Περί διατροφής και νηστείας φτωχές σκέψεις
«Ράπισμα στη μεσογειακή διατροφή ή αντιστροφή της πυραμίδας»
«Περισσότερο κρέας, λιγότερα δημητριακά, λέει ο Κένεντι»
Είναι τίτλοι από το πλήθος των δημοσιευμάτων που προκάλεσε το νέο διατροφικό πλαίσιο της κυβέρνησης Τραμπ, με οδηγίες στους Αμερικανούς για προτεραιότητα σε τρόφιμα «πλουσίως κορεσμένα»-όπως το κρέας, το μαγείρεμα με λίπος, κ.λ.π. Και είναι όντως εκπληκτικό ότι, με μια απόφαση, επιχειρείται η αντιστροφή-αν, όχι η κατάργηση- της μεσογειακής διατροφής, που επί δεκαετίες συνέστηναν: ο Π. Ο. Υ, το Υπουργείο Υγείας των ΗΠΑ και οι διεθνείς ιατρικές ενώσεις!
Η είδηση προκάλεσε ανησυχία και έντονες αντιδράσεις επιστημόνων-γιατρών, ειδικών διαιτολόγων κ. ά.-που επισημαίνουν τους κινδύνους μιας τέτοιας αλλαγής για τη δημόσια υγεία, για όλο τον κόσμο. Παρατηρώντας την «αντιπαράθεση» της «μεσογειακής» με άλλες «διατροφικές πυραμίδες», στη μνήμη μας έρχονται βιώματα περασμένων εποχών, με τη «φτωχή» διατροφή, μα με τα πλούσια συναισθήματα, τις όμορφες ανθρώπινες σχέσεις, τη συνύπαρξη μελών όλων των ηλικιών της παραδοσιακής κοινωνίας. Θεωρώ λοιπόν χρήσιμο να ασχοληθούμε λίγο με την Κρητική διατροφή και τη Νηστεία της Εκκλησίας- ιδιαιτέρως επίκαιρα στην εποχή μας. Να διευκρινίσουμε όμως ότι η Κρητική διατροφή δε συμπίπτει ακριβώς με τη μεσογειακή. Το καταλαβαίνομε εύκολα, αν λάβουμε υπόψη μας τις διαφορετικές περιοχές, την Ιστορία, το πολιτισμικό πλαίσιο, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των λαών της Μεσογείου, κ. ά.
Το τί περιλαμβάνει η Κρητική διατροφή, είναι λίγο πολύ γνωστό. Πάντως, αξίζει να τονιστεί ότι συνδέεται άρρηκτα με τη Νηστεία της Εκκλησίας, που θα λέγαμε ότι αποτελεί βασικό πυλώνα της παραδοσιακής διατροφής, μειώνοντας την κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων για μεγάλο μέρος του έτους, ενώ βασίζεται ( η Νηστεία) σε όσπρια, λαχανικά, άγρια χόρτα, φρούτα, ελαιόλαδο, ξηρούς καρπούς, ψάρια (σε συγκεκριμένες ημέρες) και θαλασσινά, διατηρώντας τη θρεπτική αξία με φυτικές πηγές. Και είναι εντυπωσιακά τα συμπεράσματα υπεύθυνων επιστημονικών ερευνών που έγιναν στο παρελθόν στον Κρητικό πληθυσμό, σύμφωνα με τις οποίες, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, «ο τρόπος διατροφής και οι διατροφικές συνήθειες ήταν υπερβολικά καλά προσαρμοσμένες στις φυσικές και οικονομικές πηγές της περιοχής, καθώς και στις ανάγκες των κατοίκων». Μάλιστα, με την περίφημη «Μελέτη των Επτά Χωρών» του Αμερικανού Ανσέλ Κις, που διήρκεσε 25 έτη, σε 13.ΟΟΟ άνδρες, διαπιστώθηκε ότι «κανένας από τους επιμέρους πληθυσμούς δεν παρουσίαζε θνησιμότητα μικρότερη από την Κρήτη»! Και φυσικά δεν μπορούμε να αναφερθούμε εδώ αναλυτικά στη μείωση συγκεκριμένων ασθενειών, όπως: τα καρδιακά νοσήματα, το μεταβολικό σύνδρομο, ο διαβήτης, ο καρκίνος, η νόσος Alzheimer, Parkinson κ. ά.
