, τις γέφυρες με το παρελθόν, με τον Πολιτισμό μας. Ο οποίος, βεβαίως, δεν περιλαμβάνει μόνο τάφους και νεκρούς, πολύτιμα ευρήματα και εκθέματα μουσείων. Πάνω απ’ όλα, σημαίνει: τρόπο ζωής, αρχοντιά, αξιοπρέπεια, φιλότιμο, ανθρώπινη σχέση. Ελεύθερο, αθάνατο πνεύμα. Κοινωνία αγάπης και αλληλεγγύης. «Τιμή σε κείνους όπου στη ζωή των όρισαν να φυλάγουν Θερμοπύλες»: πάντα επίκαιρος ο Αλεξανδρινός ποιητής.   Ευχόμαστε η νέα Κυβέρνηση, που αναπτέρωσε τις ελπίδες μας για μια καλύτερη ζωή, αλλά έχει μπροστά της ένα πολύ δύσκολο δρόμο, «στον πηγαιμό για την Ιθάκη», να αναπτύξει ουσιαστική επικοινωνία  και σχέση με την Εκκλησία και τους πολίτες και να σεβαστεί τις αξίες, τους πατροπαράδοτους θεσμούς και τα πρότυπα ζωής του Ελληνισμού, ίσως παραμελημένα, σαν τα παλιά γεφύρια και τα αλειτούργητα εξωκκλήσια, ή «κρυμμένα» σαν τις παλιές τοιχογραφίες, που περιμένουν εκείνους που θα τις φανερώσουν και θα τις αναδείξουν. Κι αν χρειαστεί, ας βοηθήσουμε όλοι, για να κτιστούν νέες γέφυρες, ζωτικής σημασίας, που θα βγάζουν το λαό μας στο ξέφωτο του μέλλοντος, αντλώντας «υλικά» από την ανεξάντλητη Ελληνορθόδοξη Παράδοση. Έτσι, όπως πάντοτε έπρατταν οι Πρωτομάστορες και οι χτίστες του Πολιτισμού μας.

Νίκος Σιγανός