Εξ άλλου, έρευνες του Πανεπιστημίου Κρήτης αναφέρουν ότι η Ορθόδοξη νηστεία αποτελεί συνέχεια της Μινωικής Διατροφής, της Αρχαίας Ελληνικής, γενικότερα, της Ελληνιστικής και Βυζαντινής, κι έχει εμπλουτιστεί με καρυκεύματα της Ανατολής, υπερέχοντας έναντι της παραδοσιακής σε θερμίδες, πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, αντιοξειδωτικές ουσίες κ. λ. π. Τέλος, είναι γνωστές οι έρευνες του Καθηγητή Αντώνη Καφάτου, που απέδειξαν τη συμβολή της εκκλησιαστικής Νηστείας στη διατήρηση της υγείας. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πόσο ωφέλιμη είναι η τήρηση των νηστειών της Εκκλησίας μας, που συνολικά ανέρχονται σε πάνω από διακόσιες μέρες στη διάρκεια του Έτους!
Όμως, η Νηστεία-και μάλιστα των τροφών-δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Δεν την τηρούμε μόνο για λόγους υγείας. Να τί λέει ένας σπουδαίος ιεράρχης: «Ο πρωταρχικός σκοπός της νηστείας είναι να μας κάνει να συνειδητοποιήσομε την αδυναμία και την εξάρτησή μας από το Θεό…Προκαλεί συναίσθημα εσωτερικής ταπείνωσης και συντριβής. Κλονισμό της αμαρτωλής αυτάρκειας και επίπλαστης ασφάλειας του Φαρισαίου. Και επί πλέον: συναίσθημα φωτισμού, εγρήγορσης, ελευθερίας και χαράς. Το σώμα (γίνεται) πρόθυμος σύντροφος στο έργο της προσευχής, ακοίμητος και ευαίσθητος στη φωνή του Αγίου Πνεύματος» (Μητροπολίτης Κάλλιστος Ware, «ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ», 23-2 -2015).
«Το φάρμακό σου η τροφή σου, και η τροφή σου το φάρμακό σου»-κατά τον Ιπποκράτη. Ο Θεός, φίλοι μου, ευλόγησε τη γη να δίνει πλούσια αγαθά, ώστε να τρέφει τους «επισκέπτες» της για χιλιάδες χρόνια. Αλλά, με την απληστία τους, οι ισχυροί βυθίζουν ολοένα και περισσότερο την ανθρωπότητα στη δυστυχία. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, η Κρήτη βρίσκεται στην 8η θέση στην κατηγορία των Καλύτερων Γαστρονομικών προορισμών στο κόσμο και στην 4η στην Ευρώπη! Αλλά, μετά και τη συμφωνία της Merkosur, το μέλλον του αγροτικού κόσμου-και όλων μας- διαγράφεται ζοφώδες. Με τους πολέμους να μαίνονται τριγύρω μας, είναι να αμφιβάλλει κανείς, όχι για την ποιότητα της διατροφής, μα και για την επιβίωσή μας. Ίσως να μπορούμε να πούμε, «όχι στην επιβολή της κρεοφαγίας του κ. Τραμπ». Μα, πώς θα αντισταθούμε στην «ανθρωποφαγία», αυτού και όλων των πολεμοχαρών, πριν να είναι πολύ αργά για ολόκληρο τον Πλανήτη; Αυτό είναι το μέγα και κρίσιμο ζήτημα, σήμερα, με τις τραγωδίες που ζούμε!
Νίκος Σιγανός
